Tweet
KORUNGA TARIMI
Ülkemizde eskiden beri tarımı yapılan ve hemen hemen her bölgemizde yetişen önemli çok yıllık bir baklagil yem bitkisidir. Korunga, fakir ve kıraç topraklarda yonca ve üçgüle oranla daha fazla ürün vermesi, hayvanlarda şişkinlik yapmaması, besleme değerinin yüksek olması, kışa ve kurağa dayanıklı olması, münavebe bitkisi olması, toprak ve iklim açısından fazla seçici olmaması, toprağın fiziksel özelliğini düzeltmesi, erozyon bitkisi olması gibi önemli özelliklere sahiptir.
Resim 2. Korunga tohumluk üretim tarlası
3.5.1. İklim ve Toprak İsteği
Toprak yönünden fazla seçici değildir. Genel olarak hafif kireçli toprakları sever. Kıraç, yüzlek veya fazla verimli olmayan toprakları iyi değerlendirir. Kireci bol, su seviyesi derinlerde olan topraklarda bol ürün verir. Asitli ve yaş topraklara iyi uyum göstermez. Tuzluluğa oldukça iyi dayanır.
Resim 3. Çiçeklenme dönemindeki korunga bitkisi
Derin ve kuvvetli kökleri ile kuraklığa iyi dayanır. Yıllık yağışı 350-400 mm' nin altında olan yerlerde verimi düşer. Fazla yağış alan ve çok sık sulanan yerlerde ise bitki örtüsü kök ve kök boğazı hastalıkları nedeni ile hızla seyrekleşir. Fideleri soğuğa dayanıklı olmamasına karşın olgun bitkiler soğuğa çok dayanıklıdır.
3.5.2. Toprak Hazırlığı
Tohumlarının yoncaya göre daha iri olmasına karşın, iyi hazırlanmamış kesekli topraklarda ve derine ekimlerde kolayca çimlenip çıkamaz. Bu nedenle ekim derinliği 1.5-2.0 cm' yi geçmemelidir. Genç fideler ekim yılında yavaş büyüdükleri için yabancı otların fazla olduğu tarlalarda iyi gelişemezler. Korunga ekilecek tarla derince sürüldükten sonra toprak yüzeyi çeşitli aletlerle iyice ufalanmalıdır.
3.5.3. Ekim
Orta ve Doğu Anadolu gibi kışı sert geçen yörelerde ilkbaharda, kışı ılıman geçen Güneydoğu ve Ege sahillerinde ise sonbaharda ekilmelidir. Sonbaharda mümkün olduğunca erken ekim yapılmalıdır. Böylece bitki kışa kuvvetli girer ve daha iyi gelişir. İlkbahar ekiminde ise tohumlar o yıl çimlenir ve fideler gelişip toprağa tutunmuş olur, ürün tesis yılında değilde bir sonraki yıl alınır. Korunga tohumları ekimden önce, etkili bakteri kültürü ile aşılanmalıdır. Özellikle tarlaya ilk defa korunga ekiliyorsa aşılamaya daha çok önem verilmelidir. Ekim, mibzerle veya serpme yapılabilir. Ekim derinliği 1.5-2.0 cm, tohum miktarı 5-6 kg/da' dır. Ekimi oldukça kolay olup, normal tahıl mibzerleriyle yapılabilir. Ot üretimi için suluda sıra aralığı 15-20 cm, kıraçta ise 20-40 cm' dir. Tohum üretimi için sıra aralığı 60-100 cm arasında olmalıdır.
Resim 4. Korunga çiçekleri
3.5.4. Gübreleme
Kıraçta ekimde saf olarak 1-3 kg/da azot ve 5 kg/da fosfor verilmesi yeterlidir. Daha sonraki yıllarda gübre vermeye gerek kalmayabilir. Sulanabilir yörelerde ekimle birlikte saf olarak 2-4 kg/da azot, 5-10 kg/da fosfor verilmesi gerekmektedir.
3.5.5. Bakım
İlk yıl yavaş geliştiği için yabancı otlarla rekabet edemez. Korunga fidelerine zarar vermeden sıra araları çapa makinesiyle işlenerek yabancı otlar yok edilmelidir. Böylece bitkinin daha hızlı gelişmesi sağlanmış olur. Daha sonraki yıllarda yabancı otlar korungaya fazla zarar veremez. Ancak üçüncü yıldan sonraki seyrekleşme ile birlikte yabancı otlar çoğalmaya başlar, bu durumda tarlanın sürülmesi gerekmektedir.
3.5.6. Zararlıları
Bitkinin önemli kök zararlıları mevcuttur. Bunların larvaları bitkinin kök boğazına girerek bitkiye zarar verirler. Böylece uzun ömürlü olan bitkinin ancak 3-4 yıl gibi kısa süre yaşamasına sebep olmaktadırlar.
3.5.7. Hasat ve Harman
Ot üretimi için: Kurak yıllarda bir, yağışlı yıllarda iki biçim yapılabilir. Biçim zamanı, kıraçta çiçeklenme başlangıcı, sulanabilen yerlerde ise tam çiçeklenme zamanıdır. Bir dekardan ortalama bir ton yeşil ot veya 250- 300 kg kuru ot alınabilir. Sulanabilen yerlerde yılda en çok 2- 3 kez biçilebilir.
Tohum üretimi için: Meyvelerinin büyük bölümü kahverengine döndüğünde hasat yapılmalıdır. Hasat uzun süre geciktirilirse meyvelerin dökülmesine ve verim düşmesine yol açar. Biçerdöverle hasat yapılabilir. Ortalama olarak bir dekardan kıraçta 30-60 kg, çok iyi tarlalarda ise 100 kg tohum alınır. Hasat edilen tohumlar nemli olduğundan mutlaka serilip kurutulmalıdır. Eğer biçerdöverle hasat yapılmayacaksa, yine salkımların alt kısmındaki meyveler kahverengine döndüğü zaman biçim yapılır, harman yerine getirilir varsa makine ile harmanlanır. Makine yoksa bitkiler bir çuvala doldurulur, çuvalın dışından sopa ile vurularak dövülür. Daha sonra tohumlar savrularak temizlenir. Tohumlar serin ve kuru yerde saklanmalıdır. Aksi takdirde çimlenme gücü azalır.
3.6. FİĞ TARIMI
Fiğler hayvanların kuru ve yeşil ot olarak severek tükettiği ince gövdeli bol yapraklı tek yıllık baklagil yem bitkisidir. Tanelerindeki protein oranının yüksek olması, yeşil gübre olarak kullanılması, toprak verimliliğini artırması, kıraç şartlarda nadasa girebilmesi önemli özellikleridir. Sulanan alanlarda da iyi bir münavebe bitkisidirler, saf olarak yetiştirilebildiği gibi buğday, arpa, yulaf veya tritikale ile karışım halinde de ekilmektedirler. Toprak verimliliğini artırması yanında erozyonu önlemektedirler.
3.6.1. Yaygın Fiğ
Tek yıllık baklagil yem bitkileri içerisinde ilk akla gelendir. Ekim alanlarının yarıdan çoğu İç Anadolu ve Geçit Bölgelerinde bulunmaktadır.
Resim 5. Çiçeklenme dönemindeki yaygın fiğ
3.6.1.1. İklim ve Toprak İstekleri
Genel olarak yıllık yağışı 300-500 mm olan yarı - kurak bölgeler, fiğin doğal yetişme alanlarıdır. Ancak fiğ nemli ve serin yerlerde iyi gelişir ve özellikle ot verimi yüksek olur. Kurağa oldukça dayanıklıdır. Çok kurak geçen yıllarda ot ve tohum verimi çok düşer. Bitkinin fideleri 00C'nin altındaki sıcaklıklardan zarar görürler. Soğuğa fazla dayanıklı olmadığından her bölgede kışlık olarak ekilemez.
Toprak seçiciliği yoktur bu nedenle her toprakta yetişebilir. Ancak derin, kalkerli, killi ve verimli topraklarda yüksek verim alınır. Kumlu hafif topraklarda iyi yetişmez. Bu alanlarda ancak çok iyi gübreleme ile tatmin edici bir verim alınabilir.
3.6.1.2. Toprak Hazırlığı
Ekim zamanına göre toprak hazırlığı değişmektedir. İlkbaharda ekim yapılacaksa sonbaharda derin sürüm yapılmalı, ilkbaharda da ekim öncesi toprak hafif bir şekilde sürülerek yabancı otlar öldürülmelidir. Buğday veya pamuktan sonra ekim yapılacaksa bitki sap ve artıkları diskaro ile parçalanıp toprağa gömülmelidir. Daha sonra tarla yüzeyi değişik aletlerle iyice ufalanmalıdır. Hafif bünyeli ve temiz tarlalarda ise fazla bir toprak işlemesi yapılmadan ekim yapılabilir.
Resim 6. Yaygın fiğ tohumluk üretim tarlası
3.6.1.3. Ekim
Kıyı bölgelerde sonbaharda, kışı sert geçen bölgelerde ise ilkbaharda mümkün olduğu kadar erken, ağır topraklarda 3-4 cm, hafif topraklarda ise 6-7 cm derinliğinde ekim yapılmalıdır. Ekim sonrası tarlaya merdane çekilmelidir. Serpme veya mibzerle kolaylıkla ekilebilmektedir. Serpme ekimde tohum kaybı olmakta, ekim derinliği ayarlanamamakta ve çıkış düzenli olmamaktadır. Bu nedenle mibzerle ekim tercih edilmelidir. Dönüme atılacak tohum miktarı bölgelere bağlı olarak;
· Ot üretimi için 10-12 kg/da, tohum üretimi için ise 8-10 kg/da,
· Serpme ekimde yukarıdaki tohum miktarları dekara 2-3 kg daha fazla,
· Sıra arası ot için 15-40 cm, tohum üretimi için 30-50 cm olmalıdır.
3.6.1.4. Gübreleme
Yurdumuz topraklarında fiğ köklerinde yumrucuk oluşturan bakteriler bol miktarda bulunduğundan aşılama yapılmasına gerek yoktur. Eğer uzun yıllar fiğ ve bezelye yetiştirilmeyen tarlaya ekim yapılacaksa tohumlar bakteri kültürü ile aşılanmalıdır. Köklerinde yumrucuklar oluşan bitkiler azotlu gübreye ihtiyaç duymazlar. Kıyı bölgelerimizde ekimle birlikte 1-3 kg/da azot vermek yeterlidir. Yağışlı bölgelerde bitki besin maddelerince fakir topraklarda fosforlu gübreleme verimi artırır. Ancak kıraçta fosforlu gübreleme verimi fazla etkilememektedir. Sadece fosforca fakir ve sulanabilen alanlarda 8-10 kg/da fosfor verilmelidir. Ara ürün veya ikinci ürün olarak ekiliyorsa gübre miktarı düşürülebilir. Ana bitkiye bol gübre verilmişse fiğe gübre atılmayabilir.
3.6.1.5. Bakım
İlk gelişme döneminde yabancı ot mücadelesi yapılmalıdır. Tohum üretiminde mutlaka sıraya ekim yapılması gereklidir.
Resim 7. Yaygın fiğ tohumluk üretim tarlası
3.6.1.6. Zararlılarla Mücadele
Fiğ zararlıları içerisinde en önemlisi baklagil tohum böceği (Bruchus)'dir. Erginleri çiçek veya erken meyve dönemlerinde bitki üzerine yumurtalarını bırakırlar. Daha sonra çıkan larvaları bitki tohumları ile beslenirler. Bu nedenle tarlada ilaçla mücadele yapılmalıdır. Buna ilaveten depolama esnasında da tohum ilaçlaması uygulanmalıdır.
3.6.1.7. Hasat ve Harman
Kurak bölgelerde yaygın fiğden dekara 750-1000 kg yeşil ot ve 200-250 kg kuru ot, sulanan yerlerde ve kıyı şeridinde ise dekardan 2-3 ton yeşil ot, 500-750 kg kuru ot alınabilir.
Kurak şartlarda dekardan 80-100 kg tane ürünü alınır. Verimli tarlalarda ve yağışlı yıllarda bu verim 150 kg' a kadar ulaşabilir. Sulanan yerlerde ve kıyı bölgelerimizde verim 150-300 kg'a kadar çıkabilir. Hasat sonucunda tane ürünü kadar fiğ samanı elde edilir.
Ot için hasat zamanı: Ot için en uygun hasat zamanı, toprağa yakın birkaç baklanın tam şeklini aldığı ve tohumların dolduğu dönemdir. Bu dönemde hem ot verimi hem de kalitesi yüksektir. Fiğin otu ince saplı olduğundan kuruması kolaydır. Taşıma esnasında ve fazla kurumadan meydana gelecek yaprak dökülmesinden kaçınılmalıdır.
Tohum için hasat zamanı: Alttaki baklaların kahverengi renk alıp açılmaya hazır oldukları devrede tohum hasadı yapılmalıdır. Kurak bölgelerde hasat gecikirse büyük tohum kaybı olur. Baklaları kolayca çatlayan çeşitlerde bitkinin alt tarafındaki 3-4 bakla tümüyle sarardığı zaman biçilerek veya elle yolunarak tohum hasadı yapılmalıdır. Devir sayısı düşürülmüş harman makinası ile harmanlanır. Baklaları daha az çatlayan çeşitlerde ise hasat biraz daha geciktirilebilir.
Hasat, sabahın erken ve nemli saatlerinde yapılırsa tane kaybı azalır. Bitki, yere yatık büyüdüğü için biçerdöverler ile doğrudan hasadı oldukça güçtür. Ancak meyilli olmayan düzgün tarlalarda biçerdöver tablası aşağı indirilerek doğrudan hasat edilebilir. Hasat ele veya tırpanla biçilerek yapılır. Fiğ tohumluğu kuru ve temiz bir yerde saklanmalıdır.
3.6.2. Macar Fiği
Soğuğa ve kuraklığa dayanıklı tek yıllık bir fiğ türüdür. Doğu Anadolu ve Orta Anadolu koşullarında kışa en iyi dayanan baklagil yem bitkisidir. Özellikle kıraç alanlara tavsiye edilmektedir. Macar fiği kıyı bölgelerimizde oldukça zayıf gelişmektedir. Bu bölgelerde Macar fiği yerine yaygın fiğ veya tüylü fiğ tercih edilmelidir.
Resim 8. Macar fiği tohumluk üretim tarlası
3.6.2.1. Toprak Hazırlığı
Sonbaharda ekimden önce gerekirse pullukla derin bir sürüm yapılmalı, ardından yüzlek bir toprak işlemesiyle tarla ekime hazır hale getirilmelidir.
3.6.2.2. Ekim
Kışı sert geçen bölgelerde Eylül ayı içerisine mümkün olduğu kadar erken bir tarihte ekim yapılmalı ve bitkinin kışa yeşermiş olarak girmesi sağlanmalıdır. Ağır topraklarda ekim derinliği 3-4 cm, kumlu topraklarda ise 6-7 cm olmalıdır. Ekim sonrası tarlaya merdane çekilmelidir. Dekara 7-10 kg tohum kullanılmalıdır. Ot üretimi için 15-20 cm, tohumluk üretiminde ise 30-40 cm sıra arası yeterlidir. Tahıllarla birlikte ekimi yapılıyorsa 5-6 kg/da Macar fiği, 4-5 kg/da arpa veya yulafla karıştırılmalıdır. Kıraçta ot verimi 150-250 kg/da, tohum verimi ise 40-50 kg/da'dır.
Gübreleme, bakım ve hasat-harman işlemleri yaygın fiğde olduğu gibidir.
Resim 9. Beyaz çiçekli ve pembe çiçekli Macar fiği bitkileri
3.7. FİĞ-TAHIL KARI?IMLARI
Fiğlerin yatmasını önlemek, kaliteli ve daha fazla ot üretmek için fiğlerin tahıllarla karışık yetiştirilmesi önerilir. Bu şekilde bitkiler tahıllara sarılarak dik olarak gelişir ve biçim işlemi daha kolay olur.
Fiğlerde protein oranı yüksek, fakat karbonhidrat içeriği düşüktür. Bu sebeple tek başına, silaj üretimi amacı ile yetiştirilmemektedir. Karışımlarda tahıl olarak en çok arpa ve yulaf kullanılır.
Karışım ekimlerinin kolay olması için iki bölmeli mibzerlerin tohum gözüne tahıl, gübre gözüne fiğ konularak ekim yapılabilir.
Resim 10. Fiğ-tahıl karışımı
Fiğ-tahıl karışımı ve oranları, kullanılan çeşitlere ve bölgelere göre değişmektedir.
Kurak bölgelerde 6 kg fiğ ile 3 kg yulaf veya 5 kg arpa,
Kıyı bölgelerde 7 kg fiğ ile 3 kg yulaf veya 4 kg arpa ile birlikte ekilmelidir.
Ankara şartlarında; Yazlık olarak ekilen karışımlarda % 20-40 tahıl, % 60-80 fiğ içeren karışımların ot ve protein verimi açısından uygun olduğu bulunmuştur.
Adana’da en yüksek protein verimi % 80 fiğ, % 20 arpa karışımından alınmıştır. Yüksek kuru ot ve protein verimi için karışımdaki fiğ oranının % 50’nin üzerinde olması tavsiye edilmektedir.
Macar fiği; 5-6 kg/da Macar fiği + 4-5 kg/da arpa ve yulaf karışım halinde ekilebilir.
7-8 kg/da Macar fiği (Tarm beyazı-98) + 4-5 kg/da arpa ve yulaf karışım halinde ekilebilir.
Tüylü fiğ; 4-6 kg/da tüylü fiğ + 4-6 kg/da arpa ve çavdar karışım halinde ekilebilir.
Tüylü meyveli fiğ; 5-6 kg/da tüylü meyveli fiğ + 4-5 kg/da arpa ve yulaf karışım halinde ekilebilir.
Ege, Akdeniz ve Güney Doğu Anadolu Bölgelerimizde pamuk yetiştirilen alanlarda fiğ yalın veya tahıllarla karışık kışlık ara ürün olarak yetiştirilmektedir.
Silaj yapmak için, fiğ-tahıl karışımlarının, fiğ çiçeklenme döneminin baş veya ortasında hasat edilmesi gerekir. Fakat ana ürün olan pamuk ekimini geciktirmemek için bazı yıllar fiğ-tahıl karışımı daha erken biçilir. Bu durumda nem oranı yüksek ve kuru madde oranı düşük olan yemin silolanmasında, soldurma yapılamadığı durumlarda, silaj kalitesi düşer.
Kurak bölgelerde fiğlerden 750- 1000 kg/da yeşil ot veya 200- 250 kg /da kuru ot alınabilir.
Tahılla karışık ekimde 400-500 kg/da kuru ot elde edilebilir.
Sulanan yerlerde ve kıyı bölgelerinde 2-3 ton/da yeşil ot, 500-750 kg/da kuru ot sağlanabilir.
Kaynak : tedgem.gov.tr
Ülkemizde eskiden beri tarımı yapılan ve hemen hemen her bölgemizde yetişen önemli çok yıllık bir baklagil yem bitkisidir. Korunga, fakir ve kıraç topraklarda yonca ve üçgüle oranla daha fazla ürün vermesi, hayvanlarda şişkinlik yapmaması, besleme değerinin yüksek olması, kışa ve kurağa dayanıklı olması, münavebe bitkisi olması, toprak ve iklim açısından fazla seçici olmaması, toprağın fiziksel özelliğini düzeltmesi, erozyon bitkisi olması gibi önemli özelliklere sahiptir.
Resim 2. Korunga tohumluk üretim tarlası
3.5.1. İklim ve Toprak İsteği
Toprak yönünden fazla seçici değildir. Genel olarak hafif kireçli toprakları sever. Kıraç, yüzlek veya fazla verimli olmayan toprakları iyi değerlendirir. Kireci bol, su seviyesi derinlerde olan topraklarda bol ürün verir. Asitli ve yaş topraklara iyi uyum göstermez. Tuzluluğa oldukça iyi dayanır.
Resim 3. Çiçeklenme dönemindeki korunga bitkisi
Derin ve kuvvetli kökleri ile kuraklığa iyi dayanır. Yıllık yağışı 350-400 mm' nin altında olan yerlerde verimi düşer. Fazla yağış alan ve çok sık sulanan yerlerde ise bitki örtüsü kök ve kök boğazı hastalıkları nedeni ile hızla seyrekleşir. Fideleri soğuğa dayanıklı olmamasına karşın olgun bitkiler soğuğa çok dayanıklıdır.
3.5.2. Toprak Hazırlığı
Tohumlarının yoncaya göre daha iri olmasına karşın, iyi hazırlanmamış kesekli topraklarda ve derine ekimlerde kolayca çimlenip çıkamaz. Bu nedenle ekim derinliği 1.5-2.0 cm' yi geçmemelidir. Genç fideler ekim yılında yavaş büyüdükleri için yabancı otların fazla olduğu tarlalarda iyi gelişemezler. Korunga ekilecek tarla derince sürüldükten sonra toprak yüzeyi çeşitli aletlerle iyice ufalanmalıdır.
3.5.3. Ekim
Orta ve Doğu Anadolu gibi kışı sert geçen yörelerde ilkbaharda, kışı ılıman geçen Güneydoğu ve Ege sahillerinde ise sonbaharda ekilmelidir. Sonbaharda mümkün olduğunca erken ekim yapılmalıdır. Böylece bitki kışa kuvvetli girer ve daha iyi gelişir. İlkbahar ekiminde ise tohumlar o yıl çimlenir ve fideler gelişip toprağa tutunmuş olur, ürün tesis yılında değilde bir sonraki yıl alınır. Korunga tohumları ekimden önce, etkili bakteri kültürü ile aşılanmalıdır. Özellikle tarlaya ilk defa korunga ekiliyorsa aşılamaya daha çok önem verilmelidir. Ekim, mibzerle veya serpme yapılabilir. Ekim derinliği 1.5-2.0 cm, tohum miktarı 5-6 kg/da' dır. Ekimi oldukça kolay olup, normal tahıl mibzerleriyle yapılabilir. Ot üretimi için suluda sıra aralığı 15-20 cm, kıraçta ise 20-40 cm' dir. Tohum üretimi için sıra aralığı 60-100 cm arasında olmalıdır.
Resim 4. Korunga çiçekleri
3.5.4. Gübreleme
Kıraçta ekimde saf olarak 1-3 kg/da azot ve 5 kg/da fosfor verilmesi yeterlidir. Daha sonraki yıllarda gübre vermeye gerek kalmayabilir. Sulanabilir yörelerde ekimle birlikte saf olarak 2-4 kg/da azot, 5-10 kg/da fosfor verilmesi gerekmektedir.
3.5.5. Bakım
İlk yıl yavaş geliştiği için yabancı otlarla rekabet edemez. Korunga fidelerine zarar vermeden sıra araları çapa makinesiyle işlenerek yabancı otlar yok edilmelidir. Böylece bitkinin daha hızlı gelişmesi sağlanmış olur. Daha sonraki yıllarda yabancı otlar korungaya fazla zarar veremez. Ancak üçüncü yıldan sonraki seyrekleşme ile birlikte yabancı otlar çoğalmaya başlar, bu durumda tarlanın sürülmesi gerekmektedir.
3.5.6. Zararlıları
Bitkinin önemli kök zararlıları mevcuttur. Bunların larvaları bitkinin kök boğazına girerek bitkiye zarar verirler. Böylece uzun ömürlü olan bitkinin ancak 3-4 yıl gibi kısa süre yaşamasına sebep olmaktadırlar.
3.5.7. Hasat ve Harman
Ot üretimi için: Kurak yıllarda bir, yağışlı yıllarda iki biçim yapılabilir. Biçim zamanı, kıraçta çiçeklenme başlangıcı, sulanabilen yerlerde ise tam çiçeklenme zamanıdır. Bir dekardan ortalama bir ton yeşil ot veya 250- 300 kg kuru ot alınabilir. Sulanabilen yerlerde yılda en çok 2- 3 kez biçilebilir.
Tohum üretimi için: Meyvelerinin büyük bölümü kahverengine döndüğünde hasat yapılmalıdır. Hasat uzun süre geciktirilirse meyvelerin dökülmesine ve verim düşmesine yol açar. Biçerdöverle hasat yapılabilir. Ortalama olarak bir dekardan kıraçta 30-60 kg, çok iyi tarlalarda ise 100 kg tohum alınır. Hasat edilen tohumlar nemli olduğundan mutlaka serilip kurutulmalıdır. Eğer biçerdöverle hasat yapılmayacaksa, yine salkımların alt kısmındaki meyveler kahverengine döndüğü zaman biçim yapılır, harman yerine getirilir varsa makine ile harmanlanır. Makine yoksa bitkiler bir çuvala doldurulur, çuvalın dışından sopa ile vurularak dövülür. Daha sonra tohumlar savrularak temizlenir. Tohumlar serin ve kuru yerde saklanmalıdır. Aksi takdirde çimlenme gücü azalır.
3.6. FİĞ TARIMI
Fiğler hayvanların kuru ve yeşil ot olarak severek tükettiği ince gövdeli bol yapraklı tek yıllık baklagil yem bitkisidir. Tanelerindeki protein oranının yüksek olması, yeşil gübre olarak kullanılması, toprak verimliliğini artırması, kıraç şartlarda nadasa girebilmesi önemli özellikleridir. Sulanan alanlarda da iyi bir münavebe bitkisidirler, saf olarak yetiştirilebildiği gibi buğday, arpa, yulaf veya tritikale ile karışım halinde de ekilmektedirler. Toprak verimliliğini artırması yanında erozyonu önlemektedirler.
3.6.1. Yaygın Fiğ
Tek yıllık baklagil yem bitkileri içerisinde ilk akla gelendir. Ekim alanlarının yarıdan çoğu İç Anadolu ve Geçit Bölgelerinde bulunmaktadır.
Resim 5. Çiçeklenme dönemindeki yaygın fiğ
3.6.1.1. İklim ve Toprak İstekleri
Genel olarak yıllık yağışı 300-500 mm olan yarı - kurak bölgeler, fiğin doğal yetişme alanlarıdır. Ancak fiğ nemli ve serin yerlerde iyi gelişir ve özellikle ot verimi yüksek olur. Kurağa oldukça dayanıklıdır. Çok kurak geçen yıllarda ot ve tohum verimi çok düşer. Bitkinin fideleri 00C'nin altındaki sıcaklıklardan zarar görürler. Soğuğa fazla dayanıklı olmadığından her bölgede kışlık olarak ekilemez.
Toprak seçiciliği yoktur bu nedenle her toprakta yetişebilir. Ancak derin, kalkerli, killi ve verimli topraklarda yüksek verim alınır. Kumlu hafif topraklarda iyi yetişmez. Bu alanlarda ancak çok iyi gübreleme ile tatmin edici bir verim alınabilir.
3.6.1.2. Toprak Hazırlığı
Ekim zamanına göre toprak hazırlığı değişmektedir. İlkbaharda ekim yapılacaksa sonbaharda derin sürüm yapılmalı, ilkbaharda da ekim öncesi toprak hafif bir şekilde sürülerek yabancı otlar öldürülmelidir. Buğday veya pamuktan sonra ekim yapılacaksa bitki sap ve artıkları diskaro ile parçalanıp toprağa gömülmelidir. Daha sonra tarla yüzeyi değişik aletlerle iyice ufalanmalıdır. Hafif bünyeli ve temiz tarlalarda ise fazla bir toprak işlemesi yapılmadan ekim yapılabilir.
Resim 6. Yaygın fiğ tohumluk üretim tarlası
3.6.1.3. Ekim
Kıyı bölgelerde sonbaharda, kışı sert geçen bölgelerde ise ilkbaharda mümkün olduğu kadar erken, ağır topraklarda 3-4 cm, hafif topraklarda ise 6-7 cm derinliğinde ekim yapılmalıdır. Ekim sonrası tarlaya merdane çekilmelidir. Serpme veya mibzerle kolaylıkla ekilebilmektedir. Serpme ekimde tohum kaybı olmakta, ekim derinliği ayarlanamamakta ve çıkış düzenli olmamaktadır. Bu nedenle mibzerle ekim tercih edilmelidir. Dönüme atılacak tohum miktarı bölgelere bağlı olarak;
· Ot üretimi için 10-12 kg/da, tohum üretimi için ise 8-10 kg/da,
· Serpme ekimde yukarıdaki tohum miktarları dekara 2-3 kg daha fazla,
· Sıra arası ot için 15-40 cm, tohum üretimi için 30-50 cm olmalıdır.
3.6.1.4. Gübreleme
Yurdumuz topraklarında fiğ köklerinde yumrucuk oluşturan bakteriler bol miktarda bulunduğundan aşılama yapılmasına gerek yoktur. Eğer uzun yıllar fiğ ve bezelye yetiştirilmeyen tarlaya ekim yapılacaksa tohumlar bakteri kültürü ile aşılanmalıdır. Köklerinde yumrucuklar oluşan bitkiler azotlu gübreye ihtiyaç duymazlar. Kıyı bölgelerimizde ekimle birlikte 1-3 kg/da azot vermek yeterlidir. Yağışlı bölgelerde bitki besin maddelerince fakir topraklarda fosforlu gübreleme verimi artırır. Ancak kıraçta fosforlu gübreleme verimi fazla etkilememektedir. Sadece fosforca fakir ve sulanabilen alanlarda 8-10 kg/da fosfor verilmelidir. Ara ürün veya ikinci ürün olarak ekiliyorsa gübre miktarı düşürülebilir. Ana bitkiye bol gübre verilmişse fiğe gübre atılmayabilir.
3.6.1.5. Bakım
İlk gelişme döneminde yabancı ot mücadelesi yapılmalıdır. Tohum üretiminde mutlaka sıraya ekim yapılması gereklidir.
Resim 7. Yaygın fiğ tohumluk üretim tarlası
3.6.1.6. Zararlılarla Mücadele
Fiğ zararlıları içerisinde en önemlisi baklagil tohum böceği (Bruchus)'dir. Erginleri çiçek veya erken meyve dönemlerinde bitki üzerine yumurtalarını bırakırlar. Daha sonra çıkan larvaları bitki tohumları ile beslenirler. Bu nedenle tarlada ilaçla mücadele yapılmalıdır. Buna ilaveten depolama esnasında da tohum ilaçlaması uygulanmalıdır.
3.6.1.7. Hasat ve Harman
Kurak bölgelerde yaygın fiğden dekara 750-1000 kg yeşil ot ve 200-250 kg kuru ot, sulanan yerlerde ve kıyı şeridinde ise dekardan 2-3 ton yeşil ot, 500-750 kg kuru ot alınabilir.
Kurak şartlarda dekardan 80-100 kg tane ürünü alınır. Verimli tarlalarda ve yağışlı yıllarda bu verim 150 kg' a kadar ulaşabilir. Sulanan yerlerde ve kıyı bölgelerimizde verim 150-300 kg'a kadar çıkabilir. Hasat sonucunda tane ürünü kadar fiğ samanı elde edilir.
Ot için hasat zamanı: Ot için en uygun hasat zamanı, toprağa yakın birkaç baklanın tam şeklini aldığı ve tohumların dolduğu dönemdir. Bu dönemde hem ot verimi hem de kalitesi yüksektir. Fiğin otu ince saplı olduğundan kuruması kolaydır. Taşıma esnasında ve fazla kurumadan meydana gelecek yaprak dökülmesinden kaçınılmalıdır.
Tohum için hasat zamanı: Alttaki baklaların kahverengi renk alıp açılmaya hazır oldukları devrede tohum hasadı yapılmalıdır. Kurak bölgelerde hasat gecikirse büyük tohum kaybı olur. Baklaları kolayca çatlayan çeşitlerde bitkinin alt tarafındaki 3-4 bakla tümüyle sarardığı zaman biçilerek veya elle yolunarak tohum hasadı yapılmalıdır. Devir sayısı düşürülmüş harman makinası ile harmanlanır. Baklaları daha az çatlayan çeşitlerde ise hasat biraz daha geciktirilebilir.
Hasat, sabahın erken ve nemli saatlerinde yapılırsa tane kaybı azalır. Bitki, yere yatık büyüdüğü için biçerdöverler ile doğrudan hasadı oldukça güçtür. Ancak meyilli olmayan düzgün tarlalarda biçerdöver tablası aşağı indirilerek doğrudan hasat edilebilir. Hasat ele veya tırpanla biçilerek yapılır. Fiğ tohumluğu kuru ve temiz bir yerde saklanmalıdır.
3.6.2. Macar Fiği
Soğuğa ve kuraklığa dayanıklı tek yıllık bir fiğ türüdür. Doğu Anadolu ve Orta Anadolu koşullarında kışa en iyi dayanan baklagil yem bitkisidir. Özellikle kıraç alanlara tavsiye edilmektedir. Macar fiği kıyı bölgelerimizde oldukça zayıf gelişmektedir. Bu bölgelerde Macar fiği yerine yaygın fiğ veya tüylü fiğ tercih edilmelidir.
Resim 8. Macar fiği tohumluk üretim tarlası
3.6.2.1. Toprak Hazırlığı
Sonbaharda ekimden önce gerekirse pullukla derin bir sürüm yapılmalı, ardından yüzlek bir toprak işlemesiyle tarla ekime hazır hale getirilmelidir.
3.6.2.2. Ekim
Kışı sert geçen bölgelerde Eylül ayı içerisine mümkün olduğu kadar erken bir tarihte ekim yapılmalı ve bitkinin kışa yeşermiş olarak girmesi sağlanmalıdır. Ağır topraklarda ekim derinliği 3-4 cm, kumlu topraklarda ise 6-7 cm olmalıdır. Ekim sonrası tarlaya merdane çekilmelidir. Dekara 7-10 kg tohum kullanılmalıdır. Ot üretimi için 15-20 cm, tohumluk üretiminde ise 30-40 cm sıra arası yeterlidir. Tahıllarla birlikte ekimi yapılıyorsa 5-6 kg/da Macar fiği, 4-5 kg/da arpa veya yulafla karıştırılmalıdır. Kıraçta ot verimi 150-250 kg/da, tohum verimi ise 40-50 kg/da'dır.
Gübreleme, bakım ve hasat-harman işlemleri yaygın fiğde olduğu gibidir.
Resim 9. Beyaz çiçekli ve pembe çiçekli Macar fiği bitkileri
3.7. FİĞ-TAHIL KARI?IMLARI
Fiğlerin yatmasını önlemek, kaliteli ve daha fazla ot üretmek için fiğlerin tahıllarla karışık yetiştirilmesi önerilir. Bu şekilde bitkiler tahıllara sarılarak dik olarak gelişir ve biçim işlemi daha kolay olur.
Fiğlerde protein oranı yüksek, fakat karbonhidrat içeriği düşüktür. Bu sebeple tek başına, silaj üretimi amacı ile yetiştirilmemektedir. Karışımlarda tahıl olarak en çok arpa ve yulaf kullanılır.
Karışım ekimlerinin kolay olması için iki bölmeli mibzerlerin tohum gözüne tahıl, gübre gözüne fiğ konularak ekim yapılabilir.
Resim 10. Fiğ-tahıl karışımı
Fiğ-tahıl karışımı ve oranları, kullanılan çeşitlere ve bölgelere göre değişmektedir.
Kurak bölgelerde 6 kg fiğ ile 3 kg yulaf veya 5 kg arpa,
Kıyı bölgelerde 7 kg fiğ ile 3 kg yulaf veya 4 kg arpa ile birlikte ekilmelidir.
Ankara şartlarında; Yazlık olarak ekilen karışımlarda % 20-40 tahıl, % 60-80 fiğ içeren karışımların ot ve protein verimi açısından uygun olduğu bulunmuştur.
Adana’da en yüksek protein verimi % 80 fiğ, % 20 arpa karışımından alınmıştır. Yüksek kuru ot ve protein verimi için karışımdaki fiğ oranının % 50’nin üzerinde olması tavsiye edilmektedir.
Macar fiği; 5-6 kg/da Macar fiği + 4-5 kg/da arpa ve yulaf karışım halinde ekilebilir.
7-8 kg/da Macar fiği (Tarm beyazı-98) + 4-5 kg/da arpa ve yulaf karışım halinde ekilebilir.
Tüylü fiğ; 4-6 kg/da tüylü fiğ + 4-6 kg/da arpa ve çavdar karışım halinde ekilebilir.
Tüylü meyveli fiğ; 5-6 kg/da tüylü meyveli fiğ + 4-5 kg/da arpa ve yulaf karışım halinde ekilebilir.
Ege, Akdeniz ve Güney Doğu Anadolu Bölgelerimizde pamuk yetiştirilen alanlarda fiğ yalın veya tahıllarla karışık kışlık ara ürün olarak yetiştirilmektedir.
Silaj yapmak için, fiğ-tahıl karışımlarının, fiğ çiçeklenme döneminin baş veya ortasında hasat edilmesi gerekir. Fakat ana ürün olan pamuk ekimini geciktirmemek için bazı yıllar fiğ-tahıl karışımı daha erken biçilir. Bu durumda nem oranı yüksek ve kuru madde oranı düşük olan yemin silolanmasında, soldurma yapılamadığı durumlarda, silaj kalitesi düşer.
Kurak bölgelerde fiğlerden 750- 1000 kg/da yeşil ot veya 200- 250 kg /da kuru ot alınabilir.
Tahılla karışık ekimde 400-500 kg/da kuru ot elde edilebilir.
Sulanan yerlerde ve kıyı bölgelerinde 2-3 ton/da yeşil ot, 500-750 kg/da kuru ot sağlanabilir.
Kaynak : tedgem.gov.tr