Tweet
KARASU
Zeytincilikte zeytinyağı eldesi için kullanılan teknolojilerin hepsinde yan ürün (posa=atık) olarak çıkan ürünlerden biri de karasudur. Karasu, zeytin meyvesinin içinde bulunan öz su ve yağı çıkarmak için ilave edilen sıcak su toplamından oluşmaktadır. Klasik baskılı sistemlerde bir ton zeytin başına 400-500 litre karasu çıkarken, Modern (Kontinü) sistemlerde bu değer 1000-1300 litreye kadar yükselmektedir. Günümüzde zeytinyağının insanlığa verilen ödül olduğu kabul edilmiş iken, zeytinyağı eldesi sırasında ortaya çıkan karasu, toprak ve çevreyi kirlettiği iddia edilerek ceza olarak görülmektedir. Bunun nedenleri arasında karasunun çevreyi ne ölçüde kirlettiğinin bilinmemesi ve arıtılma işlemlerinden sonra tatmin edici ciddi sonuçlara henüz ulaşılamamış olması bulunmaktadır.
Zeytinyağı işletmelerinden atık olarak çıkan karasu gerek Ph'ı, gerekse diğer
bileşenlerinden dolayı doğrudan kullanılamamaktadır. Diğer yandan geri kazanım '.. olanakları incelendiğinde karasuyun; sekiz on kez kez seyreltilerek sulama suyu olarak, son yıllarda ekolojik tarımın önem kazanması ile birlikte sıvı veya katı formda organik gübre, az da olsa içerisinde yağ içermesinden dolayı da ev ile sanayide yakıt ve hayvan yem rasyonlarmda kullanımı bilimsel çalışmalarla desteklenmektedir.
Konu ile ilgili yapılan araştırmalarda, standartlara uygun üretim yapan, atık yönetiminin doğru şekilde yapıldığı modern işleme tesislerinde zeytinyağı eldesi sonrasında ortaya çıkan karasuyun çevreyi kirletmediği ancak, atık yönetimini başarıyla uygulayamayan küçük ölçekli işletmelerdeki karasunun kirlenmeye neden olduğu görülmüştür.
Türkiye'de karasu;
• Üretimin ancak yılın belli bir mevsiminde bir yıl yoğun, bir yıl daha az
• Çok sayıda küçük ölçekli zeytinyağı işletmesinin varlığı, ve
• Üretimin bu küçük ölçekli işletmeler tarafından yapılıyor olması ve bunların atık
yönetimi için tek başına gereken yatırımı yapamamalarından dolayı bir sorun olmaya
devam etmektedir.
Sorun yasal çerçevede özellikle Avrupa Birliği ve Çevre Kanunu kapsamında değerlendirilmesine, işletmelerin kapatılmasına kadar day&nan cezalandırmalara rağmen henüz çözüme kavuşturulamamıştır.
Konu ile ilgili Edremit'in Zeytinli Beldesinde Belediye ile Ege Üniversitesi Biyomühendislik Bölümü'nün ortak çalışmaları ile karasunun kimyasal yöntemlerle arıtılması, Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsü tarafından TÜBİTAK destekli ve yurtdışı ortaklı proje ile diğerbirçok ülkede olduğu gibi değerlendirme alanı olarak belirlenen bir tarlada, bazı özel bitkilerin yetiştiriciliğinin yapılmasında kullanılma olanakları denenmektedir.
Bu araştırmaların ülkemiz koşullarında daha detaylı ve bölgesel bazda yapılması gerekmektedir. Söz konusu bu işletmelerin uzun vadede bir araya gelerek "karasu toplama merkezleri" oluşturmaları şimdilik önerilebilecek en akılcı çözümler arasında yer almaktadır.
KAYNAKLAR
l.Tunahoğlu;R. (1995)" Önemli Zeytin Üreticisi Ülkelerin Zeytinciliği İle Türkiye Zeytinciliğinin Bazı Yönlerden Karşılaştırılması" Basılmış Doktora Tezi. EİB: Yayın: l.İzmir
2. Bernardini, E. (1987). "Tutto Sulla Lavorazione Delle Olive". SIBE, Roma
3. Tiryaki.Y .G Tunahoğlu,R. (2003) "Bitkisel Yağ Açığımızın Kapatılmasında Önemli Bir
PotansiyekYemeklik Pirina Yağı" Türkiye I.Yağlı Tohumlar Ve Bitkisel Yağlar Sempozyum
Bildirileri" Yayın No :TEAE 107/BYDS:'6 .Kasım. 2003, İstanbul
4. Uluslararası Zeytinyağı Konseyi'nin 18 Aralık 2003 tarih ve E/Stat.2-H. 1 /620 sayılı yazılan.
5. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü -Ekonomi-İstatistik Bölümü
6.Tunahoğlu;R.(2004)"PirinaBakış"TEAE-Sayı:5,Nüshal2,Ankara
7."l.Zeytinyağı Üretiminde Çevre Sorunları ve Çözümleri Uluslararası Çahştayı"(2002) Bildiriler Kitabı, Balıkesir
Zeytincilikte zeytinyağı eldesi için kullanılan teknolojilerin hepsinde yan ürün (posa=atık) olarak çıkan ürünlerden biri de karasudur. Karasu, zeytin meyvesinin içinde bulunan öz su ve yağı çıkarmak için ilave edilen sıcak su toplamından oluşmaktadır. Klasik baskılı sistemlerde bir ton zeytin başına 400-500 litre karasu çıkarken, Modern (Kontinü) sistemlerde bu değer 1000-1300 litreye kadar yükselmektedir. Günümüzde zeytinyağının insanlığa verilen ödül olduğu kabul edilmiş iken, zeytinyağı eldesi sırasında ortaya çıkan karasu, toprak ve çevreyi kirlettiği iddia edilerek ceza olarak görülmektedir. Bunun nedenleri arasında karasunun çevreyi ne ölçüde kirlettiğinin bilinmemesi ve arıtılma işlemlerinden sonra tatmin edici ciddi sonuçlara henüz ulaşılamamış olması bulunmaktadır.
Zeytinyağı işletmelerinden atık olarak çıkan karasu gerek Ph'ı, gerekse diğer
bileşenlerinden dolayı doğrudan kullanılamamaktadır. Diğer yandan geri kazanım '.. olanakları incelendiğinde karasuyun; sekiz on kez kez seyreltilerek sulama suyu olarak, son yıllarda ekolojik tarımın önem kazanması ile birlikte sıvı veya katı formda organik gübre, az da olsa içerisinde yağ içermesinden dolayı da ev ile sanayide yakıt ve hayvan yem rasyonlarmda kullanımı bilimsel çalışmalarla desteklenmektedir.
Konu ile ilgili yapılan araştırmalarda, standartlara uygun üretim yapan, atık yönetiminin doğru şekilde yapıldığı modern işleme tesislerinde zeytinyağı eldesi sonrasında ortaya çıkan karasuyun çevreyi kirletmediği ancak, atık yönetimini başarıyla uygulayamayan küçük ölçekli işletmelerdeki karasunun kirlenmeye neden olduğu görülmüştür.
Türkiye'de karasu;
• Üretimin ancak yılın belli bir mevsiminde bir yıl yoğun, bir yıl daha az
• Çok sayıda küçük ölçekli zeytinyağı işletmesinin varlığı, ve
• Üretimin bu küçük ölçekli işletmeler tarafından yapılıyor olması ve bunların atık
yönetimi için tek başına gereken yatırımı yapamamalarından dolayı bir sorun olmaya
devam etmektedir.
Sorun yasal çerçevede özellikle Avrupa Birliği ve Çevre Kanunu kapsamında değerlendirilmesine, işletmelerin kapatılmasına kadar day&nan cezalandırmalara rağmen henüz çözüme kavuşturulamamıştır.
Konu ile ilgili Edremit'in Zeytinli Beldesinde Belediye ile Ege Üniversitesi Biyomühendislik Bölümü'nün ortak çalışmaları ile karasunun kimyasal yöntemlerle arıtılması, Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsü tarafından TÜBİTAK destekli ve yurtdışı ortaklı proje ile diğerbirçok ülkede olduğu gibi değerlendirme alanı olarak belirlenen bir tarlada, bazı özel bitkilerin yetiştiriciliğinin yapılmasında kullanılma olanakları denenmektedir.
Bu araştırmaların ülkemiz koşullarında daha detaylı ve bölgesel bazda yapılması gerekmektedir. Söz konusu bu işletmelerin uzun vadede bir araya gelerek "karasu toplama merkezleri" oluşturmaları şimdilik önerilebilecek en akılcı çözümler arasında yer almaktadır.
KAYNAKLAR
l.Tunahoğlu;R. (1995)" Önemli Zeytin Üreticisi Ülkelerin Zeytinciliği İle Türkiye Zeytinciliğinin Bazı Yönlerden Karşılaştırılması" Basılmış Doktora Tezi. EİB: Yayın: l.İzmir
2. Bernardini, E. (1987). "Tutto Sulla Lavorazione Delle Olive". SIBE, Roma
3. Tiryaki.Y .G Tunahoğlu,R. (2003) "Bitkisel Yağ Açığımızın Kapatılmasında Önemli Bir
PotansiyekYemeklik Pirina Yağı" Türkiye I.Yağlı Tohumlar Ve Bitkisel Yağlar Sempozyum
Bildirileri" Yayın No :TEAE 107/BYDS:'6 .Kasım. 2003, İstanbul
4. Uluslararası Zeytinyağı Konseyi'nin 18 Aralık 2003 tarih ve E/Stat.2-H. 1 /620 sayılı yazılan.
5. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü -Ekonomi-İstatistik Bölümü
6.Tunahoğlu;R.(2004)"PirinaBakış"TEAE-Sayı:5,Nüshal2,Ankara
7."l.Zeytinyağı Üretiminde Çevre Sorunları ve Çözümleri Uluslararası Çahştayı"(2002) Bildiriler Kitabı, Balıkesir