Tweet
KAVUN
1.950.000 ton üretim miktarı ile kavun Türkiye sebze üretimi içinde %12.62'lik bir paya sahiptir.
ILIK İKLİMİ SEVER
Ülkemizin çok soğuk bölgeleri hariç hemen her yöresinde yetişmektedir. Ilık iklim bitkisi olan kavunun, tohum ekiminden hasadına kadar 80-120 gün geçer. Bu süre içinde soğuk ve dondan çok zarar görür. İklim ve toprak istekleri yönünden çok seçici bir bitkidir.
FARKLI ÇİÇEK TİPLERİNE SAHIP
Kavun bitkisi üzerinde erkek, dişi ve hem dişi hem erkek çiçek özelliğinde erselik çiçekler bulunur. Erkek çiçekler ana gövde üzerinde yaprak koltuklarında, dişi ve erselik çiçekler ise yan kollardaki yaprak koltuklarında bulunurlar. Erselik ve dişi çiçekler taç ve çanak yapraklarının altında minyatür bir meyveciğin bulunmasıyla tanınırlar. Döllenme olayından sonra bu meyvecik büyüyerek gerçek meyveye dönüşür.
KAVUN BİTKİSINİ TANIYALIM
Tek yıllık bir bitki olan kavun, tüylü bir gövdeye, sarılıcı kollara, 5 loblu el ayası şeklinde yapraklara ve 3-5 adet ana sürgüne sahiptir. Bu sürgünler çiçek ve meyvelerin oluştuğu yan kollar verirler. Kısa ve kalın bir kazık köke sahiptir. Yan kökler ise toprak yüzeyine yakın olarak gelişmektedirler. Yan köklerin derinliği en fazla 45 cm'yi bulduğu halde, kazık kök 90 cm'ye kadar iner.
KAVUN DA ARI KOVANI İSTER
Erselik veya dişi çiçeklerde döllenme olayının gerçekleşmesi için çiçek tozlarının dişicik tepesine taşınması gerekir. Kavunun çiçek tozları ağır, yapışkan ve ince bir zarla örtülüdür. Bu nedenle çiçek tozları rüzgarla taşınmaz, bir taşıyıcıya ihtiyaç gösterirler.
ARI %30 VERİM ARTIRIR
Kavun çiçeklerinin döllenmesi için en uygun böcekler bal arılarıdır. Kınkanatlı böcekler, yaban arıları ve yaprak ~ bitleri döllenmede etkili değildirler. Kavun yetiştiriciliğinden olumlu sonuç almak isteniyorsa kovan kullanımı gözardı edilmemelidir. 2 dekar kavun yetiştiriciliği için konacak 1 kovan arı verimde %30 oranında bir artış sağlamaktadır.
KAVUN DA YAZ SEBZESİDİR
Kavun ılık ve sıcak iklim bitkisidir. Bu nedenle diğer yazlık sebzelerde olduğu gibi ilkbaharda soğuk tehlikesi kalktıktan sonra toprak ısısının 15°C'nin üzerine çıktığı zaman tohum ekimi yapılmalıdır. Yetiştirme süresinde güneşli, sıcak ve kuru hava koşulları ister.
TOPRAK NASIL OLMALI?
Kavun yetiştiriciliği için derin, geçirgen, su tutma kapasitesi yüksek, besin maddelerince zengin kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu topraklar uygundur. Asitli topraklar ise uygun değildir. pH'ı 6.0-8.0 arasındaki topraklarda iyi yetişir. Erkencilik için kumlu-tınlı, milli-tınlı topraklar; geçici yetiştiricilik için ise ağır karakterde killi topraklar uygundur.
TARLAYI HAZIRLAYALIM
Kavun yetiştiriciliğinde toprak işlemenin büyük önemi vardır. Toprak işleme tavındayken yapılmalıdır. Eğer toprak tavında değilse sulama yapılmalı, tava gelince işlenmelidir. Tarla sonbaharda derince sürülmeli, 2 kez diskaro çekilip 2-3 hafta sonra sürüm yinelenmelidir. Kışın sürümün 1-2 kez yinelenmesi durumunda daha iyi sonuç alınmaktadır. Çimlenmedeki olumsuzlukları en az düzeye indirmek için ilkbaharda tarla tekrar sürülür, diskaro çekildikten sonra sürgü geçirilir ve tohum ekimi yapılır.
ÇIFTLİK GÜBRESİNI UNUTMA
Kavun organik maddesi fazla toprakları sevdiğinden tohum ekiminden önce çiftlik gübresi veya yeşil gübre verilmesi uygun olur. Dekara 3-4 ton çiftlik gübresi sonbaharda pulluk veya diskaro altına verilerek karıştırılmalıdır. Böylece tohum ekimine kadar gübrenin ayrışarak bitkiye faydalı hale gelmesi sağlanmış olur.
TOPRAK TAHLILI YAPTIR
Gübrelemenin şekli ve miktarı toprağın tipine, yapısına ve içerdiği besin maddesi miktarına bağlıdır. Yonca, bezelye, bakla, soya fasulyesi gibi bitkilerin çiçeklenme devre~sinde toprağa gömülmesi toprağı organik madde yönünden zenginleştirir. Kavun yetiştiriciliğinde dekara 50 kg azotlu, 45 kg fosforlu ve 15 kg potaslı gübre verilmesi önerilirse de iyi sonuç verecek gübrelemenin toprak analizi yapıldıktan sonra belirlenmesi uygun olacaktır.
GÜBREYİ NE ZAMAN VERELIM
Gübrelerin veriliş zamanı ve şekli de önemlidir. Azotlu gübrenin yarısı fosforlu ve potaslı gübrelerle birlikte ekimden önce pulluk veya diskaro altına verilmelidir. Azotun diğer yarısı bitkiler sürgün vermeye başladığında bant şeklinde bitkilerden 15-20 cm uzağa verilmelidir. Ülkemiz toprakları genellikle potasyumca zengindir. Gereksiz yere potasyum kullanımını önlemek amacıyla toprak tahlil sonuçlarına göre toprakta bulunan azot ve fosfor miktarı ile ilişki kurarak gübreleme yapmak en yararlı uygulama olacaktır.
KARIŞTIRMAYIN
Ülkemizdeki kavun yetiştiriciliğinde genellikle sulama yapılmaz. Sulanarak yetiştirilen kavunların tatsız olacağı düşüncesi yanlıştır.
SULAMA ZAMANINI İYİ SEÇ
Kavun bitkisi büyüme ve meyvelerin olgunlaşma devresinde bol suya ihtiyaç gösterir. Kavunun yatay kökleri hafif topraklarda 20-25 cm derinlikte yayıldığından bu tip topraklar daha sık sulanmalı ve her sulamada kök seviyesine kadar inilmelidir. Ağır topraklarda ise kavun kökleri fazla derine inmeyip yüzeysel kalır. Bu tip topraklar daha fazla su tuttuğu ve sulama kök seviyesine kadar yapılacağından fazla su verilmesine gerek yoktur ve daha seyrek sulanmalıdır.
ILK SU
Erken çiçeklenmeyi sağlamak, toprak sıcaklığını korumak için çimlenmeden çiçeklenmeye veya ilk meyve tutumuna kadar sulama yapılmalıdır. İlk sulamadan sonra t0-15 gün aralıklarla 2-3 sulama daha yapılmalıdır.
- Sulama zamanı ve sayısı toprak tipine, toprağın su tutma kapasitesine, topraktan kaybolan su miktarına, bitki büyümesi ve kök gelişmesi ile mevsim yağışlarına bağlıdır.
BITKİYI ISLATMA
Sulama anında yaprak ve meyvelerin su ile ıslanmamasına özen gösterilmelidir. Yaprak ve meyvelerin ıslanması durumunda mantari hastalıklar artar. Bu nedenle bitki kökboğazı, yaprak, sürgün ve meyvelerinin su ile ıslanmayacağı karık usulü sulama yapılmalıdır.
TOHUM EKİMİNİ NASIL YAPALIM
Kavun yetiştiriciliğinde 2 tohum ekim yöntemi kullanılmaktadır. Birincisi elle veya mibzerle direkt tarlaya ekimdir. İkincisi erkenciliği sağlamak ve geç ilkbahar donlarından kaçınmak için karpuzda olduğu gibi naylon torbalara ekimdir.
NE ZAMAN EKELIM
Tohum ekim zamanı Akdeniz kıyı bölgesinde Mart, Ege Bölgesinde Nisan'ın ilk yarısı, Marmara ve Trakya bölgelerinde Nisan'ın ikinci yarısı, Orta Anadolu ve Doğu Anadolu'da Mayıs'ın ilk yarısıdır.
HER OCAĞA 4-5 TOHUM
İlkbaharda ekim için hazırlanmış tarlada çapa ile açılan ocaklara 4-5 adet tohum atılıp, üzeri 2-3 cm kalınlığında tavlı toprakla örtülüp hafifçe bastırılır. Tohumların 24 saat önce ıslatılması çimlenmedeki olumsuzlukları giderir.
Tarlaya direkt tohum ekimi mibzerle de yapılabilir. Sıra arası ayarlanabilen, sıra üzerinde belirli mesafelerde ekim yapan diskleri bulunan mibzerler kullanılır.
EKİM MESAFEMİZ NE OLSUN?
Tohum ekiminde sıra arası ve sıra üzeri mesafeler, çeşitlere, bitki habitüsüne ve toprak yapısına göre değişir. Büyük habitüslü bitkilerde sıra arası 1,5-2 m sıra üzeri 1-1,5 m olarak bırakılır. Küçük habitüslü bitkilerde sıra arası 1-1,5 m sıra üzeri 1 m olmalıdır.
TORBALI FİDE ÜRETİMİ YAPABİLIRIZ
Direkt tohum ekiminden, başka naylon torbalara ekilip sera veya plastik altında don tehlikesi geçinceye kadar büyütülen fideler de yetiştiricilikte kullanılabilir. Bahçe toprağı veya fide harcı ile doldurulan naylon torbalara 4-5 tohum ekilir. Naylon torbalara yapılacak ekim, dikim tarihinden 3-4 hafta önce yapılmalıdır. Ekilen tohumlar 5-15 gün sonra çimlenir. Çimlenmeden sonra 2 fide kalacak şekilde seyreltme yapılır. Bitkiler 3-4 yapraklı olduğunda tarlaya aktarılır.
SEYRELTMEYI UNUTMA
Tarlaya direkt tohum ekiminde, ilk seyreltme, bitkilerde ilk gerçek yapraklar oluştuğu zaman yapılmalıdır. Her ocakta en kuvvetli ve sağlıklı 3 bitki bırakılır. Diğerleri atılır. Kalan bitkilerin köklerinin oynamaması için atılacak bitkiler çekilmemeli, koparılmalı veya kesilmelidir.
ÇAPA İLE BOĞAZ DOLDURMASI YAP
Kalan bitkilerin kökleri çapalanarak, boğazları toprak çekilerek doldurulur. Sıra araları yabancı ot kontrolü .ve toprak yüzeyinde oluşan kaymak tabakasının kırılması için kültivatörle işlenmelidir.
IKİNCİ BIR SEYRELTME DAHA
İlk seyreltmeden 2-3 hafta sonra bitkiler 4-5 gerçek yapraklı olunca ikinci ve son seyreltme yapılır. Her ocakta 1-2 bitki bırakılır, diğerleri atılır. Boğaz doldurma işlemi tekrarlanır. Sıra araları kültivatörle tekrar işlenir. Daha sonra bitkiler büyüyüp kol atmaya başladığında tarlayı kaplamadan son kez tekrar çapalanıp boğazları doldurulur. Sıra aralarının kültivatörle işlenmesi yararlıdır. Ancak yan köklerin çok yüzeysel gelişmesi nedeniyle zarar görmemesi için toprak işlemesi yüzeysel olarak yapılmalıdır.
KAVUNDA UÇ ALIMI
İri ve kaliteli meyve alabilmek için bitkilerde uç alma ve meyve seyreltmesi yapılmalıdır. Sürgün uçlarının koparılması vegetatif büyümeyi ve generatif gelişmeyi durdurduğu için faydalıdır. Köke en yakın olan meyvelerden bir veya iki tanesinin -bırakılıp diğerlerinin koparılması kalan meyvelerin daha iri ve kaliteli olmalarını sağlar.
OLGUNLUĞA DOĞRU
-Kavun meyveleri gerçek iriliklerine geldikten sonra olgunlaşmaya başlarlar.
-Olgun meyvelerin saplarının dala bağlandığı yerde bulunan iki küçük kulakçık kurur.
-Meyve ağırlaşır.
-Dip kısmında hafif bir yumuşama ve koku başlar.
-Kabuk rengi çeşide özgü rengini alır ve parlaklaşır.
-Tam olgunluğa erişmeden hasat edilen meyveler şeker içeriği, aroma ve tat gibi kalite özelliklerini kazanamazlar.
-Hasada gelmiş meyveler bitki üzerinde uzun süre bırakılırlarsa şeker miktarı düşer, meyveler yumuşar, taşıma ve saklamaya dayanıklılığı azalır. Tam olgunluğa gelmiş meyveler saplarından elle koparılarak veya bıçakla kesilerek hasat edilirler. Hasat işlemi sabah yapılmalıdır.
BAZI ÖNEMLI YAZLIK KAVUN ÇEŞİTLERIMIZ
Topatan Kavunu: Erkenci bir çeşittir. Bu kavun çeşidi 2-3 kg ağırlığında, uzun oval şekilli, kabuk rengi sarı, üzeri düz parlak, bazıları hafif ağ şeklinde çitilidir. Kabuğu başlangıçta yeşil renkli olup, olgunlaştıkça sararır. Et rengi beyaz, lezzetli, tatlı ve güzel kokuludur. Taşınmaya dayanıklı değildir.
Çitili Kavun: En önemli yazlık kavunlardan birisidir. Iri meyveleri basık, yuvarlak ve dilimlidir. Kabuk rengi sarı, üzeri çitilidir. Et rengi beyaz, lezzetli ve keskin kokuludur. Kabuk kalınlığı ince olduğundan taşınmaya dayanıklı değildir.
Mollaköy kavunu: Uzun-oval şekilli meyvelerinin kabuk rengi sarımtırak kurşuni ve üzeri hafif çitilidir. Et rengi yeşil, tatlı ve kokuludur. İnce kabukludur.
Sındırgı Kavunu: İri meyveleri basık yuvarlak şekildedir. Kabuk rengi yeşilimtırak kurşuni renkte, üzeri hafif ağlıdır. Eti beyaz renkte sulu ve tatlıdır. '
ÖNEMLİ KIŞLIK KAVUN ÇEŞITLERİMİZ
Hasanbey Kavunu: Orta büyüklükteki meyveleri yuvarlak, sap kısımları hafif sivricedir. Kabuk rengi yeşil, üzeri kırışık ve kalındır. Et rengi beyaz olup, kabuğa yakın kısmı açık yeşildir. Et rengi turuncu olan tipleri de vardır. Lezzetli tatlı ve suludur.
Altınbaş Kavunları: Yetiştirildiği yöre isimleri ile anılır. Meyveleri genelde yuvarlak olup, oval ve uzun tipleri de vardır. Kabuk rengi sarı, üzeri yeşil benekli, kırışık ve kalındır. Kabuğu düz ve dilimli olan tipleri de bulunmaktadır. Et rengi beyaz, lezzetli, tatlı ve suludur.
Sarı dilimli: Meyveleri, yuvarlak ve oval şekillidir. Kabuk rengi sarı, üzeri kırışık ve kalındır. Dilimli ve dilimsiz tipleri de vardır. Et rengi yeşilimsi beyaz, tatlı ve suludur.
ILAÇLAMA ŞARTTIR!
Kavun yetiştiriciliğinden olumlu sonuç alabilmek için hastalık ve zararlılarla savaşımın zamanında ve usulüne uygun şekilde yapılması gerekir. İlaçlı savaşımın yanısıra münavebe de gözardı edilmemelidir. Üst üste aynı yerde iki yıldan fazla kavun yetiştirilmemeli, hububat, marul, karnabahar gibi bitkilerle münavebe yapılmalıdır.
TOHUM-ÇİÇEK VE MEYVESİ YENEN “KABAK”
Kabak, özellikleri az-çok birbirinden âyrı olan bir grup bitkinin ortak adıdır. Tohumları-çiçekleri ve meyveleri yiyecek olarak kullanılabilir. Meyveleri olgunlaşmadan kullanılan türleri olduğu gibi; olgunlaştıktan sonra kutlanılan türleri de vardır. Bunlardan yemek, reçel, şekerleme yapılabilir~ bazı türlerinden süs eşyaları ve ev işlerinde kullanılan lifler elde edilir.
ÇOK FARKLI TIPLERİ VAR
Çok yakından tanıdığımız yemeklik kabakların bulunduğu grup örnekleri Ülkemize 17. asırda girmiştir. Fakat öyle yayılmış ve öyle iyi adaptasyon göstermiştir ki, zaman içinde çok farklı tipler oluşmuştur. Bu nedenle yurdumuz bu kabakların ikinci derecede anayurdu olarak kabul edilmektedir. .
YAZLIK VE KIŞLİK TİPLER
Kabak, yazlık ve kışlık olarak 'yurdumuzun her tarafında yetiştirilir. Fakat gruplara bağımlı olarak bölgeler arasında farklılıklar vardır.
-Yazlık kabakların en fazla yetiştirildiği bölgeler sırasıyla Akdeniz, Ege ve Marmara;
-Kışlık kabakların ise yine sırasıyla Marmara, Ortakuzey ve Karadeniz'dir.
SAKIZ KABAKLARI
Farklı kabak gruplarının iklim istekleri de farklıdır. Meyveleri olgunlaşmadan kullanılan Sakız kabakları grubu, diğerlerine kıyasla daha kısa büyüme sezonuna gereksinim duyar ve düşük sıcaklıklara diğerlerine kıyasla daha iyi dayânırlar. Şekli, büyüklüğü, rengi, et sertliği ve bitki formu değişik yüzlerce çeşidi vardır.
UYGUN ÇEŞIT SEÇIMI
Başarılı yetiştiricilik uygun varyete seçimi ile başlar. Bu çeşitlerin yetiştiriciliğinin yapılacağı bölgeye uyum göstermesi de önemlidir. Zira kabaklar gün uzunluğuna, güneşlenme süresi ve şiddetine hassasiyet gösterirler. Bir bölgede çok verimli olan bir çeşidin diğer bölgede aynı derecede verimli olmaması çok büyük bir ihtimaldir.
ZENGİN YAPILI TOPRAK ISTER
Tüm kabaklar iyi drenaj kapasitesi olan zengin toprakları severler. Fakir topraklar bu güçlü bitkilere yetecek besini vermezler. O nedenle çok zengin bir temel gübrelemeye gereksinim duyarlar. Temel gübrelemede toprağın besin kapasitesi yanında, bir önceki bitkinin cinside etkin rol oynar. Bu faktörlere bağımlı olarak dekara 25-50 kg amonyum sülfat 15-40 kg trlple süper fosfat; 15-45 kg potasyum sülfat tarla hazırlığı sırasında serpme olarak toprağa verilip, karıştırılır.
BİTKİ MESAFELERİ NE OLSUN?
Tarlanın iyice hazırlanması ve karıkların açılmasından sonra ekim-dikim işlemlerine geçilir. Oturak (kolsuz) çeşitlerin 90-100x70-60 cm aralıklarla dikilmesi yeterli iken, kollu varyeteler bunun iki misli aralık-mesafeye gereksinim duyarlar.
YILBOYU ÜRETİM YAPABİLİRİZ
Yazlık kabaklar, uygun iklime sahip olan yerlerde, sadece tarlada yılda en az 2 kez yetiştirilebilir. Örtü altında yetiştirilebilme şansının kullanıldığı yerlerde ise yıl boyu yetiştiricilik mümkündür.
ÖNCE TÜNEL ALTINDA SONRA AÇIKTA
Örtü altı + açık tarla kombinasyonunun kullanılması da yılda birkaç kez üretimi mümkün kılar. Örtü malzemesi olarak saydam polietilen (Naylon) kullanılır. Polietilen örtüler son donlar geçtikten sonra kaldırılır. Sonbahar de ise bunun tersi yapılır.
DON TEHLIKESI GEÇSIN
Tarlaya direk tohum ekimi veya fide dikimi don tehlikesinin geçişinden sonra olmalıdır. Kabaklar özellikle fide devresinde dona karşı hassastırlar. Şaşırtmadan veya çimlenmeden sonra her ocakta 2 bitki bırakılır. Tek bitki büyük meyve verir. Verim düşer ve olgunluğu
gecikir.
GENIŞ YAPRAK ÇOK SU TÜKETİR
Genç fidelerin çok suya ihtiyacı yoktur, genelde bu devrede hafif sulamalar yeterli olur. Fakat büyüyüp meyveye yattıktan sonra su ihtiyacı hızla artar. Yazlık kabaklarda haftada en az iki kez sulama tavsiye edilir.
FAZLA AZOT ZARARLIDIR
Kabakların genelde azotla yapılacak tepe gübrelemesine ihtiyaçları vardır. Genelde şaşırtmadan 1 ay sonra bitkilere azotlu g~bre verilebilir ve 15-20 gün sonra bu tekrarlanır. Çok fazla azot vermekten kaçınmak gerekir. Zira fazla azot meyveye yatımı geciktirir, yumuşak, çabuk zedelenen ve dayanmayan meyvelerin oluşumuna sebep olur.
VERİM ARTIŞI IÇİN YİNE ARI
Kabak tamimiyle yabancı döllemeli bir bitkidir. Bitkilerin verime yatması, çiçek ve meyve dökümlerinin olmaması, kötü şekilli meyvelerin oluşmaması için yeterli sayıda çiçek tozunun dişi çiçek üzerine taşınması gerekir. Bu iş mutlaka böcekler ve arılar vasıtasıyla gerçekleşir. Bu nedenle kabak tarlalarına arı kovanı yerleştirilir. 5 dekar tarla için 1-2 arı kovanı yeterlidir. Özellikle son senelerde geliştirilen kabak çeşitlerinde erkek (baba-polen verici) çiçek çok azdır. Bu çeşitlerin kullanıldığı yerlerde tarlanın baba bitkilerle takviye edilmesi gerekir. Bunun için 4 sıra ana 1 sıra baba bitki sistemiyle yapılan dikimler iyi sonuç verirler.
GÜNAŞIRI HASAT
Yazlık kabaklar; meyveler olgunlaşmadan, gün aşırı hasat edilirler. Hatta küçük meyvelerin tercih edildiği yörelerde hergün hasat yapmakta mümkündür. Hasat ne kadar sık yapılırsa bitki o kadar uzun ömürlü olur. Üzerinde olgun meyve bırakılan bitkiler, daha fazla meyve tutmazlar.
KIŞLIK KABAK OLGUNLAŞMALI
Kışlık kabaklar meyveler tam olgunlaştıktan sonra hasat edilmelidir. Hasat sırasında meyve üzerinde sapların bırakılmasına dikkat etmek gerekir.
TAZE KABAK 2 HAFTA DEPOLANABİLİR
Meyvelerin uzun süre depolanması için hasattan sonra bazı işlemlerin yapılması gerekir;
-Hasattan hemen sonra meyveler %80 oransal nemi ve 26-29 derece sıcaklığı olan bir ortamda yaklaşık 2 hafta bekletilir.
-Daha sonra 7-12 derece sıcaklığı olan, oransal nemi düşük, iyi havalanabilen bir ortamda, birbirine değmeden ,yerleştirilmelidir.
KIŞLIK KABAK UZUN SÜRELİ DEPOLANIR
Saklama süreleri çeşitlere bağlı olarak 3-6 ay arasında değişir.
Kaynak : tedgem.gov.tr
1.950.000 ton üretim miktarı ile kavun Türkiye sebze üretimi içinde %12.62'lik bir paya sahiptir.
ILIK İKLİMİ SEVER
Ülkemizin çok soğuk bölgeleri hariç hemen her yöresinde yetişmektedir. Ilık iklim bitkisi olan kavunun, tohum ekiminden hasadına kadar 80-120 gün geçer. Bu süre içinde soğuk ve dondan çok zarar görür. İklim ve toprak istekleri yönünden çok seçici bir bitkidir.
FARKLI ÇİÇEK TİPLERİNE SAHIP
Kavun bitkisi üzerinde erkek, dişi ve hem dişi hem erkek çiçek özelliğinde erselik çiçekler bulunur. Erkek çiçekler ana gövde üzerinde yaprak koltuklarında, dişi ve erselik çiçekler ise yan kollardaki yaprak koltuklarında bulunurlar. Erselik ve dişi çiçekler taç ve çanak yapraklarının altında minyatür bir meyveciğin bulunmasıyla tanınırlar. Döllenme olayından sonra bu meyvecik büyüyerek gerçek meyveye dönüşür.
KAVUN BİTKİSINİ TANIYALIM
Tek yıllık bir bitki olan kavun, tüylü bir gövdeye, sarılıcı kollara, 5 loblu el ayası şeklinde yapraklara ve 3-5 adet ana sürgüne sahiptir. Bu sürgünler çiçek ve meyvelerin oluştuğu yan kollar verirler. Kısa ve kalın bir kazık köke sahiptir. Yan kökler ise toprak yüzeyine yakın olarak gelişmektedirler. Yan köklerin derinliği en fazla 45 cm'yi bulduğu halde, kazık kök 90 cm'ye kadar iner.
KAVUN DA ARI KOVANI İSTER
Erselik veya dişi çiçeklerde döllenme olayının gerçekleşmesi için çiçek tozlarının dişicik tepesine taşınması gerekir. Kavunun çiçek tozları ağır, yapışkan ve ince bir zarla örtülüdür. Bu nedenle çiçek tozları rüzgarla taşınmaz, bir taşıyıcıya ihtiyaç gösterirler.
ARI %30 VERİM ARTIRIR
Kavun çiçeklerinin döllenmesi için en uygun böcekler bal arılarıdır. Kınkanatlı böcekler, yaban arıları ve yaprak ~ bitleri döllenmede etkili değildirler. Kavun yetiştiriciliğinden olumlu sonuç almak isteniyorsa kovan kullanımı gözardı edilmemelidir. 2 dekar kavun yetiştiriciliği için konacak 1 kovan arı verimde %30 oranında bir artış sağlamaktadır.
KAVUN DA YAZ SEBZESİDİR
Kavun ılık ve sıcak iklim bitkisidir. Bu nedenle diğer yazlık sebzelerde olduğu gibi ilkbaharda soğuk tehlikesi kalktıktan sonra toprak ısısının 15°C'nin üzerine çıktığı zaman tohum ekimi yapılmalıdır. Yetiştirme süresinde güneşli, sıcak ve kuru hava koşulları ister.
TOPRAK NASIL OLMALI?
Kavun yetiştiriciliği için derin, geçirgen, su tutma kapasitesi yüksek, besin maddelerince zengin kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu topraklar uygundur. Asitli topraklar ise uygun değildir. pH'ı 6.0-8.0 arasındaki topraklarda iyi yetişir. Erkencilik için kumlu-tınlı, milli-tınlı topraklar; geçici yetiştiricilik için ise ağır karakterde killi topraklar uygundur.
TARLAYI HAZIRLAYALIM
Kavun yetiştiriciliğinde toprak işlemenin büyük önemi vardır. Toprak işleme tavındayken yapılmalıdır. Eğer toprak tavında değilse sulama yapılmalı, tava gelince işlenmelidir. Tarla sonbaharda derince sürülmeli, 2 kez diskaro çekilip 2-3 hafta sonra sürüm yinelenmelidir. Kışın sürümün 1-2 kez yinelenmesi durumunda daha iyi sonuç alınmaktadır. Çimlenmedeki olumsuzlukları en az düzeye indirmek için ilkbaharda tarla tekrar sürülür, diskaro çekildikten sonra sürgü geçirilir ve tohum ekimi yapılır.
ÇIFTLİK GÜBRESİNI UNUTMA
Kavun organik maddesi fazla toprakları sevdiğinden tohum ekiminden önce çiftlik gübresi veya yeşil gübre verilmesi uygun olur. Dekara 3-4 ton çiftlik gübresi sonbaharda pulluk veya diskaro altına verilerek karıştırılmalıdır. Böylece tohum ekimine kadar gübrenin ayrışarak bitkiye faydalı hale gelmesi sağlanmış olur.
TOPRAK TAHLILI YAPTIR
Gübrelemenin şekli ve miktarı toprağın tipine, yapısına ve içerdiği besin maddesi miktarına bağlıdır. Yonca, bezelye, bakla, soya fasulyesi gibi bitkilerin çiçeklenme devre~sinde toprağa gömülmesi toprağı organik madde yönünden zenginleştirir. Kavun yetiştiriciliğinde dekara 50 kg azotlu, 45 kg fosforlu ve 15 kg potaslı gübre verilmesi önerilirse de iyi sonuç verecek gübrelemenin toprak analizi yapıldıktan sonra belirlenmesi uygun olacaktır.
GÜBREYİ NE ZAMAN VERELIM
Gübrelerin veriliş zamanı ve şekli de önemlidir. Azotlu gübrenin yarısı fosforlu ve potaslı gübrelerle birlikte ekimden önce pulluk veya diskaro altına verilmelidir. Azotun diğer yarısı bitkiler sürgün vermeye başladığında bant şeklinde bitkilerden 15-20 cm uzağa verilmelidir. Ülkemiz toprakları genellikle potasyumca zengindir. Gereksiz yere potasyum kullanımını önlemek amacıyla toprak tahlil sonuçlarına göre toprakta bulunan azot ve fosfor miktarı ile ilişki kurarak gübreleme yapmak en yararlı uygulama olacaktır.
KARIŞTIRMAYIN
Ülkemizdeki kavun yetiştiriciliğinde genellikle sulama yapılmaz. Sulanarak yetiştirilen kavunların tatsız olacağı düşüncesi yanlıştır.
SULAMA ZAMANINI İYİ SEÇ
Kavun bitkisi büyüme ve meyvelerin olgunlaşma devresinde bol suya ihtiyaç gösterir. Kavunun yatay kökleri hafif topraklarda 20-25 cm derinlikte yayıldığından bu tip topraklar daha sık sulanmalı ve her sulamada kök seviyesine kadar inilmelidir. Ağır topraklarda ise kavun kökleri fazla derine inmeyip yüzeysel kalır. Bu tip topraklar daha fazla su tuttuğu ve sulama kök seviyesine kadar yapılacağından fazla su verilmesine gerek yoktur ve daha seyrek sulanmalıdır.
ILK SU
Erken çiçeklenmeyi sağlamak, toprak sıcaklığını korumak için çimlenmeden çiçeklenmeye veya ilk meyve tutumuna kadar sulama yapılmalıdır. İlk sulamadan sonra t0-15 gün aralıklarla 2-3 sulama daha yapılmalıdır.
- Sulama zamanı ve sayısı toprak tipine, toprağın su tutma kapasitesine, topraktan kaybolan su miktarına, bitki büyümesi ve kök gelişmesi ile mevsim yağışlarına bağlıdır.
BITKİYI ISLATMA
Sulama anında yaprak ve meyvelerin su ile ıslanmamasına özen gösterilmelidir. Yaprak ve meyvelerin ıslanması durumunda mantari hastalıklar artar. Bu nedenle bitki kökboğazı, yaprak, sürgün ve meyvelerinin su ile ıslanmayacağı karık usulü sulama yapılmalıdır.
TOHUM EKİMİNİ NASIL YAPALIM
Kavun yetiştiriciliğinde 2 tohum ekim yöntemi kullanılmaktadır. Birincisi elle veya mibzerle direkt tarlaya ekimdir. İkincisi erkenciliği sağlamak ve geç ilkbahar donlarından kaçınmak için karpuzda olduğu gibi naylon torbalara ekimdir.
NE ZAMAN EKELIM
Tohum ekim zamanı Akdeniz kıyı bölgesinde Mart, Ege Bölgesinde Nisan'ın ilk yarısı, Marmara ve Trakya bölgelerinde Nisan'ın ikinci yarısı, Orta Anadolu ve Doğu Anadolu'da Mayıs'ın ilk yarısıdır.
HER OCAĞA 4-5 TOHUM
İlkbaharda ekim için hazırlanmış tarlada çapa ile açılan ocaklara 4-5 adet tohum atılıp, üzeri 2-3 cm kalınlığında tavlı toprakla örtülüp hafifçe bastırılır. Tohumların 24 saat önce ıslatılması çimlenmedeki olumsuzlukları giderir.
Tarlaya direkt tohum ekimi mibzerle de yapılabilir. Sıra arası ayarlanabilen, sıra üzerinde belirli mesafelerde ekim yapan diskleri bulunan mibzerler kullanılır.
EKİM MESAFEMİZ NE OLSUN?
Tohum ekiminde sıra arası ve sıra üzeri mesafeler, çeşitlere, bitki habitüsüne ve toprak yapısına göre değişir. Büyük habitüslü bitkilerde sıra arası 1,5-2 m sıra üzeri 1-1,5 m olarak bırakılır. Küçük habitüslü bitkilerde sıra arası 1-1,5 m sıra üzeri 1 m olmalıdır.
TORBALI FİDE ÜRETİMİ YAPABİLIRIZ
Direkt tohum ekiminden, başka naylon torbalara ekilip sera veya plastik altında don tehlikesi geçinceye kadar büyütülen fideler de yetiştiricilikte kullanılabilir. Bahçe toprağı veya fide harcı ile doldurulan naylon torbalara 4-5 tohum ekilir. Naylon torbalara yapılacak ekim, dikim tarihinden 3-4 hafta önce yapılmalıdır. Ekilen tohumlar 5-15 gün sonra çimlenir. Çimlenmeden sonra 2 fide kalacak şekilde seyreltme yapılır. Bitkiler 3-4 yapraklı olduğunda tarlaya aktarılır.
SEYRELTMEYI UNUTMA
Tarlaya direkt tohum ekiminde, ilk seyreltme, bitkilerde ilk gerçek yapraklar oluştuğu zaman yapılmalıdır. Her ocakta en kuvvetli ve sağlıklı 3 bitki bırakılır. Diğerleri atılır. Kalan bitkilerin köklerinin oynamaması için atılacak bitkiler çekilmemeli, koparılmalı veya kesilmelidir.
ÇAPA İLE BOĞAZ DOLDURMASI YAP
Kalan bitkilerin kökleri çapalanarak, boğazları toprak çekilerek doldurulur. Sıra araları yabancı ot kontrolü .ve toprak yüzeyinde oluşan kaymak tabakasının kırılması için kültivatörle işlenmelidir.
IKİNCİ BIR SEYRELTME DAHA
İlk seyreltmeden 2-3 hafta sonra bitkiler 4-5 gerçek yapraklı olunca ikinci ve son seyreltme yapılır. Her ocakta 1-2 bitki bırakılır, diğerleri atılır. Boğaz doldurma işlemi tekrarlanır. Sıra araları kültivatörle tekrar işlenir. Daha sonra bitkiler büyüyüp kol atmaya başladığında tarlayı kaplamadan son kez tekrar çapalanıp boğazları doldurulur. Sıra aralarının kültivatörle işlenmesi yararlıdır. Ancak yan köklerin çok yüzeysel gelişmesi nedeniyle zarar görmemesi için toprak işlemesi yüzeysel olarak yapılmalıdır.
KAVUNDA UÇ ALIMI
İri ve kaliteli meyve alabilmek için bitkilerde uç alma ve meyve seyreltmesi yapılmalıdır. Sürgün uçlarının koparılması vegetatif büyümeyi ve generatif gelişmeyi durdurduğu için faydalıdır. Köke en yakın olan meyvelerden bir veya iki tanesinin -bırakılıp diğerlerinin koparılması kalan meyvelerin daha iri ve kaliteli olmalarını sağlar.
OLGUNLUĞA DOĞRU
-Kavun meyveleri gerçek iriliklerine geldikten sonra olgunlaşmaya başlarlar.
-Olgun meyvelerin saplarının dala bağlandığı yerde bulunan iki küçük kulakçık kurur.
-Meyve ağırlaşır.
-Dip kısmında hafif bir yumuşama ve koku başlar.
-Kabuk rengi çeşide özgü rengini alır ve parlaklaşır.
-Tam olgunluğa erişmeden hasat edilen meyveler şeker içeriği, aroma ve tat gibi kalite özelliklerini kazanamazlar.
-Hasada gelmiş meyveler bitki üzerinde uzun süre bırakılırlarsa şeker miktarı düşer, meyveler yumuşar, taşıma ve saklamaya dayanıklılığı azalır. Tam olgunluğa gelmiş meyveler saplarından elle koparılarak veya bıçakla kesilerek hasat edilirler. Hasat işlemi sabah yapılmalıdır.
BAZI ÖNEMLI YAZLIK KAVUN ÇEŞİTLERIMIZ
Topatan Kavunu: Erkenci bir çeşittir. Bu kavun çeşidi 2-3 kg ağırlığında, uzun oval şekilli, kabuk rengi sarı, üzeri düz parlak, bazıları hafif ağ şeklinde çitilidir. Kabuğu başlangıçta yeşil renkli olup, olgunlaştıkça sararır. Et rengi beyaz, lezzetli, tatlı ve güzel kokuludur. Taşınmaya dayanıklı değildir.
Çitili Kavun: En önemli yazlık kavunlardan birisidir. Iri meyveleri basık, yuvarlak ve dilimlidir. Kabuk rengi sarı, üzeri çitilidir. Et rengi beyaz, lezzetli ve keskin kokuludur. Kabuk kalınlığı ince olduğundan taşınmaya dayanıklı değildir.
Mollaköy kavunu: Uzun-oval şekilli meyvelerinin kabuk rengi sarımtırak kurşuni ve üzeri hafif çitilidir. Et rengi yeşil, tatlı ve kokuludur. İnce kabukludur.
Sındırgı Kavunu: İri meyveleri basık yuvarlak şekildedir. Kabuk rengi yeşilimtırak kurşuni renkte, üzeri hafif ağlıdır. Eti beyaz renkte sulu ve tatlıdır. '
ÖNEMLİ KIŞLIK KAVUN ÇEŞITLERİMİZ
Hasanbey Kavunu: Orta büyüklükteki meyveleri yuvarlak, sap kısımları hafif sivricedir. Kabuk rengi yeşil, üzeri kırışık ve kalındır. Et rengi beyaz olup, kabuğa yakın kısmı açık yeşildir. Et rengi turuncu olan tipleri de vardır. Lezzetli tatlı ve suludur.
Altınbaş Kavunları: Yetiştirildiği yöre isimleri ile anılır. Meyveleri genelde yuvarlak olup, oval ve uzun tipleri de vardır. Kabuk rengi sarı, üzeri yeşil benekli, kırışık ve kalındır. Kabuğu düz ve dilimli olan tipleri de bulunmaktadır. Et rengi beyaz, lezzetli, tatlı ve suludur.
Sarı dilimli: Meyveleri, yuvarlak ve oval şekillidir. Kabuk rengi sarı, üzeri kırışık ve kalındır. Dilimli ve dilimsiz tipleri de vardır. Et rengi yeşilimsi beyaz, tatlı ve suludur.
ILAÇLAMA ŞARTTIR!
Kavun yetiştiriciliğinden olumlu sonuç alabilmek için hastalık ve zararlılarla savaşımın zamanında ve usulüne uygun şekilde yapılması gerekir. İlaçlı savaşımın yanısıra münavebe de gözardı edilmemelidir. Üst üste aynı yerde iki yıldan fazla kavun yetiştirilmemeli, hububat, marul, karnabahar gibi bitkilerle münavebe yapılmalıdır.
TOHUM-ÇİÇEK VE MEYVESİ YENEN “KABAK”
Kabak, özellikleri az-çok birbirinden âyrı olan bir grup bitkinin ortak adıdır. Tohumları-çiçekleri ve meyveleri yiyecek olarak kullanılabilir. Meyveleri olgunlaşmadan kullanılan türleri olduğu gibi; olgunlaştıktan sonra kutlanılan türleri de vardır. Bunlardan yemek, reçel, şekerleme yapılabilir~ bazı türlerinden süs eşyaları ve ev işlerinde kullanılan lifler elde edilir.
ÇOK FARKLI TIPLERİ VAR
Çok yakından tanıdığımız yemeklik kabakların bulunduğu grup örnekleri Ülkemize 17. asırda girmiştir. Fakat öyle yayılmış ve öyle iyi adaptasyon göstermiştir ki, zaman içinde çok farklı tipler oluşmuştur. Bu nedenle yurdumuz bu kabakların ikinci derecede anayurdu olarak kabul edilmektedir. .
YAZLIK VE KIŞLİK TİPLER
Kabak, yazlık ve kışlık olarak 'yurdumuzun her tarafında yetiştirilir. Fakat gruplara bağımlı olarak bölgeler arasında farklılıklar vardır.
-Yazlık kabakların en fazla yetiştirildiği bölgeler sırasıyla Akdeniz, Ege ve Marmara;
-Kışlık kabakların ise yine sırasıyla Marmara, Ortakuzey ve Karadeniz'dir.
SAKIZ KABAKLARI
Farklı kabak gruplarının iklim istekleri de farklıdır. Meyveleri olgunlaşmadan kullanılan Sakız kabakları grubu, diğerlerine kıyasla daha kısa büyüme sezonuna gereksinim duyar ve düşük sıcaklıklara diğerlerine kıyasla daha iyi dayânırlar. Şekli, büyüklüğü, rengi, et sertliği ve bitki formu değişik yüzlerce çeşidi vardır.
UYGUN ÇEŞIT SEÇIMI
Başarılı yetiştiricilik uygun varyete seçimi ile başlar. Bu çeşitlerin yetiştiriciliğinin yapılacağı bölgeye uyum göstermesi de önemlidir. Zira kabaklar gün uzunluğuna, güneşlenme süresi ve şiddetine hassasiyet gösterirler. Bir bölgede çok verimli olan bir çeşidin diğer bölgede aynı derecede verimli olmaması çok büyük bir ihtimaldir.
ZENGİN YAPILI TOPRAK ISTER
Tüm kabaklar iyi drenaj kapasitesi olan zengin toprakları severler. Fakir topraklar bu güçlü bitkilere yetecek besini vermezler. O nedenle çok zengin bir temel gübrelemeye gereksinim duyarlar. Temel gübrelemede toprağın besin kapasitesi yanında, bir önceki bitkinin cinside etkin rol oynar. Bu faktörlere bağımlı olarak dekara 25-50 kg amonyum sülfat 15-40 kg trlple süper fosfat; 15-45 kg potasyum sülfat tarla hazırlığı sırasında serpme olarak toprağa verilip, karıştırılır.
BİTKİ MESAFELERİ NE OLSUN?
Tarlanın iyice hazırlanması ve karıkların açılmasından sonra ekim-dikim işlemlerine geçilir. Oturak (kolsuz) çeşitlerin 90-100x70-60 cm aralıklarla dikilmesi yeterli iken, kollu varyeteler bunun iki misli aralık-mesafeye gereksinim duyarlar.
YILBOYU ÜRETİM YAPABİLİRİZ
Yazlık kabaklar, uygun iklime sahip olan yerlerde, sadece tarlada yılda en az 2 kez yetiştirilebilir. Örtü altında yetiştirilebilme şansının kullanıldığı yerlerde ise yıl boyu yetiştiricilik mümkündür.
ÖNCE TÜNEL ALTINDA SONRA AÇIKTA
Örtü altı + açık tarla kombinasyonunun kullanılması da yılda birkaç kez üretimi mümkün kılar. Örtü malzemesi olarak saydam polietilen (Naylon) kullanılır. Polietilen örtüler son donlar geçtikten sonra kaldırılır. Sonbahar de ise bunun tersi yapılır.
DON TEHLIKESI GEÇSIN
Tarlaya direk tohum ekimi veya fide dikimi don tehlikesinin geçişinden sonra olmalıdır. Kabaklar özellikle fide devresinde dona karşı hassastırlar. Şaşırtmadan veya çimlenmeden sonra her ocakta 2 bitki bırakılır. Tek bitki büyük meyve verir. Verim düşer ve olgunluğu
gecikir.
GENIŞ YAPRAK ÇOK SU TÜKETİR
Genç fidelerin çok suya ihtiyacı yoktur, genelde bu devrede hafif sulamalar yeterli olur. Fakat büyüyüp meyveye yattıktan sonra su ihtiyacı hızla artar. Yazlık kabaklarda haftada en az iki kez sulama tavsiye edilir.
FAZLA AZOT ZARARLIDIR
Kabakların genelde azotla yapılacak tepe gübrelemesine ihtiyaçları vardır. Genelde şaşırtmadan 1 ay sonra bitkilere azotlu g~bre verilebilir ve 15-20 gün sonra bu tekrarlanır. Çok fazla azot vermekten kaçınmak gerekir. Zira fazla azot meyveye yatımı geciktirir, yumuşak, çabuk zedelenen ve dayanmayan meyvelerin oluşumuna sebep olur.
VERİM ARTIŞI IÇİN YİNE ARI
Kabak tamimiyle yabancı döllemeli bir bitkidir. Bitkilerin verime yatması, çiçek ve meyve dökümlerinin olmaması, kötü şekilli meyvelerin oluşmaması için yeterli sayıda çiçek tozunun dişi çiçek üzerine taşınması gerekir. Bu iş mutlaka böcekler ve arılar vasıtasıyla gerçekleşir. Bu nedenle kabak tarlalarına arı kovanı yerleştirilir. 5 dekar tarla için 1-2 arı kovanı yeterlidir. Özellikle son senelerde geliştirilen kabak çeşitlerinde erkek (baba-polen verici) çiçek çok azdır. Bu çeşitlerin kullanıldığı yerlerde tarlanın baba bitkilerle takviye edilmesi gerekir. Bunun için 4 sıra ana 1 sıra baba bitki sistemiyle yapılan dikimler iyi sonuç verirler.
GÜNAŞIRI HASAT
Yazlık kabaklar; meyveler olgunlaşmadan, gün aşırı hasat edilirler. Hatta küçük meyvelerin tercih edildiği yörelerde hergün hasat yapmakta mümkündür. Hasat ne kadar sık yapılırsa bitki o kadar uzun ömürlü olur. Üzerinde olgun meyve bırakılan bitkiler, daha fazla meyve tutmazlar.
KIŞLIK KABAK OLGUNLAŞMALI
Kışlık kabaklar meyveler tam olgunlaştıktan sonra hasat edilmelidir. Hasat sırasında meyve üzerinde sapların bırakılmasına dikkat etmek gerekir.
TAZE KABAK 2 HAFTA DEPOLANABİLİR
Meyvelerin uzun süre depolanması için hasattan sonra bazı işlemlerin yapılması gerekir;
-Hasattan hemen sonra meyveler %80 oransal nemi ve 26-29 derece sıcaklığı olan bir ortamda yaklaşık 2 hafta bekletilir.
-Daha sonra 7-12 derece sıcaklığı olan, oransal nemi düşük, iyi havalanabilen bir ortamda, birbirine değmeden ,yerleştirilmelidir.
KIŞLIK KABAK UZUN SÜRELİ DEPOLANIR
Saklama süreleri çeşitlere bağlı olarak 3-6 ay arasında değişir.
Kaynak : tedgem.gov.tr