Tweet
Toprak Yapısı / Toprağın Fiziksel Özelliği / Toprağın Özellikleri / Toprak / EKOLOJİK FAKTÖRLER / SEBZECİLİK
Daha önce de belirttiğimiz gibi, toprak katı olan mineral ve organik maddelerin yanı sıra içerisinde çözünür durumda madde bulunduran su ve hava olmak üzere 4 farklı ortamdan meydana gelir. Toprak yapısı denildiğinde, toprak zerrelerinin dizilişi ve gruplar halinde kümeleşmesi (agregatlaşması) anlaşılır. Toprağı oluşturan katı kısım toprakta bulunan mineral ve organik kolloidler tarafından birbirine bağlanır. Bağlanma sırasında kimi büyük, kimi küçük boşluklar ve çatlaklar meydana getirir. Toprakta bulunan organik maddelerin yanı sıra canlı organizmaların salgıladıkları salgılar, bitki kökleri, su, su içinde çözünmüş maddeler (ki bunların içerisinde değişebilen sodyum yüzdesi, demir ve alüminyum oksitleri başta gelir), toprak işleme şekli ve kullanımı toprağın yapısını büyük ölçüde etkiler. Toprak yapısı tek başına bitki gelişim faktörü sayılabilir. Ancak bununla birlikte toprakta depolanan su miktarı, su hareketi, havalanma düzeyi, kök gelişimi, mikroorganizma faaliyeti, erozyon gibi daha birçok olay etki yapabilir. Çeşitli etmenlere bağlı olarak toprak yapılarını aşağıdaki şekilde belirlemek mümkündür.
a. Teksel yapı (masif yapı) : Burada agregat oluşumu yoktur.
b. Örgülü yapı : Toprakta zayıf ve ince bağlantılar şeklinde yatay yönde bir agregatlaşma
meydana gelir.
c. Prizmatik yapı : Düşey yönde kolon benzeri bir agregatlaşmadır. Kolonların üzeri
yuvarlak olmayıp düzdür.
d. Blok yapı : Düzensiz blok veya küp şeklinde dizilmiş bir agregatlaşma meydana gelir.
e. Granüler yapı : Çapı 2 cm’i geçmeyen yuvarlak kümeler şeklinde agregatlaşmadır.
Homojen büyüklükte zerrelerden oluşan topraklarda boşluk hacmi, zerreleri farklı büyüklükte olanlara oranla daha fazladır. Bu özellik toprağın su tutma kapasitesini etkiler. Ağır bünyeli topraklarda toprak yapısı ince ise geçirgenlik büyük oranda azalır. Bu topraklarda kök gelişmesi kısıtlanır. Toprakta kümeli bir yapının olması arzu edilir. Böylece agregatlar arası boşluklar oluşur ve bu geçirgenliği arttırır. Topraklarda değişebilir sodyum yüzdesi azaldıkça kümeleşme özelliği de azalır. Bunun yanında köklerin yaptığı mekaniksel basınç kümeleşmeye olumlu etki yapar. Toprakta parçalanabilir organik maddenin bulunması kümeleşmeyi teşvik eder. Ayrıca kümeleşmenin korunmasını sağlar. Toprakta nem azaldıkça zerrelerin etrafını saran su kalınlığı incelir. Zerreler birbirine yaklaşır ve kümeleşme meydana gelir. Toprak işlemesinin toprak tavda iken yapılması da kümeleşmeye olumlu etki yapar. Islak işleme ve kerpiçleşme toprağın hastalanmasına yol açar. Hafif bünyeli topraklarda su ve hava oranı yüksektir. Ağır topraklarda toprakta ince zerrelerin miktarı arttığından bu özellik kümeleşmeye etki yapar. Bu bakımdan ağır bünyeli toprakların yapısı uygun bir toprak işlemesiyle korunmalıdır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Daha önce de belirttiğimiz gibi, toprak katı olan mineral ve organik maddelerin yanı sıra içerisinde çözünür durumda madde bulunduran su ve hava olmak üzere 4 farklı ortamdan meydana gelir. Toprak yapısı denildiğinde, toprak zerrelerinin dizilişi ve gruplar halinde kümeleşmesi (agregatlaşması) anlaşılır. Toprağı oluşturan katı kısım toprakta bulunan mineral ve organik kolloidler tarafından birbirine bağlanır. Bağlanma sırasında kimi büyük, kimi küçük boşluklar ve çatlaklar meydana getirir. Toprakta bulunan organik maddelerin yanı sıra canlı organizmaların salgıladıkları salgılar, bitki kökleri, su, su içinde çözünmüş maddeler (ki bunların içerisinde değişebilen sodyum yüzdesi, demir ve alüminyum oksitleri başta gelir), toprak işleme şekli ve kullanımı toprağın yapısını büyük ölçüde etkiler. Toprak yapısı tek başına bitki gelişim faktörü sayılabilir. Ancak bununla birlikte toprakta depolanan su miktarı, su hareketi, havalanma düzeyi, kök gelişimi, mikroorganizma faaliyeti, erozyon gibi daha birçok olay etki yapabilir. Çeşitli etmenlere bağlı olarak toprak yapılarını aşağıdaki şekilde belirlemek mümkündür.
a. Teksel yapı (masif yapı) : Burada agregat oluşumu yoktur.
b. Örgülü yapı : Toprakta zayıf ve ince bağlantılar şeklinde yatay yönde bir agregatlaşma
meydana gelir.
c. Prizmatik yapı : Düşey yönde kolon benzeri bir agregatlaşmadır. Kolonların üzeri
yuvarlak olmayıp düzdür.
d. Blok yapı : Düzensiz blok veya küp şeklinde dizilmiş bir agregatlaşma meydana gelir.
e. Granüler yapı : Çapı 2 cm’i geçmeyen yuvarlak kümeler şeklinde agregatlaşmadır.
Homojen büyüklükte zerrelerden oluşan topraklarda boşluk hacmi, zerreleri farklı büyüklükte olanlara oranla daha fazladır. Bu özellik toprağın su tutma kapasitesini etkiler. Ağır bünyeli topraklarda toprak yapısı ince ise geçirgenlik büyük oranda azalır. Bu topraklarda kök gelişmesi kısıtlanır. Toprakta kümeli bir yapının olması arzu edilir. Böylece agregatlar arası boşluklar oluşur ve bu geçirgenliği arttırır. Topraklarda değişebilir sodyum yüzdesi azaldıkça kümeleşme özelliği de azalır. Bunun yanında köklerin yaptığı mekaniksel basınç kümeleşmeye olumlu etki yapar. Toprakta parçalanabilir organik maddenin bulunması kümeleşmeyi teşvik eder. Ayrıca kümeleşmenin korunmasını sağlar. Toprakta nem azaldıkça zerrelerin etrafını saran su kalınlığı incelir. Zerreler birbirine yaklaşır ve kümeleşme meydana gelir. Toprak işlemesinin toprak tavda iken yapılması da kümeleşmeye olumlu etki yapar. Islak işleme ve kerpiçleşme toprağın hastalanmasına yol açar. Hafif bünyeli topraklarda su ve hava oranı yüksektir. Ağır topraklarda toprakta ince zerrelerin miktarı arttığından bu özellik kümeleşmeye etki yapar. Bu bakımdan ağır bünyeli toprakların yapısı uygun bir toprak işlemesiyle korunmalıdır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay