Tweet
Toprak Sıcaklığı / Toprağın Fiziksel Özelliği / Toprağın Özellikleri / Toprak / EKOLOJİK FAKTÖRLER / SEBZECİLİK
Toprağın fiziksel özelliklerinin meydana gelmesinde toprak sıcaklığının özel bir yeri vardır. Toprak canlılığı, genelde toprak sıcaklığı 4-5oC’ye geldiği zaman faaliyete geçer ve daha düşük derecelerde uyku dönemine girer. Daha düşük derecelerde çalışan organizmalar bulunsa bile, bunların önemi pek yoktur. Toprakta sıcaklık yükseldikçe faaliyet hızlanır. Toprak sıcaklığı, değişik organizmalara göre 10-15-20oC olduğu zaman optimal bir yaşamdan söz edilir. Sıcaklığın daha fazla yükselmesiyle bir çok organizmanın hayat faaliyeti yine yavaşlar ve durur. Sıcaklık çok yükselecek olursa (30-40oC ve üzeri) bir çokları ölür. Bu sefer sıcaktan hoşlanan termofil mantar ve bakterilerin çalışması ortaya çıkar. Bitkilerin optimal yaşamı için sıcaklığın, kışlık sebzelerde 13-17oC ve yazlık sebzelerde 15-20oC arasında olması istenir. Toprak sıcaklığının oluşmasına doğrudan veya dolaylı olarak 4 faktör etki yapar. Bunlardan ilk üçü doğal, sonuncusu yapay yoldan gerçekleşir. Bunlar:
a. Toprağın güneş ışıklarından net absorbe ettiği ısı miktarı,
b. Toprak canlılarının yaşamı sırasında açığa çıkan ve toprağa verdiği ısı miktarı,
c. Toprakta organik maddelerin mikroorganizmalar tarafından parçalanırken açığa çıkan
ve toprağa verdiği ısı miktarı,
d. İnsanlarca toprağa yerleştirilen ısıtıcılarla toprağın ısıtılmasıyla verilen ısı miktarıdır.
Toprak sıcaklığı 3 faktörün etkisi altında kalır. Bunlar:
a. Toprağın absorbe ettiği net ısı miktarı,
b. Toprakta belli miktarda bir sıcaklık değişmesi için gerekli ısı enerjisi,
c. Yüzeyde meydana gelen buharlaşma için yeterli enerji miktarıdır
Toprakların absorbe ettikleri ısı miktarını, yeryüzüne çarpan güneş ışıklarının radyasyon miktarı tayin eder. Boşlukta dalgalar halinde hareket eden güneş enerjisi bir engele çarptığı zaman, oradan ısı halinde geriye dönüş yapar. Bu olaya “Radyasyon” denir. Toprak ısınmasının ve sıcaklığının oluşmasını esas olarak sağlayan güneş ışıklarıdır. Güneş ışıklarının emilmesi toprağın bünyesine, su durumuna, rengine, eğimine, yönüne, üst yüzey bitki örtüsüne ve onun toprağı kapatış şekline ve sıklığına, gün, ay ve mevsim olarak zaman dilimine bağlıdır. Hafif, iyi havalanan ve az su tutan topraklar daha kolay ısınır ve sıcaklığı artar. Koyu renkli siyah, kırmızı ve sarı renkli topraklar, açık ve beyaz renkli topraklardan daha iyi ısınır. Meyilli yerlerde gelen güneş ışıkları toprak yüzüne dik çarptıklarından ısınma, düz yerlerden fazla olur. Güneye bakan yönler, kuzeydekilerden sıcaktır. Doğu yönü sabah, batı yönü öğleden sonra daha sıcak olur. Üstü çıplak olan topraklar daha fazla güneşle temas ettiğinden iyi ısınır. Bitki örtü sıklığı arttıkça ısınma azalır. Yaz aylarında hem gün uzunluğu ve hem de sıcaklık artışı meydana geldiğinden diğer mevsimlere göre ısınma fazlalaşır.
Güneş ışıklarının hepsi toprak tarafından tutulmaz. Bunların bir kısmı tekrar atmosfere doğru radyasyon yoluyla, diğer bir kısmı toprak havasının değiş ve tokuşu sırasında gaz molekülleri vasıtasıyla geri verilir. Atmosferle toprak arasındaki ısı farkı ne yönde olursa, ısı nakli o tarafa doğru olur. Özellikle havanın soğuduğu gece saatlerinde, henüz toprak sıcak olduğundan, toprak ısısı radyasyon yoluyla atmosfere iletilir. Toprak ısısının büyük bölümü bu yolla kaybolur. Toprak işleme ve sulama da bir miktar toprak sıcaklığının düşmesini sağlar. Toprağın kendine özel bir ısısı vardır. Buna “Toprağın Özgül Isısı” denir. Bu, 1gr toprağın bir derece ısınması için (yani 15oC’den 16oC’ye veya 10oC’den 11oC’ye çıkması gibi) gerekli ısı miktardır. Toprağın özgül ısı miktarı, toprağın ısı kontrolü ve özellikle serada yetiştiricilikte önem kazanır. Toprak sıcaklığı çabuk almaz ve aldığı sıcaklığı da çabuk geri vermez. Alçak ısılı toprakta ısı değişmeleri, yüksek ısılı topraktan daha hızlı olur. Toprakta su miktarının artması, bu artan suyun sıcaklığını yükseltmek için yeniden bir enerjiye gereksinim gösterir ve böylece toprağın sıcaklık gereksimi fazlalaşır, buda özgül ısı değerinin yükselmesine neden olur.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Toprağın fiziksel özelliklerinin meydana gelmesinde toprak sıcaklığının özel bir yeri vardır. Toprak canlılığı, genelde toprak sıcaklığı 4-5oC’ye geldiği zaman faaliyete geçer ve daha düşük derecelerde uyku dönemine girer. Daha düşük derecelerde çalışan organizmalar bulunsa bile, bunların önemi pek yoktur. Toprakta sıcaklık yükseldikçe faaliyet hızlanır. Toprak sıcaklığı, değişik organizmalara göre 10-15-20oC olduğu zaman optimal bir yaşamdan söz edilir. Sıcaklığın daha fazla yükselmesiyle bir çok organizmanın hayat faaliyeti yine yavaşlar ve durur. Sıcaklık çok yükselecek olursa (30-40oC ve üzeri) bir çokları ölür. Bu sefer sıcaktan hoşlanan termofil mantar ve bakterilerin çalışması ortaya çıkar. Bitkilerin optimal yaşamı için sıcaklığın, kışlık sebzelerde 13-17oC ve yazlık sebzelerde 15-20oC arasında olması istenir. Toprak sıcaklığının oluşmasına doğrudan veya dolaylı olarak 4 faktör etki yapar. Bunlardan ilk üçü doğal, sonuncusu yapay yoldan gerçekleşir. Bunlar:
a. Toprağın güneş ışıklarından net absorbe ettiği ısı miktarı,
b. Toprak canlılarının yaşamı sırasında açığa çıkan ve toprağa verdiği ısı miktarı,
c. Toprakta organik maddelerin mikroorganizmalar tarafından parçalanırken açığa çıkan
ve toprağa verdiği ısı miktarı,
d. İnsanlarca toprağa yerleştirilen ısıtıcılarla toprağın ısıtılmasıyla verilen ısı miktarıdır.
Toprak sıcaklığı 3 faktörün etkisi altında kalır. Bunlar:
a. Toprağın absorbe ettiği net ısı miktarı,
b. Toprakta belli miktarda bir sıcaklık değişmesi için gerekli ısı enerjisi,
c. Yüzeyde meydana gelen buharlaşma için yeterli enerji miktarıdır
Toprakların absorbe ettikleri ısı miktarını, yeryüzüne çarpan güneş ışıklarının radyasyon miktarı tayin eder. Boşlukta dalgalar halinde hareket eden güneş enerjisi bir engele çarptığı zaman, oradan ısı halinde geriye dönüş yapar. Bu olaya “Radyasyon” denir. Toprak ısınmasının ve sıcaklığının oluşmasını esas olarak sağlayan güneş ışıklarıdır. Güneş ışıklarının emilmesi toprağın bünyesine, su durumuna, rengine, eğimine, yönüne, üst yüzey bitki örtüsüne ve onun toprağı kapatış şekline ve sıklığına, gün, ay ve mevsim olarak zaman dilimine bağlıdır. Hafif, iyi havalanan ve az su tutan topraklar daha kolay ısınır ve sıcaklığı artar. Koyu renkli siyah, kırmızı ve sarı renkli topraklar, açık ve beyaz renkli topraklardan daha iyi ısınır. Meyilli yerlerde gelen güneş ışıkları toprak yüzüne dik çarptıklarından ısınma, düz yerlerden fazla olur. Güneye bakan yönler, kuzeydekilerden sıcaktır. Doğu yönü sabah, batı yönü öğleden sonra daha sıcak olur. Üstü çıplak olan topraklar daha fazla güneşle temas ettiğinden iyi ısınır. Bitki örtü sıklığı arttıkça ısınma azalır. Yaz aylarında hem gün uzunluğu ve hem de sıcaklık artışı meydana geldiğinden diğer mevsimlere göre ısınma fazlalaşır.
Güneş ışıklarının hepsi toprak tarafından tutulmaz. Bunların bir kısmı tekrar atmosfere doğru radyasyon yoluyla, diğer bir kısmı toprak havasının değiş ve tokuşu sırasında gaz molekülleri vasıtasıyla geri verilir. Atmosferle toprak arasındaki ısı farkı ne yönde olursa, ısı nakli o tarafa doğru olur. Özellikle havanın soğuduğu gece saatlerinde, henüz toprak sıcak olduğundan, toprak ısısı radyasyon yoluyla atmosfere iletilir. Toprak ısısının büyük bölümü bu yolla kaybolur. Toprak işleme ve sulama da bir miktar toprak sıcaklığının düşmesini sağlar. Toprağın kendine özel bir ısısı vardır. Buna “Toprağın Özgül Isısı” denir. Bu, 1gr toprağın bir derece ısınması için (yani 15oC’den 16oC’ye veya 10oC’den 11oC’ye çıkması gibi) gerekli ısı miktardır. Toprağın özgül ısı miktarı, toprağın ısı kontrolü ve özellikle serada yetiştiricilikte önem kazanır. Toprak sıcaklığı çabuk almaz ve aldığı sıcaklığı da çabuk geri vermez. Alçak ısılı toprakta ısı değişmeleri, yüksek ısılı topraktan daha hızlı olur. Toprakta su miktarının artması, bu artan suyun sıcaklığını yükseltmek için yeniden bir enerjiye gereksinim gösterir ve böylece toprağın sıcaklık gereksimi fazlalaşır, buda özgül ısı değerinin yükselmesine neden olur.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay