Tweet
Tohum Ekimi ve Fide Dikiminde Kullanılan Alet ve Makineler / Sebzecilikte Mekanizasyon ve Kullanılan Alet ve Makineler / MEKANİZASYON / SEBZECİLİK
Sebze tohumları elle veya tohum ekme makineleriyle toprağa atılır. Elle tohum ekiminde her türlü tohum rahatlıkla atılır. Mibzer dediğimiz tohum ekme makineleri her türlü tohumu atamaz. Sebze tohumlarının birçoğu çok ufak, şekilsiz, tüylü, dikenli olduğundan bunların mibzerle ekilmesi çoğu kez mümkün olmaz veya olsa bile tohumlar istenen şekilde atılamaz. Son yıllarda bu tip tohumlar için vakumlu (piniromatik) veya yuvaları atılacak tohumun özelliğine göre değiştirilebilen mibzerler geliştirilmiştir. Ancak bu mibzerler oldukça pahalıdır. Tohumların şekil bozukluğunu gidermek, küçük tohumların çaplarını irileştirmek, onları tüysüz ve dikensiz hale getirmek üzere, bu tohumların etrafı çeşitli maddelerle kaplanarak “kaplama tohum” teknolojisi geliştirilmiştir. Bu teknolojiye “kaplama tohumculuk” adı verilmiştir (Günay 1977). Tohumların kaplanmasıyla her türlü tohum her türlü mibzerle rahatlıkla ekilebilmektedir.
Mibzerler kullanıldıkları yerlere ve işe göre farklılık gösterir. Ufak elle çekilen (Şekil 11.6), soğuk, ılık ve sıcak yastıklara, çeşitli saksılara tohum atan mibzerler (Şekil 11.7) vardır. Bunların yanında büyük mibzerler tarla ve örtü altı tarımında kullanılabilir. Bu mibzerlerde vakumlu veya mekanik mibzerler olarak sınıflandırılır. Mibzerler ayarlanarak istenen miktarda tohum, istenen sıra üzeri aralığında ve derinliğinde atılabilir.
Bizde bir çok işletmede, fide dikimi halen elle yapılmaktadır. Bazı orta ve büyük işletmelerde fide dikim makineleri kullanılır. Dış ülkelerde 40-60 seneden beri fide dikim makineleri tarlada ve örtü altı tarımında yer almıştır.
Elle fide dikiminde de bazı aletler geliştirilmiştir. Bunların başında dikim kazıkları (plantuvarlar) gelir. Dikim kazıkları ağaçtan veya demirden yapılır. Boyları 10-15 cm, kalınlığı elle tutulan hafif bükük kısımda 2-4 cm, dikim için toprakta çukur açan sapa bitişik kısmında 3-5 cm, diğer uca doğru sivrileşen bir alettir (Şekil 11.8). Toprağa batırıldığında toprağı yanlara doğru iterek, bastırarak çukur açar. Bu aletin bazısının içi boş ve ucu küttür. Toprağa saplandığında bir miktar toprağı çıkartarak çukur açar. Bu alet toprağı sıkıştırmadığından ve kökü topraklı fide dikiminde toprakta iyi bir boşluk meydana getirdiğinden daha faydalıdır.
Şekil 11.6. Küçük bir el mibzeri
Şekil 11.7. Kağıt saksılara ekim yapan bir mibzer
Diğer bir alet fide kaşıkları (deplantuvar) dır. Yuvarlak sap kısmından sonra, 10-15 cm uzunluğunda, hafif iç bükey tarzda yapılmış uzunca bir kürek görümündedir (Şekil 11.9). Fide yastık ve kasalarındaki fideleri çıkarmakta ve toprağı eşerek çukur kazıp fide dikiminde kullanılır.
Markörler, toprakta tohum ekimi ve fide dikimi için çizgi açan, sıra üzeri ve sıra arası yerlerinin işaretlenmesinde kullanılan aletlerdir. Markör bir sap ve buna bağlı demir veya tahta bir çubuk üzerine değişik sayıda, araları ayarlanabilen ayakların takılmasıyla oluşur. Ayak aralıkları istenen mesafede açıldıktan sonra, işlenmiş ufalanmış toprak üzerinde çekildiğinde tohum ekim sıralarını veya fide dikim yerlerini belirler.
Şekil 11.8. Fide dikim kazığı (Plantuvar)
Şekil 11.9. Fide kaşığı (Deplantuvar)
Fide yetiştiriciliğinde önemli bir diğer araç saksılardır. Saksılar çeşitli büyüklüklerde ve çeşitli maddelerden yapılmıştır. Bir kısmı devamlı kullanılır. Bu saksılar kiremit veya plastikten yapılmıştır. Fide dikimi sırasında bitkiler bu saksılardan kökleri topraklı veya topraksız olarak çıkartılır. Saksılar yıkanır ve temizlendikten sonra tekrar kullanıma sunulur. Kiremit saksıların fiyatlarının yüksek, ağırlığının fazla, bakımının, temizliğinin ve dezenfekte edilmesinin zor olması, kolay kırılması, kullanım sonunda depolamada fazla yer işgal etmesi gibi sakıncaları olduğundan, birçok işletmede artık kullanılmamaktadır. Ancak teşhir ve satışlar gibi özel maksatlarda devreye sokulmaktadır. Toprak saksıların yerini plastik saksılar almıştır. Plastik hafif, bakımı, temizliği ve dezenfekte edilmesi kolaydır. İç içe konulduklarında fazla yer işgal etmez.
Diğer bir saksı çeşidi, kağıt (Şekil 11.10), torf ve toprak saksı olup, bu saksılardan fide çıkarılmaz, fide saksıyla beraber toprağa konur. Bu saksılar toprakta çürüdüğünden bir daha kullanma olanağı yoktur.
Şekil 11.10. Kağıt saksılar
Gerek daimi ve gerekse bir defa kullanılan saksılar tek tek veya bir kaçı bir arada (10-100 adeti bir arada çoklu saksılar) preslenerek tabla halinde imal edilir. Çoklu saksılar fidelerin bir yerden bir yere nakledilmesinde kolaylık sağlar. Bir defa kullanılan saksılar içinde son zamanlarda maliyet açısından en ucuz olan ve işletmede yapılabilen toprak ve torf saksılar giderek önem kazanmaktadır. Topraktan saksı yapan makineler 1920'li yılların başında kullanıma sunulmuştur. Günümüzde çok değişik firmaların, çok değişik toprak saksı yapan makineleri vardır. Son yıllarda torfunda bu amaçla kullanılmasıyla bu makineler hem toprak ve hem de torf saksı yapmaktadır. Günümüzde saatte 2000-5000 bitki/adet saksı kapasitesinde olanları vardır.
Kağıt saksılar ilk Japonya’da kullanıma girmiştir. Bu ülkede çok yaygın biçimde kullanılmaktadır. Kağıt saksıların çok çeşitleri vardır. Sırf kağıt olabildiği gibi, ziftli kağıttan yapılanları da vardır. Tekli veya çoklu saksılar fabrikasyon olarak üretilir. Çoklu saksılar akordeon şeklinde imal edildiğinden kapalı iken az yer işgal eder. Açıldığında saksı büyüklüğüne göre yer ister. Fide üretmek için kağıt saksıların içine harçlı toprak doldurulur. Sulama yapıldığında birbirine yapışık olan saksılar birbirinden ayrılır ve tek saksı haline dönüşür. Böylece her bitki toprağa kağıt saksıyla beraber dikilir. Çalışmanın kolaylaştırılması, bütün fidelerin çok kısa bir zaman içinde dikilmesiyle olgunlaşmanın aynı zamana gelerek hasadın aynı zamanda yapılması, sıhhatli ve iyi dikilmiş fidelerdeki gelişmeyle dekara verimin artması, çalışma randımanın yükseltilmesi, ekonomik kazanç sağlanması, fide dikiminde fide dikim makinelerinin kullanımıyla gerçekleşir (Şekil 11.11).
Fide dikim makinelerinin saatteki hızı 0,4 ile 1,2 km arasında değişir. Fide dikimi sırasında toprağı 5-10 cm işleyen makineler vardır. Fideler, saksılı olarak veya saksısız olarak kökleri topraklı, topraksız dikilebilir. Dikimde sıra arası mesafesi 30-90 cm, sıra üzeri 10-80 cm arasında ayarlanabilmektedir. Bir makine ile 1-8 adet arasında sırayı bir anda dikmek mümkündür. Dikim randımanı ortalama 0,1-2,0 hektar/8 saat olup, kökleri topraksız olan fidelerde dikim randımanı daha yüksek ve saate 7-10 adet bitkidir. Ancak kapasitenin bitkilere verilecek aralık ve mesafeye, toprak yapısına göre değişeceği de unutulmamalıdır. Bu makinelerden bazıları dikim sırasında bitkilere can suyu da vermektedir. Fide dikim makineleri kendi gücüyle veya traktör arkasına bağlanarak ve çekilerek çalışır. Her iki halde de 15-45 beygir gücüne (PS) gereksinim vardır.
Şekil 11.11. Fide dikim makinesi
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Sebze tohumları elle veya tohum ekme makineleriyle toprağa atılır. Elle tohum ekiminde her türlü tohum rahatlıkla atılır. Mibzer dediğimiz tohum ekme makineleri her türlü tohumu atamaz. Sebze tohumlarının birçoğu çok ufak, şekilsiz, tüylü, dikenli olduğundan bunların mibzerle ekilmesi çoğu kez mümkün olmaz veya olsa bile tohumlar istenen şekilde atılamaz. Son yıllarda bu tip tohumlar için vakumlu (piniromatik) veya yuvaları atılacak tohumun özelliğine göre değiştirilebilen mibzerler geliştirilmiştir. Ancak bu mibzerler oldukça pahalıdır. Tohumların şekil bozukluğunu gidermek, küçük tohumların çaplarını irileştirmek, onları tüysüz ve dikensiz hale getirmek üzere, bu tohumların etrafı çeşitli maddelerle kaplanarak “kaplama tohum” teknolojisi geliştirilmiştir. Bu teknolojiye “kaplama tohumculuk” adı verilmiştir (Günay 1977). Tohumların kaplanmasıyla her türlü tohum her türlü mibzerle rahatlıkla ekilebilmektedir.
Mibzerler kullanıldıkları yerlere ve işe göre farklılık gösterir. Ufak elle çekilen (Şekil 11.6), soğuk, ılık ve sıcak yastıklara, çeşitli saksılara tohum atan mibzerler (Şekil 11.7) vardır. Bunların yanında büyük mibzerler tarla ve örtü altı tarımında kullanılabilir. Bu mibzerlerde vakumlu veya mekanik mibzerler olarak sınıflandırılır. Mibzerler ayarlanarak istenen miktarda tohum, istenen sıra üzeri aralığında ve derinliğinde atılabilir.
Bizde bir çok işletmede, fide dikimi halen elle yapılmaktadır. Bazı orta ve büyük işletmelerde fide dikim makineleri kullanılır. Dış ülkelerde 40-60 seneden beri fide dikim makineleri tarlada ve örtü altı tarımında yer almıştır.
Elle fide dikiminde de bazı aletler geliştirilmiştir. Bunların başında dikim kazıkları (plantuvarlar) gelir. Dikim kazıkları ağaçtan veya demirden yapılır. Boyları 10-15 cm, kalınlığı elle tutulan hafif bükük kısımda 2-4 cm, dikim için toprakta çukur açan sapa bitişik kısmında 3-5 cm, diğer uca doğru sivrileşen bir alettir (Şekil 11.8). Toprağa batırıldığında toprağı yanlara doğru iterek, bastırarak çukur açar. Bu aletin bazısının içi boş ve ucu küttür. Toprağa saplandığında bir miktar toprağı çıkartarak çukur açar. Bu alet toprağı sıkıştırmadığından ve kökü topraklı fide dikiminde toprakta iyi bir boşluk meydana getirdiğinden daha faydalıdır.
Şekil 11.6. Küçük bir el mibzeri
Şekil 11.7. Kağıt saksılara ekim yapan bir mibzer
Diğer bir alet fide kaşıkları (deplantuvar) dır. Yuvarlak sap kısmından sonra, 10-15 cm uzunluğunda, hafif iç bükey tarzda yapılmış uzunca bir kürek görümündedir (Şekil 11.9). Fide yastık ve kasalarındaki fideleri çıkarmakta ve toprağı eşerek çukur kazıp fide dikiminde kullanılır.
Markörler, toprakta tohum ekimi ve fide dikimi için çizgi açan, sıra üzeri ve sıra arası yerlerinin işaretlenmesinde kullanılan aletlerdir. Markör bir sap ve buna bağlı demir veya tahta bir çubuk üzerine değişik sayıda, araları ayarlanabilen ayakların takılmasıyla oluşur. Ayak aralıkları istenen mesafede açıldıktan sonra, işlenmiş ufalanmış toprak üzerinde çekildiğinde tohum ekim sıralarını veya fide dikim yerlerini belirler.
Şekil 11.8. Fide dikim kazığı (Plantuvar)
Şekil 11.9. Fide kaşığı (Deplantuvar)
Fide yetiştiriciliğinde önemli bir diğer araç saksılardır. Saksılar çeşitli büyüklüklerde ve çeşitli maddelerden yapılmıştır. Bir kısmı devamlı kullanılır. Bu saksılar kiremit veya plastikten yapılmıştır. Fide dikimi sırasında bitkiler bu saksılardan kökleri topraklı veya topraksız olarak çıkartılır. Saksılar yıkanır ve temizlendikten sonra tekrar kullanıma sunulur. Kiremit saksıların fiyatlarının yüksek, ağırlığının fazla, bakımının, temizliğinin ve dezenfekte edilmesinin zor olması, kolay kırılması, kullanım sonunda depolamada fazla yer işgal etmesi gibi sakıncaları olduğundan, birçok işletmede artık kullanılmamaktadır. Ancak teşhir ve satışlar gibi özel maksatlarda devreye sokulmaktadır. Toprak saksıların yerini plastik saksılar almıştır. Plastik hafif, bakımı, temizliği ve dezenfekte edilmesi kolaydır. İç içe konulduklarında fazla yer işgal etmez.
Diğer bir saksı çeşidi, kağıt (Şekil 11.10), torf ve toprak saksı olup, bu saksılardan fide çıkarılmaz, fide saksıyla beraber toprağa konur. Bu saksılar toprakta çürüdüğünden bir daha kullanma olanağı yoktur.
Şekil 11.10. Kağıt saksılar
Gerek daimi ve gerekse bir defa kullanılan saksılar tek tek veya bir kaçı bir arada (10-100 adeti bir arada çoklu saksılar) preslenerek tabla halinde imal edilir. Çoklu saksılar fidelerin bir yerden bir yere nakledilmesinde kolaylık sağlar. Bir defa kullanılan saksılar içinde son zamanlarda maliyet açısından en ucuz olan ve işletmede yapılabilen toprak ve torf saksılar giderek önem kazanmaktadır. Topraktan saksı yapan makineler 1920'li yılların başında kullanıma sunulmuştur. Günümüzde çok değişik firmaların, çok değişik toprak saksı yapan makineleri vardır. Son yıllarda torfunda bu amaçla kullanılmasıyla bu makineler hem toprak ve hem de torf saksı yapmaktadır. Günümüzde saatte 2000-5000 bitki/adet saksı kapasitesinde olanları vardır.
Kağıt saksılar ilk Japonya’da kullanıma girmiştir. Bu ülkede çok yaygın biçimde kullanılmaktadır. Kağıt saksıların çok çeşitleri vardır. Sırf kağıt olabildiği gibi, ziftli kağıttan yapılanları da vardır. Tekli veya çoklu saksılar fabrikasyon olarak üretilir. Çoklu saksılar akordeon şeklinde imal edildiğinden kapalı iken az yer işgal eder. Açıldığında saksı büyüklüğüne göre yer ister. Fide üretmek için kağıt saksıların içine harçlı toprak doldurulur. Sulama yapıldığında birbirine yapışık olan saksılar birbirinden ayrılır ve tek saksı haline dönüşür. Böylece her bitki toprağa kağıt saksıyla beraber dikilir. Çalışmanın kolaylaştırılması, bütün fidelerin çok kısa bir zaman içinde dikilmesiyle olgunlaşmanın aynı zamana gelerek hasadın aynı zamanda yapılması, sıhhatli ve iyi dikilmiş fidelerdeki gelişmeyle dekara verimin artması, çalışma randımanın yükseltilmesi, ekonomik kazanç sağlanması, fide dikiminde fide dikim makinelerinin kullanımıyla gerçekleşir (Şekil 11.11).
Fide dikim makinelerinin saatteki hızı 0,4 ile 1,2 km arasında değişir. Fide dikimi sırasında toprağı 5-10 cm işleyen makineler vardır. Fideler, saksılı olarak veya saksısız olarak kökleri topraklı, topraksız dikilebilir. Dikimde sıra arası mesafesi 30-90 cm, sıra üzeri 10-80 cm arasında ayarlanabilmektedir. Bir makine ile 1-8 adet arasında sırayı bir anda dikmek mümkündür. Dikim randımanı ortalama 0,1-2,0 hektar/8 saat olup, kökleri topraksız olan fidelerde dikim randımanı daha yüksek ve saate 7-10 adet bitkidir. Ancak kapasitenin bitkilere verilecek aralık ve mesafeye, toprak yapısına göre değişeceği de unutulmamalıdır. Bu makinelerden bazıları dikim sırasında bitkilere can suyu da vermektedir. Fide dikim makineleri kendi gücüyle veya traktör arkasına bağlanarak ve çekilerek çalışır. Her iki halde de 15-45 beygir gücüne (PS) gereksinim vardır.
Şekil 11.11. Fide dikim makinesi
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay