Tweet
Zamana Bağlı Toprak İşlemesi / Bitkilere Yer Hazırlamak Amacıyla Yapılan Toprak İşlemesi / TOPRAK İŞLEMESİ / SEBZECİLİK
Zamana bağlı toprak işlemesi, bulunduğumuz yerin iklim koşullarına bağımlıdır. Genelde kış aylarının sert geçtiği yerlerde, sonbahar, ilkbahar ve yaz toprak işlemesi olarak üç kısma ayrılır. Sonbahar toprak işlemesinin iki şekli vardır. Yaz sonundan kış başına kadar olan devrede yetiştirilecek bitkilere “arka kültür bitkisi” denir. Arka kültür bitkilerinin yetiştirilmesi amacıyla yapılan toprak işlemesine sonbahar toprak işlemesi denir. Bu işleme birinci şekildir. Kış ayları soğuk geçtiğinden, dışarıda sebzecilik yapılamaz ve sonbahar sonundan ilkbahar başlangıcına kadar toprağın boş kaldığı ve dinlendiği bir dönem vardır. Bu tip yerlerde sonbahar ürünü kaldırıldıktan sonra toprağın yapısını iyileştirmek için sonbahar sonunda veya kış başında yapılan çalışmadır. Bu da ikinci ve esas sonbahar toprak işlemesidir. Kışı sert geçen yerlerde, ilkbaharda havaların tekrar ısınmasıyla beraber yeniden bitki yetiştiriciliğine başlanır. Bu yetiştirme, genelde ilkbaharın başından, yaz başına kadar olan sürede yapılır ve bu devrede yetiştirilen bitkilere “ön kültür bitkisi” adı verilir. Ön kültür bitkilerini yetiştirmek için yapılan toprak işlemesine ilkbahar toprak işlemesi denir. Sonbaharda tohum ekimi erken veya geç yapıldığında karşımıza iki olay çıkar. Tohumlar erken ekildiğinde yukarıda anlattığımız arka kültür bitkilerinin üretimi yapılır. Tohumlar geç ekildiğinde, tohumlar toprak içinde çimlenir, bitkiler toprak yüzüne çıkar, fakat kış soğuklarının başlamasıyla sadece rozet yaprak oluşturarak kışı, rozet yapraklı bir şekilde geçirir. Bazen tohumlar çimlenmez ve bitkiler kışı tohum halinde geçirir. Kışı ister rozet ve isterse tohum halinde geçiren bitkiler, ilkbaharda havaların ısınmasıyla beraber büyümeye başlar ve ilkbahar aylarında ürün verir. Bu bitkileri de ön kültür bitkisi olarak kabul ediyoruz. Ön kültür bitkisi yetiştiriciliğinden sonra, yaz aylarında yetiştirilecek bitkilere “esas kültür bitkisi veya vaktinde yetiştirilen kültür bitkisi” diyoruz. Bu bitkilere yer hazırlamak için yapılan toprak işlemesine de yaz toprak işlemesi denir. İklimin, bütün bir yıl boyunca sebze yetiştirmeye uygun olduğu yerlerde (yaz-kış üretim yapılan yerlerde), bitkilerin birisi kalktığında, diğeri hemen onun yerine getirildiğinden, yani peşpeşe üretim yapıldığından, bu durumda zamana bağlı toprak işlemesi kavramı ortadan kalkar, sadece bitkilere yer hazırlamak için yapılan toprak işlemesi kalır.
İlkbahar ve yaz toprak işlemesi, her ikisi de bitkiye yer hazırlamak için yapılır. İşleme 10-25 cm derinliğindedir. Toprak işlenirken bitki artıkları toplanır, temizlenir, toprak sürülür veya bellenir, kesekler kırılır, tırmıklanır, düzeltilir, gerekirse düz halde, gerekirse tava, tahta veya masura yapılarak tohum ekmeye, fide dikmeye uygun hale getirilir. İşte bundan dolayı bu toprak işlemesine, bitkiye yer hazırlamak amacıyla yapılan toprak işlemesi denir.
Sonbahar toprak işlemesi, erken yapılır ve arka kültür olarak bitki yetiştirilirse, bitki çeşidine ve toprağın yapısına bağlı kalarak 10-30 cm derinliğinde işlenir. Esas sonbahar toprak işlemesi dediğimiz geç sonbahar toprak işlemesi, toprağın yapısına bağlı olarak 30-60 cm derinlikte ve toprağın altını üste (veya üstünü alta) devirerek, tarlada büyük kesekler bırakılarak yapılır. Bu şekilde işlemenin sebebi, kış öncesi toprakta kalan bitki artıklarının toprağa karıştırılıp, kış sırasında çürümesini, dolayısıyla toprağın temizlenmesini, onların besin maddesi olarak toprağa geriye dönmesini, işleme sırasında toprakta bırakılan büyük kesekler ve oluşan büyük boşluklar nedeniyle, kış yağışlarının kolayca toprağa girmesini, toprakta suyun depolanmasını, toprak içinde depolanan suyun hava sıcaklığına bağlı donmasını, çözülmesini, bu fiziksel olaylar yardımıyla büyük keseklerin kırılmasını, dolayısıyla toprağın furda yapı kazanmazsını ve kısmen bitkisel ve hayvansal zararlılarla mücadele edilmesini sağlamaktır. Yani bu toprak işlemesinin kısaca amacı, “toprağın yapısının iyileştirilmesi ve düzeltilmesi” dir. Bu yüzden önemli ve yapılması yararlı ve hatta zorunlu bir toprak işlemesidir. Derin toprak işlemesi yaparken dikkat etmemiz gereken bazı hususlar vardır.
a. Her sene toprak işleme derinliği değiştirilir. Eğer toprak her yıl aynı derinlikte işlenirse, birkaç yıl sonra işleme derinliğinin biraz altında pulluk demirinin baskısıyla sıkışan taban oluşması meydana gelir. Bir de fazla sulama suyunun yerçekimiyle pulluk tabanı altına inerken beraberinde toprağın kolloidal maddelerini taşıması, yığması, sonra bunların burada kimyasal değişim geçirerek sertleşmesi ve geçirimsiz bir toprak tabakası oluşması ile taban taşı ortaya çıkar. Taban oluşumu ve taban taşı, toprağın üst ve alt katmanları arasındaki irtibatı keser, yağış sularının birikerek, taban suyunun kök bölgesine çabuk yükselmesine, toprakta derinlere doğru yıkanma (drenaj) olmadığından tuzluluğun artmasına ve bunun sonucu toprağın kısa sürede yorulmasına sebep olur.
b. Derin sürümlerde toprak alt yapısına dikkat edilmelidir. Alt yapının kötü olması ve bunun sürümle alt üst edilmesi, verimli üst toprağın kaybolmasına, verimsiz alt toprağın üste çıkmasına ve toprağın verimsizleşmesine sebebiyet verir. Bu olumsuzluğu meydana çıkarmamak için, derin sürüm yapılırken üst toprak pullukla devrilerek, alt toprak pulluk arkasına takılan kaz ayaklarıyla yırtılarak işlenmelidir. Toprağın alt yapısında herhangi bir bozukluk yoksa (toprak homojense), sadece derin pullukla (5-6 numaralı pullukla) devrilerek işlenebilir. Sonbahar toprak işlemesi belle yapılacaksa, ileriki konularda anlatacağımız kötü katmanlı topraklarda basit, iyi katmanlı topraklarda çapraz kirizma olarak uygulanır.
c. Toprak büyük kesekler ve boşluklar bırakılarak işlenmelidir. Böylece kışın yağan yağışlar toprak içine rahatça girer ve toprak tarafından tutulur. Fazla sular toprak derinliklerine sızarak taban suyunu oluşturur. Toprakta emilen su kışın soğuk zamanlarında donarak katılaşır. Sıcak zamanlarında ısınarak çözülür. Bu işlemler kesek halindeki toprakların ufalanmasına ve toprağın furda yapı kazanmasına sebep olur.
d. Sonbahar işlemesiyle toprakta yeteri derecede su, nem ve sıcaklık oluşmalıdır. Böylece toprak mikroorganizmaları toprak içindeki bitkisel ve diğer organik maddeleri parçalayarak onları çürütür, humus ve daha sonra kolloidal kil oluşmasına sebebiyet verir. Böylece toprak temizlenir ve içindeki organik madde miktarı kısmen yükselir.
e. Topraktaki fazla su buharlaşmayla kaybolurken toprak, sıcaklığının da etkisiyle tava gelir. Kabarır, gevşek bir görünüm kazanır. Bu durum, toprakta fiziksel, kimyasal ve biyolojik olayların cereyan etmesine, toprağın gençleşmesine, yapısının düzelmesine, bitki yetiştirmeye uygun hale gelmesine neden olur.
f. Sonbahar toprak işlemesi yapılırken toprak fazla ıslak olmamalıdır. Çünkü çok ıslak ve büyük kesekler halinde bırakılan toprak kerpiçleşebilir. Kerpiçleşen ve sertleşen toprak kışın kolay kolay yukarıda belirttiğimiz özellikleri kazanamaz, tava gelemez ve furda yapı kazanamaz. Bu tip topraklara hastalanmış toprak gözüyle bakılır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Zamana bağlı toprak işlemesi, bulunduğumuz yerin iklim koşullarına bağımlıdır. Genelde kış aylarının sert geçtiği yerlerde, sonbahar, ilkbahar ve yaz toprak işlemesi olarak üç kısma ayrılır. Sonbahar toprak işlemesinin iki şekli vardır. Yaz sonundan kış başına kadar olan devrede yetiştirilecek bitkilere “arka kültür bitkisi” denir. Arka kültür bitkilerinin yetiştirilmesi amacıyla yapılan toprak işlemesine sonbahar toprak işlemesi denir. Bu işleme birinci şekildir. Kış ayları soğuk geçtiğinden, dışarıda sebzecilik yapılamaz ve sonbahar sonundan ilkbahar başlangıcına kadar toprağın boş kaldığı ve dinlendiği bir dönem vardır. Bu tip yerlerde sonbahar ürünü kaldırıldıktan sonra toprağın yapısını iyileştirmek için sonbahar sonunda veya kış başında yapılan çalışmadır. Bu da ikinci ve esas sonbahar toprak işlemesidir. Kışı sert geçen yerlerde, ilkbaharda havaların tekrar ısınmasıyla beraber yeniden bitki yetiştiriciliğine başlanır. Bu yetiştirme, genelde ilkbaharın başından, yaz başına kadar olan sürede yapılır ve bu devrede yetiştirilen bitkilere “ön kültür bitkisi” adı verilir. Ön kültür bitkilerini yetiştirmek için yapılan toprak işlemesine ilkbahar toprak işlemesi denir. Sonbaharda tohum ekimi erken veya geç yapıldığında karşımıza iki olay çıkar. Tohumlar erken ekildiğinde yukarıda anlattığımız arka kültür bitkilerinin üretimi yapılır. Tohumlar geç ekildiğinde, tohumlar toprak içinde çimlenir, bitkiler toprak yüzüne çıkar, fakat kış soğuklarının başlamasıyla sadece rozet yaprak oluşturarak kışı, rozet yapraklı bir şekilde geçirir. Bazen tohumlar çimlenmez ve bitkiler kışı tohum halinde geçirir. Kışı ister rozet ve isterse tohum halinde geçiren bitkiler, ilkbaharda havaların ısınmasıyla beraber büyümeye başlar ve ilkbahar aylarında ürün verir. Bu bitkileri de ön kültür bitkisi olarak kabul ediyoruz. Ön kültür bitkisi yetiştiriciliğinden sonra, yaz aylarında yetiştirilecek bitkilere “esas kültür bitkisi veya vaktinde yetiştirilen kültür bitkisi” diyoruz. Bu bitkilere yer hazırlamak için yapılan toprak işlemesine de yaz toprak işlemesi denir. İklimin, bütün bir yıl boyunca sebze yetiştirmeye uygun olduğu yerlerde (yaz-kış üretim yapılan yerlerde), bitkilerin birisi kalktığında, diğeri hemen onun yerine getirildiğinden, yani peşpeşe üretim yapıldığından, bu durumda zamana bağlı toprak işlemesi kavramı ortadan kalkar, sadece bitkilere yer hazırlamak için yapılan toprak işlemesi kalır.
İlkbahar ve yaz toprak işlemesi, her ikisi de bitkiye yer hazırlamak için yapılır. İşleme 10-25 cm derinliğindedir. Toprak işlenirken bitki artıkları toplanır, temizlenir, toprak sürülür veya bellenir, kesekler kırılır, tırmıklanır, düzeltilir, gerekirse düz halde, gerekirse tava, tahta veya masura yapılarak tohum ekmeye, fide dikmeye uygun hale getirilir. İşte bundan dolayı bu toprak işlemesine, bitkiye yer hazırlamak amacıyla yapılan toprak işlemesi denir.
Sonbahar toprak işlemesi, erken yapılır ve arka kültür olarak bitki yetiştirilirse, bitki çeşidine ve toprağın yapısına bağlı kalarak 10-30 cm derinliğinde işlenir. Esas sonbahar toprak işlemesi dediğimiz geç sonbahar toprak işlemesi, toprağın yapısına bağlı olarak 30-60 cm derinlikte ve toprağın altını üste (veya üstünü alta) devirerek, tarlada büyük kesekler bırakılarak yapılır. Bu şekilde işlemenin sebebi, kış öncesi toprakta kalan bitki artıklarının toprağa karıştırılıp, kış sırasında çürümesini, dolayısıyla toprağın temizlenmesini, onların besin maddesi olarak toprağa geriye dönmesini, işleme sırasında toprakta bırakılan büyük kesekler ve oluşan büyük boşluklar nedeniyle, kış yağışlarının kolayca toprağa girmesini, toprakta suyun depolanmasını, toprak içinde depolanan suyun hava sıcaklığına bağlı donmasını, çözülmesini, bu fiziksel olaylar yardımıyla büyük keseklerin kırılmasını, dolayısıyla toprağın furda yapı kazanmazsını ve kısmen bitkisel ve hayvansal zararlılarla mücadele edilmesini sağlamaktır. Yani bu toprak işlemesinin kısaca amacı, “toprağın yapısının iyileştirilmesi ve düzeltilmesi” dir. Bu yüzden önemli ve yapılması yararlı ve hatta zorunlu bir toprak işlemesidir. Derin toprak işlemesi yaparken dikkat etmemiz gereken bazı hususlar vardır.
a. Her sene toprak işleme derinliği değiştirilir. Eğer toprak her yıl aynı derinlikte işlenirse, birkaç yıl sonra işleme derinliğinin biraz altında pulluk demirinin baskısıyla sıkışan taban oluşması meydana gelir. Bir de fazla sulama suyunun yerçekimiyle pulluk tabanı altına inerken beraberinde toprağın kolloidal maddelerini taşıması, yığması, sonra bunların burada kimyasal değişim geçirerek sertleşmesi ve geçirimsiz bir toprak tabakası oluşması ile taban taşı ortaya çıkar. Taban oluşumu ve taban taşı, toprağın üst ve alt katmanları arasındaki irtibatı keser, yağış sularının birikerek, taban suyunun kök bölgesine çabuk yükselmesine, toprakta derinlere doğru yıkanma (drenaj) olmadığından tuzluluğun artmasına ve bunun sonucu toprağın kısa sürede yorulmasına sebep olur.
b. Derin sürümlerde toprak alt yapısına dikkat edilmelidir. Alt yapının kötü olması ve bunun sürümle alt üst edilmesi, verimli üst toprağın kaybolmasına, verimsiz alt toprağın üste çıkmasına ve toprağın verimsizleşmesine sebebiyet verir. Bu olumsuzluğu meydana çıkarmamak için, derin sürüm yapılırken üst toprak pullukla devrilerek, alt toprak pulluk arkasına takılan kaz ayaklarıyla yırtılarak işlenmelidir. Toprağın alt yapısında herhangi bir bozukluk yoksa (toprak homojense), sadece derin pullukla (5-6 numaralı pullukla) devrilerek işlenebilir. Sonbahar toprak işlemesi belle yapılacaksa, ileriki konularda anlatacağımız kötü katmanlı topraklarda basit, iyi katmanlı topraklarda çapraz kirizma olarak uygulanır.
c. Toprak büyük kesekler ve boşluklar bırakılarak işlenmelidir. Böylece kışın yağan yağışlar toprak içine rahatça girer ve toprak tarafından tutulur. Fazla sular toprak derinliklerine sızarak taban suyunu oluşturur. Toprakta emilen su kışın soğuk zamanlarında donarak katılaşır. Sıcak zamanlarında ısınarak çözülür. Bu işlemler kesek halindeki toprakların ufalanmasına ve toprağın furda yapı kazanmasına sebep olur.
d. Sonbahar işlemesiyle toprakta yeteri derecede su, nem ve sıcaklık oluşmalıdır. Böylece toprak mikroorganizmaları toprak içindeki bitkisel ve diğer organik maddeleri parçalayarak onları çürütür, humus ve daha sonra kolloidal kil oluşmasına sebebiyet verir. Böylece toprak temizlenir ve içindeki organik madde miktarı kısmen yükselir.
e. Topraktaki fazla su buharlaşmayla kaybolurken toprak, sıcaklığının da etkisiyle tava gelir. Kabarır, gevşek bir görünüm kazanır. Bu durum, toprakta fiziksel, kimyasal ve biyolojik olayların cereyan etmesine, toprağın gençleşmesine, yapısının düzelmesine, bitki yetiştirmeye uygun hale gelmesine neden olur.
f. Sonbahar toprak işlemesi yapılırken toprak fazla ıslak olmamalıdır. Çünkü çok ıslak ve büyük kesekler halinde bırakılan toprak kerpiçleşebilir. Kerpiçleşen ve sertleşen toprak kışın kolay kolay yukarıda belirttiğimiz özellikleri kazanamaz, tava gelemez ve furda yapı kazanamaz. Bu tip topraklara hastalanmış toprak gözüyle bakılır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay