Tweet
Azot İçermeyen Organik Maddeler / Bitki İçeriğinde Bulunan Maddeler / GÜBRELEME / SEBZECİLİK
Azot içermeyen organik maddeler bitkilerin % 50-80'ni teşkil eder ve ana madde olarak karbonhidrat ve lipitten oluşur.
Karbonhidratlar, Cnn(H2O) formülü ile belirlenir. Ancak bu formüle uyum göstermeyen sirke asidi (C2H4O2) ve süt asidi (C3H6O3) gibi karbonhidratlar vardır. Bugünkü bilgilerimiz ışığı altında karbonhidratlar, aldehit (R—COH) ve keton (R—C=O) kapsayan yüksek değerli alkoller olarak tanımlanır. Bitkilerde çok değişik karbonhidratlara rastlanır. Bunların bir kısmı hücre protoplazmasında, hücre zarında, öz suyunda ve çekirdekte yer alır ve günlük yaşamda kullanılır. Bazıları ise depo organlarında, depo maddesi olarak saklanır. Bütün karbonhidratlar fotosentez sonucu oluşan glikozun değişimi sonucu meydana gelir. Bitkilerin yapısında ve yaşamsal olaylarında enerji kaynağı görevini üstlenir. Karbonhidratlar monosakkaritler (basit şekerler), oligosakkaritler (bileşik şekerler) ve polisakkaritler olmak üzere üç ana gruba ayrılır.
Monosakkaritler, bitki yapı maddesinde yer alan ve hücre duvarlarında bulunan (D-ksiloz ve L-arabinoz) ve nükleik asidin yapı maddesi olan (D-riboz ve 2-dioksi-D-riboz) beş karbon atomuna sahip pettozlardan, altı karbon atomuna sahip heksozlardan (D-glikoz, D-fruktoz, D-mannoz ve D-galaktoz) meydana gelir.
Oligosakkaritler, disakkaritler, trisakkaritler ve tetrasakkaritler olarak üç ana gruba ayrılır. Disakkaritler içinde sakkaroz, maltoz, sellebioz, trehaloz, melibioz ve laktoz bulunur. Sakkaroz glikoz ve früktozun bileşmesi sonucu ortaya çıkar. Bitkilerin dokularında bulunur ve depo organlarında saklanır. Bitki yaş ağırlığının % 20'ni oluşturur. Maltoz miktarı azdır. Tohumlarda yer alır.
Polisakkaritler, pentozlar (araban ve ksilan), heksozlar (nişasta ve selüloz), pektin bileşikleri (pektin asit, pektin ve propektin), sakızlar, mocilageller, amino-heksozanla (sitin) meydana gelir. Monosakkaritlerin bileşmesi sonucu ortaya çıkar. Örneğin, nişasta ve selüloz bir monosakkarit olan D-glikozun bileşiminden meydana gelir. Selüloz bitki hücre duvarlarını oluşturan maddelerden birisidir. Suda ve diğer organik çözücülerde, çözünmez. Parçalanmaya karşı dayanıklıdır. Nişasta selülozdan sonra bitkide en fazla bulunan maddedir. Depo organlarında yer alır. Amiloz ve amilopektin adı verilen iki bölümden oluşur. Bunlardan amiloz suda daha rahat çözünür. Pektin hücre duvarlarında ve meyvenin yapı maddesinde yer alır.
Lipitler suda çözünmeyen, aseton, alkol, eter ve benzende eriyebilen yağ ve yağ benzeri maddelerdir. Katı ve sıvı yağlar bitkinin önemli depo maddeleridir. Ayrıca fosfolipitler ve glikolipitler hücre zarında bulunur. Lipit grubuna giren mumlar daha çok yaprak, meyve gibi organların üst dokularında koruyucu görev üstlenir. Yapılarına göre basit ve bileşik lipitlere ayrılır. Basit lipitler çeşitli alkollerle, yağ asitlerini meydana getirdiği esterlerdir. Oda sıcaklığında katı halde hidrojenle doymuş ve sıvı halde hidrojenle doymamış yağ olarak ikiye ayrılır. Basit lipitler içine mumlar girer. Mumlar yağ asitlerinin gliserin dışında uzun zincir oluşturan esterleridir. Bileşik lipit grubunda fosfolipit ve glikolipitler bulunur. Fosfolipitler fosforik asit ve azot içermeyen yağ asit esterleridir. Lesitin ve sefalin önemli olanlarıdır. Glikolipitler azot içermeyen yağ asit bileşikleridir. Basit ve bileşik lipitlerin hidrolizi sonucu lipit türevleri olan steroller ve değişik yağ asitleri ortaya çıkar. Yağlar suda çözünmediklerinden hücreden hücreye geçemez, bulundukları hücrede sentezlenir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Azot içermeyen organik maddeler bitkilerin % 50-80'ni teşkil eder ve ana madde olarak karbonhidrat ve lipitten oluşur.
Karbonhidratlar, Cnn(H2O) formülü ile belirlenir. Ancak bu formüle uyum göstermeyen sirke asidi (C2H4O2) ve süt asidi (C3H6O3) gibi karbonhidratlar vardır. Bugünkü bilgilerimiz ışığı altında karbonhidratlar, aldehit (R—COH) ve keton (R—C=O) kapsayan yüksek değerli alkoller olarak tanımlanır. Bitkilerde çok değişik karbonhidratlara rastlanır. Bunların bir kısmı hücre protoplazmasında, hücre zarında, öz suyunda ve çekirdekte yer alır ve günlük yaşamda kullanılır. Bazıları ise depo organlarında, depo maddesi olarak saklanır. Bütün karbonhidratlar fotosentez sonucu oluşan glikozun değişimi sonucu meydana gelir. Bitkilerin yapısında ve yaşamsal olaylarında enerji kaynağı görevini üstlenir. Karbonhidratlar monosakkaritler (basit şekerler), oligosakkaritler (bileşik şekerler) ve polisakkaritler olmak üzere üç ana gruba ayrılır.
Monosakkaritler, bitki yapı maddesinde yer alan ve hücre duvarlarında bulunan (D-ksiloz ve L-arabinoz) ve nükleik asidin yapı maddesi olan (D-riboz ve 2-dioksi-D-riboz) beş karbon atomuna sahip pettozlardan, altı karbon atomuna sahip heksozlardan (D-glikoz, D-fruktoz, D-mannoz ve D-galaktoz) meydana gelir.
Oligosakkaritler, disakkaritler, trisakkaritler ve tetrasakkaritler olarak üç ana gruba ayrılır. Disakkaritler içinde sakkaroz, maltoz, sellebioz, trehaloz, melibioz ve laktoz bulunur. Sakkaroz glikoz ve früktozun bileşmesi sonucu ortaya çıkar. Bitkilerin dokularında bulunur ve depo organlarında saklanır. Bitki yaş ağırlığının % 20'ni oluşturur. Maltoz miktarı azdır. Tohumlarda yer alır.
Polisakkaritler, pentozlar (araban ve ksilan), heksozlar (nişasta ve selüloz), pektin bileşikleri (pektin asit, pektin ve propektin), sakızlar, mocilageller, amino-heksozanla (sitin) meydana gelir. Monosakkaritlerin bileşmesi sonucu ortaya çıkar. Örneğin, nişasta ve selüloz bir monosakkarit olan D-glikozun bileşiminden meydana gelir. Selüloz bitki hücre duvarlarını oluşturan maddelerden birisidir. Suda ve diğer organik çözücülerde, çözünmez. Parçalanmaya karşı dayanıklıdır. Nişasta selülozdan sonra bitkide en fazla bulunan maddedir. Depo organlarında yer alır. Amiloz ve amilopektin adı verilen iki bölümden oluşur. Bunlardan amiloz suda daha rahat çözünür. Pektin hücre duvarlarında ve meyvenin yapı maddesinde yer alır.
Lipitler suda çözünmeyen, aseton, alkol, eter ve benzende eriyebilen yağ ve yağ benzeri maddelerdir. Katı ve sıvı yağlar bitkinin önemli depo maddeleridir. Ayrıca fosfolipitler ve glikolipitler hücre zarında bulunur. Lipit grubuna giren mumlar daha çok yaprak, meyve gibi organların üst dokularında koruyucu görev üstlenir. Yapılarına göre basit ve bileşik lipitlere ayrılır. Basit lipitler çeşitli alkollerle, yağ asitlerini meydana getirdiği esterlerdir. Oda sıcaklığında katı halde hidrojenle doymuş ve sıvı halde hidrojenle doymamış yağ olarak ikiye ayrılır. Basit lipitler içine mumlar girer. Mumlar yağ asitlerinin gliserin dışında uzun zincir oluşturan esterleridir. Bileşik lipit grubunda fosfolipit ve glikolipitler bulunur. Fosfolipitler fosforik asit ve azot içermeyen yağ asit esterleridir. Lesitin ve sefalin önemli olanlarıdır. Glikolipitler azot içermeyen yağ asit bileşikleridir. Basit ve bileşik lipitlerin hidrolizi sonucu lipit türevleri olan steroller ve değişik yağ asitleri ortaya çıkar. Yağlar suda çözünmediklerinden hücreden hücreye geçemez, bulundukları hücrede sentezlenir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay