Tweet
Fosforlu Gübreler / İnorganik Gübreler / Bitki Beslemesinde Kullanılan Gübreler / GÜBRELEME / SEBZECİLİK
Fosforlu gübreler bitki besin maddesi olarak fosforu alınabilir halde içeren veya toprağa uygulanmasından sonra bünyedeki fosforun alınabilir şekline dönüşen kimyasal bileşikleridir. Cetvel 14.7’de fosforlu gübrelerin özellikleri verilmiştir (ZABUNOĞLU ve KARAÇAL 1992).
Süper Fosfat [3CaH4(PO4)2.H2O]
Öğütülmüş ham fosfatla sülfürik asidin reaksiyona sokulmasıyla elde edilir. İçeriğinde % 18 difosfor penta oksit (P2O5) bulunur. Hafif asit karakterli bir gübre olmasına rağmen toprakta asitlik yaratmaz. Suda çözünme oranı % 85’tir. Bu yüzden diğer fosforlu gübrelere göre çabuk etki gösterir. Toprağın kök bölgesine yakın yerine verilmesi tavsiye olunur.
Triple Süper Fosfat [10CaH4(PO4)2.H2O]: Ham fosfatların, fosforik asitle reaksiyona sokulmasından elde edilir. Piyasada granüle şeklinde bulunur. Normal süper fosfata oranla 3 kat daha fazla (yani % 42-44) fosfor içerir. Suda % 85 çözünür ve etkili olur. Taşınma, depolama kolaylığı yüzünden daha ekonomik bir gübredir.
Monoamonyum Fosfat [NH4H2PO4]: Amonyak gazının, fosforik asit içerisinden geçirilmesiyle elde edilir. İçeriğinde % 48 difosfor penta oksit (P2O5) ve % 11 azot (N) bulunur. Toprakta hafif asit etkisi meydana getirir. Fiziksel özellikleri iyi olduğundan taşınması ve depolanması kolaydır. Ekim ve dikim zamanı toprağa verilir. Yeterli miktarda potasyum içeren alkali topraklara tavsiye edilmektedir.
Diamonyum Fosfat [(NH4)2HPO4]: Ortam pH’ı 5,8-6 olan bir yerde fosforik asitle amonyak gazının karıştırılmasından elde olunur. Monoamonyum fosfattan daha konsantre bir gübredir. İçeriğinde % 54 difosfor penta oksit (P2O5) ve % 21 azot (N) bulunur. Koyu gri veya kirli beyaz renkte granüle bir gübredir. Katı veya sulama suyuna karıştırılarak verilebilir. Toprakta amonyak gazı oluşturur. Bu yüzden atılacak gübre miktarı ve atılma yerine dikkat etmek gerekir. Çünkü bu gübre tohumlara veya bitki köklerine doğrudan temas ederse, yakma yapar. Bu bakımdan sıra aralarına uygulanması daha doğrudur. Nem çekme özelliği bulunduğundan, taşınması ve depolanması kuru ve havalanır yerlerde yapılmalıdır.
Cetvel 14.7. Fosforlu gübreler ve özellikleri (ZABUNOĞLU ve KARAÇAL 1992)
P Kapsamı P2O5
Ticari adı Formülü Çözünürlüğü (%) Kapsamı
(%)
Süperfosfat (NSP) 3CaH4(PO4)2 .H2O Suda çözünür 8 18
Triplesüperfosfat (TSP) 10CaH4(PO4)2.H2O Suda çözünür 22 50
Monoamonyumfosfat (MAP) NH4H2PO4 Suda çözünür 21 48
Diamonyumfosfat (DAP) (NH4)2 HPO4 Suda çözünür 24 54
Rhenaniafosfat 3CaNaPO4.Ca 2SiO4 AmonyumNitratta çözünür 11 26
Thomasfosfat Ca3(PO4)2.xCa2SiO4 Sitrik asitte çözünür 7 15
Ham fosfatlar Ca10F2(PO4)6.xCaCO3 -- 13 30
Rhenania Fosfat [3CaNaPO4 .Ca2SiO4]: Ham fosfatın alkalilerle reaksiyona sokulmasından meydana gelir. Bunun için ham fosfat önce silisyum dioksit ve sodyum karbonatla karıştırılır. Daha sonra 1200oC ısılı fırınlarda ısıtılır ve soğutulur. Ufalanır ve elenir. Granüle bir gübredir. İçeriğinde % 26 difosfor penta oksit (P2O5), % 30 sodyum ve % 40 civarında kalsiyum (Ca) bulunur. Baz karakterli bir gübredir. Suda çözünmesi azdır. Asit topraklara uygulanmalıdır. Bu gübrenin, sürekli ve tek yönlü kullanılması sodyum fazlalığına yol açabilir.
Thomas Fosfat [Ca3(PO4)2.xCa2SiO4]: Ham fosfatların yüksek sıcaklıktaki fırınlarda kok kömürüyle reaksiyonu sonucunda fosforun açığa çıkartılmasıyla elde edilir. Demir çelik fabrikalarında ara ürün olarak ortaya çıkar. Bu gübreye “bazik salgı” adı da verilir. İçeriğinde fosfor oranı düşük olup % 15 civarındadır. Suda çözünmesi zordur. Bazik karakterli bir gübredir.
Ham Fosfatlar [Ca10F2(PO4)6.xCaCO3]: Okyanuslar veya göller altında çöken fosfat yataklarının, zamanla yükselerek yeryüzüne çıkmasıyla, ham fosfat yatakları oluşur. Bu bakımdan “kaya fosfatları” adı da verilir. İçeriğinde % 30 fosfat bulunur. Bünyelerindeki kalsiyumdan dolayı bazik karakterlidir. Asit topraklarda kullanılmalıdır. Ham fosfatlar üstün nitelikli fosforlu gübrelerin elde edilmesinde kullanılır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Fosforlu gübreler bitki besin maddesi olarak fosforu alınabilir halde içeren veya toprağa uygulanmasından sonra bünyedeki fosforun alınabilir şekline dönüşen kimyasal bileşikleridir. Cetvel 14.7’de fosforlu gübrelerin özellikleri verilmiştir (ZABUNOĞLU ve KARAÇAL 1992).
Süper Fosfat [3CaH4(PO4)2.H2O]
Öğütülmüş ham fosfatla sülfürik asidin reaksiyona sokulmasıyla elde edilir. İçeriğinde % 18 difosfor penta oksit (P2O5) bulunur. Hafif asit karakterli bir gübre olmasına rağmen toprakta asitlik yaratmaz. Suda çözünme oranı % 85’tir. Bu yüzden diğer fosforlu gübrelere göre çabuk etki gösterir. Toprağın kök bölgesine yakın yerine verilmesi tavsiye olunur.
Triple Süper Fosfat [10CaH4(PO4)2.H2O]: Ham fosfatların, fosforik asitle reaksiyona sokulmasından elde edilir. Piyasada granüle şeklinde bulunur. Normal süper fosfata oranla 3 kat daha fazla (yani % 42-44) fosfor içerir. Suda % 85 çözünür ve etkili olur. Taşınma, depolama kolaylığı yüzünden daha ekonomik bir gübredir.
Monoamonyum Fosfat [NH4H2PO4]: Amonyak gazının, fosforik asit içerisinden geçirilmesiyle elde edilir. İçeriğinde % 48 difosfor penta oksit (P2O5) ve % 11 azot (N) bulunur. Toprakta hafif asit etkisi meydana getirir. Fiziksel özellikleri iyi olduğundan taşınması ve depolanması kolaydır. Ekim ve dikim zamanı toprağa verilir. Yeterli miktarda potasyum içeren alkali topraklara tavsiye edilmektedir.
Diamonyum Fosfat [(NH4)2HPO4]: Ortam pH’ı 5,8-6 olan bir yerde fosforik asitle amonyak gazının karıştırılmasından elde olunur. Monoamonyum fosfattan daha konsantre bir gübredir. İçeriğinde % 54 difosfor penta oksit (P2O5) ve % 21 azot (N) bulunur. Koyu gri veya kirli beyaz renkte granüle bir gübredir. Katı veya sulama suyuna karıştırılarak verilebilir. Toprakta amonyak gazı oluşturur. Bu yüzden atılacak gübre miktarı ve atılma yerine dikkat etmek gerekir. Çünkü bu gübre tohumlara veya bitki köklerine doğrudan temas ederse, yakma yapar. Bu bakımdan sıra aralarına uygulanması daha doğrudur. Nem çekme özelliği bulunduğundan, taşınması ve depolanması kuru ve havalanır yerlerde yapılmalıdır.
Cetvel 14.7. Fosforlu gübreler ve özellikleri (ZABUNOĞLU ve KARAÇAL 1992)
P Kapsamı P2O5
Ticari adı Formülü Çözünürlüğü (%) Kapsamı
(%)
Süperfosfat (NSP) 3CaH4(PO4)2 .H2O Suda çözünür 8 18
Triplesüperfosfat (TSP) 10CaH4(PO4)2.H2O Suda çözünür 22 50
Monoamonyumfosfat (MAP) NH4H2PO4 Suda çözünür 21 48
Diamonyumfosfat (DAP) (NH4)2 HPO4 Suda çözünür 24 54
Rhenaniafosfat 3CaNaPO4.Ca 2SiO4 AmonyumNitratta çözünür 11 26
Thomasfosfat Ca3(PO4)2.xCa2SiO4 Sitrik asitte çözünür 7 15
Ham fosfatlar Ca10F2(PO4)6.xCaCO3 -- 13 30
Rhenania Fosfat [3CaNaPO4 .Ca2SiO4]: Ham fosfatın alkalilerle reaksiyona sokulmasından meydana gelir. Bunun için ham fosfat önce silisyum dioksit ve sodyum karbonatla karıştırılır. Daha sonra 1200oC ısılı fırınlarda ısıtılır ve soğutulur. Ufalanır ve elenir. Granüle bir gübredir. İçeriğinde % 26 difosfor penta oksit (P2O5), % 30 sodyum ve % 40 civarında kalsiyum (Ca) bulunur. Baz karakterli bir gübredir. Suda çözünmesi azdır. Asit topraklara uygulanmalıdır. Bu gübrenin, sürekli ve tek yönlü kullanılması sodyum fazlalığına yol açabilir.
Thomas Fosfat [Ca3(PO4)2.xCa2SiO4]: Ham fosfatların yüksek sıcaklıktaki fırınlarda kok kömürüyle reaksiyonu sonucunda fosforun açığa çıkartılmasıyla elde edilir. Demir çelik fabrikalarında ara ürün olarak ortaya çıkar. Bu gübreye “bazik salgı” adı da verilir. İçeriğinde fosfor oranı düşük olup % 15 civarındadır. Suda çözünmesi zordur. Bazik karakterli bir gübredir.
Ham Fosfatlar [Ca10F2(PO4)6.xCaCO3]: Okyanuslar veya göller altında çöken fosfat yataklarının, zamanla yükselerek yeryüzüne çıkmasıyla, ham fosfat yatakları oluşur. Bu bakımdan “kaya fosfatları” adı da verilir. İçeriğinde % 30 fosfat bulunur. Bünyelerindeki kalsiyumdan dolayı bazik karakterlidir. Asit topraklarda kullanılmalıdır. Ham fosfatlar üstün nitelikli fosforlu gübrelerin elde edilmesinde kullanılır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay