Tweet
Arz ve Talebe Göre Fiyat Oluşumu / PAZARLAMA / SEBZECİLİK
Arz ve talebe bağlı kalarak, serbest pazar ekonomisinde bir fiyatın teşekkül edebilmesi, pazarda tam rekabet koşullarının oluşmasına bağlıdır. Aksi halde pazarda tek fiyat oluşmaz. Tek fiyatın oluşup oluşmamasında değişik arz ve talep ilişkileri rol oynar. Bunları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.
a. Piyasaya çıkartılan ürünler kalite itibariyle aynı olmalıdır. Böylelikle satıcılar aynı
ürün için değişik fiyat isteğinde bulunamaz.
b. Kalitesi aynı fakat değişik ambalajlar içinde sunulan ürünlerde tek fiyat teşekkül
etmeyebilir.
c. Tek fiyat oluşumu için piyasada satışa konu olan ürünlerin miktarı bol olmalıdır.
Satın alınacak ürünün miktarının az veya çok oluşuna göre fiyat değişikliği meydana
gelmemelidir. Aksi halde piyasada fiyat değişkenliği başlar.
d. Tek fiyat oluşumu için piyasada gizlilik bulunmamalıdır. Yapılan her uygulama açık
olmalıdır. Alıcı ve satıcı arasında kimin ne fiyat verdiği, kimin ne fiyattan aldığı
herkesçe bilinir olmalıdır.
e. Piyasada alıcı ve satıcının tek olmaması, çok sayıda bulunması tek fiyatın oluşmasını
sağlar. Piyasa giriş ve çıkışlar serbest olmalıdır.
f. Kişilerin pazarlama konusunda çalışma, meslek seçme ve bu mesleği yürütme
hürriyeti bulunmalıdır. Aksi halde tek fiyat meydana gelmez.
Şimdi GÜNAY ve BÜLBÜL’e (1999) göre, serbest piyasada fiyatın nasıl oluştuğunu bir örnekle açıklayalım. Cetvel 16.2’de domatesin fiyat değişimine göre arz ve talebi değişmektedir.
Cetvel 16.2. Domateste Arz ve Talebe Göre Fiyat Oluşumu ve Fiyatın Denge Noktası
Domates Fiyat Talep Miktarı Arz Arz ve Talep Fiyatlara Olan
Oluşumu (ton) Miktarı Arasındaki Farkı Etkisi
(TL/Kg) (ton)
1.200.000 5.000 57.000 52.000 ton arz fazlası Düşme
1.000.000 12.000 50.000 38.000 ton arz fazlası Düşme
800.000 20.000 42.000 22.000 ton arz fazlası Düşme
600.000 30.000 30.000 0 nötr noktası Tesirsiz
400.000 40.000 20.000 20.000 ton talep fazlası Yükselme
400.000 50.000 10.000 40.000 ton talep fazlası Yükselme
500.000 40.000 10.000 35.000 ton talep fazlası Yükselme
Fiyat yüksekliğinden dolayı talebin az, fakat arzın fazla olması ister istemez fiyat düşmesini meydana getirir. Fiyatın düşmeye başlamasıyla talepte artış gözlenir. Talep artıkça eğer arz miktarında düşme meydana gelirse, bu sefer fiyatta bir yükselme eğilimi başlar. Piyasada talep ve arz miktarı aynı olduğunda nötr, yani fiyatı etkilemeyen tesirsiz bir durum oluşur. Bu fiyatın denge noktasıdır. Cetvelde domatesin fiyatı 600 TL/kg olduğunda denge noktası (nötr noktası) meydana gelmiştir. AÇIL (1984), bu fiyata denge fiyatı isminin verildiğini açıklar. Eğer talep ve arzda bir değişiklik olmazsa piyasadaki denge durumu devam eder. Ancak talepte çoğalma ve arzda azalma tekrar fiyatta yükselme veya talepte azalma arzda çoğalma olursa fiyatta düşme ortaya çıkacaktır. Bunun daha kolay anlaşılması için Şekil 16.1 verilmiştir.
Cetvel 16.3’de arz ve talebin fiyat üzerine etkisi özetlenmiştir. Dikkat edilecek olursa hafta sonunda meydana gelen denge bozulmasının tekrar dengeye gelebilmesi için belirli bir sürenin geçmesi gerekir. Çünkü arzın talebe uyması belirli bir zaman alır. Bu sürenin kısa veya uzun sürmesine göre denge durumunda faklı bir şekil ortaya çıkar. Bu bakımdan çok kısa devre, kısa devre ve uzun devre dengesi söz konusu olur.
Çok kısa devre dengesi çok kısa süreyi ifade eder. Süre çok kısa olduğundan, arzın bu süre içinde kolay kolay değişemeyeceği, dolaysıyla Şekil 16.1’deki arz eğrisinin elastiki olamayacağı kabul edilir. Şekil 16.2’deki gibi arz eğrisi, fiyat eksenine paralel bir durumda seyredeceği, talebin azalması halinde fiyatlar düşeceği ve talep artınca fiyatlar yükseleceğini ve değişim göstereceğini kabul eder. Bu yüzden talep, günlük piyasalarda çok kısa devre dengesinde fiyat oluşumu üzerinde oldukça aktif bir rol oynar. Tarımsal ürünler içinde çabuk bozulan ve stok yaparak bekletilmesi pek mümkün olmayan sebzelerde, özel olarak mantar ve çileğin fiyat oluşumunda esas faktör taleptir. Bu durum bu sebzeleri üretecek işletmelerin kuruluş yerinin seçilmesi üzerine büyük bir etkisi oluşturur.
Şekil 16.1.Arz ve Talep Eğrilerine Göre Denge Noktası
Şekil 16.2. Çok Kısa Devre Dengesinde Fiyat Oluşumu
Cetvel 16.3. Arz ve Talep Değişmelerinin Fiyata Etkisi
Talep değişikliği Arz değişikliği Fiyata etkisi
Sabit Sabit Sabit
Sabit Yükselme Düşme
Sabit Düşme Yükselme
Yükselme Sabit Yükselme
Düşme Sabit Düşme
Yükselme Yükselme Belli değil
Düşme Düşme Belli değil
Yükselme Düşme Yükselme
Düşme Yükselme Düşme
Kısa devre dengesinde arz talepteki değişmelere karşı reaksiyon gösterecek bir zamana sahiptir. Bu süre içinde işletmeler üretim miktarlarını bir dereceye kadar azaltmak veya genişletmek ve talebe göre ayarlama yapmak olanağını elde edebilir. Böylece fiyat oluşumu arz ve talebe göre meydana gelir.
Uzun devre dengesinde arzı yapacak işletmeler üretimlerini tam ayarlama olanağına sahiptir. Çünkü işletmeler üretim masrafları ve üretim planları yüzünden üretimi birden değiştiremezler. Arzın talebe uyması uzun bir zamana gereksinim gösterir. Bu uyumu ürettikleri ürünün yetişme periyotlarına ve işletmede bunun için yapılacak değişikliklerin süresine bağlı kalarak, ancak belirli zaman dilimleri içinde yenilerler ve tedbir alabilirler. Süre, 1- 1,5 aylık vejetasyon süresine sahip mantardan başlayarak, 2-4 aylık turp, ıspanak, marul ve kıvırcıkla devam eder. Domates, patlıcan, lahana vb. sebzelerde 1 yıla kadar çıkar. Çok yıllık kuşkonmaz ve enginar gibi sebzelerde 4-5 yılı alır. Eğer bu durum çeşit değişimi gerektiriyorsa ve piyasada bu çeşit mevcut değilse, bu çeşidin ıslah edilmesi ve piyasada üretime geçirilmesi için daha da uzun bir süreyi kapsayabilir. Yukarıdaki süreler içinde talep aynı kaldığı takdirde ürünlerin ekim sahası daraltılabilir ve ürün miktarı talebe göre ayarlanabilir. Talebin değişmesi ihtimali varsa, satışında zorlanan ürünler yerine sanayide kullanacak tiplerden seçmeleri ve onları işlenmiş ürün olarak değerlendirme yoluna gitmeleri, diğer sanayi dışı üreti,leck ürünlere çok dengeli yer ayırmaları gerekir. Aksi halde sebze işletmelerinin ani talep karşısından birden değişmesi, talebin azalması ve çoğalması ve buna göre fiyat oluşmasından etkilenmeden yaşamlarını sürdürmesi mümkün olamaz. Bu önlemlerin alındığı uzun devre dengesinde arzın fiyat oluşumu üzerinde etkisi talepten biraz daha barizdir ve bu durum işletmeleri kısmen rahatlatır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Arz ve talebe bağlı kalarak, serbest pazar ekonomisinde bir fiyatın teşekkül edebilmesi, pazarda tam rekabet koşullarının oluşmasına bağlıdır. Aksi halde pazarda tek fiyat oluşmaz. Tek fiyatın oluşup oluşmamasında değişik arz ve talep ilişkileri rol oynar. Bunları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.
a. Piyasaya çıkartılan ürünler kalite itibariyle aynı olmalıdır. Böylelikle satıcılar aynı
ürün için değişik fiyat isteğinde bulunamaz.
b. Kalitesi aynı fakat değişik ambalajlar içinde sunulan ürünlerde tek fiyat teşekkül
etmeyebilir.
c. Tek fiyat oluşumu için piyasada satışa konu olan ürünlerin miktarı bol olmalıdır.
Satın alınacak ürünün miktarının az veya çok oluşuna göre fiyat değişikliği meydana
gelmemelidir. Aksi halde piyasada fiyat değişkenliği başlar.
d. Tek fiyat oluşumu için piyasada gizlilik bulunmamalıdır. Yapılan her uygulama açık
olmalıdır. Alıcı ve satıcı arasında kimin ne fiyat verdiği, kimin ne fiyattan aldığı
herkesçe bilinir olmalıdır.
e. Piyasada alıcı ve satıcının tek olmaması, çok sayıda bulunması tek fiyatın oluşmasını
sağlar. Piyasa giriş ve çıkışlar serbest olmalıdır.
f. Kişilerin pazarlama konusunda çalışma, meslek seçme ve bu mesleği yürütme
hürriyeti bulunmalıdır. Aksi halde tek fiyat meydana gelmez.
Şimdi GÜNAY ve BÜLBÜL’e (1999) göre, serbest piyasada fiyatın nasıl oluştuğunu bir örnekle açıklayalım. Cetvel 16.2’de domatesin fiyat değişimine göre arz ve talebi değişmektedir.
Cetvel 16.2. Domateste Arz ve Talebe Göre Fiyat Oluşumu ve Fiyatın Denge Noktası
Domates Fiyat Talep Miktarı Arz Arz ve Talep Fiyatlara Olan
Oluşumu (ton) Miktarı Arasındaki Farkı Etkisi
(TL/Kg) (ton)
1.200.000 5.000 57.000 52.000 ton arz fazlası Düşme
1.000.000 12.000 50.000 38.000 ton arz fazlası Düşme
800.000 20.000 42.000 22.000 ton arz fazlası Düşme
600.000 30.000 30.000 0 nötr noktası Tesirsiz
400.000 40.000 20.000 20.000 ton talep fazlası Yükselme
400.000 50.000 10.000 40.000 ton talep fazlası Yükselme
500.000 40.000 10.000 35.000 ton talep fazlası Yükselme
Fiyat yüksekliğinden dolayı talebin az, fakat arzın fazla olması ister istemez fiyat düşmesini meydana getirir. Fiyatın düşmeye başlamasıyla talepte artış gözlenir. Talep artıkça eğer arz miktarında düşme meydana gelirse, bu sefer fiyatta bir yükselme eğilimi başlar. Piyasada talep ve arz miktarı aynı olduğunda nötr, yani fiyatı etkilemeyen tesirsiz bir durum oluşur. Bu fiyatın denge noktasıdır. Cetvelde domatesin fiyatı 600 TL/kg olduğunda denge noktası (nötr noktası) meydana gelmiştir. AÇIL (1984), bu fiyata denge fiyatı isminin verildiğini açıklar. Eğer talep ve arzda bir değişiklik olmazsa piyasadaki denge durumu devam eder. Ancak talepte çoğalma ve arzda azalma tekrar fiyatta yükselme veya talepte azalma arzda çoğalma olursa fiyatta düşme ortaya çıkacaktır. Bunun daha kolay anlaşılması için Şekil 16.1 verilmiştir.
Cetvel 16.3’de arz ve talebin fiyat üzerine etkisi özetlenmiştir. Dikkat edilecek olursa hafta sonunda meydana gelen denge bozulmasının tekrar dengeye gelebilmesi için belirli bir sürenin geçmesi gerekir. Çünkü arzın talebe uyması belirli bir zaman alır. Bu sürenin kısa veya uzun sürmesine göre denge durumunda faklı bir şekil ortaya çıkar. Bu bakımdan çok kısa devre, kısa devre ve uzun devre dengesi söz konusu olur.
Çok kısa devre dengesi çok kısa süreyi ifade eder. Süre çok kısa olduğundan, arzın bu süre içinde kolay kolay değişemeyeceği, dolaysıyla Şekil 16.1’deki arz eğrisinin elastiki olamayacağı kabul edilir. Şekil 16.2’deki gibi arz eğrisi, fiyat eksenine paralel bir durumda seyredeceği, talebin azalması halinde fiyatlar düşeceği ve talep artınca fiyatlar yükseleceğini ve değişim göstereceğini kabul eder. Bu yüzden talep, günlük piyasalarda çok kısa devre dengesinde fiyat oluşumu üzerinde oldukça aktif bir rol oynar. Tarımsal ürünler içinde çabuk bozulan ve stok yaparak bekletilmesi pek mümkün olmayan sebzelerde, özel olarak mantar ve çileğin fiyat oluşumunda esas faktör taleptir. Bu durum bu sebzeleri üretecek işletmelerin kuruluş yerinin seçilmesi üzerine büyük bir etkisi oluşturur.
Şekil 16.1.Arz ve Talep Eğrilerine Göre Denge Noktası
Şekil 16.2. Çok Kısa Devre Dengesinde Fiyat Oluşumu
Cetvel 16.3. Arz ve Talep Değişmelerinin Fiyata Etkisi
Talep değişikliği Arz değişikliği Fiyata etkisi
Sabit Sabit Sabit
Sabit Yükselme Düşme
Sabit Düşme Yükselme
Yükselme Sabit Yükselme
Düşme Sabit Düşme
Yükselme Yükselme Belli değil
Düşme Düşme Belli değil
Yükselme Düşme Yükselme
Düşme Yükselme Düşme
Kısa devre dengesinde arz talepteki değişmelere karşı reaksiyon gösterecek bir zamana sahiptir. Bu süre içinde işletmeler üretim miktarlarını bir dereceye kadar azaltmak veya genişletmek ve talebe göre ayarlama yapmak olanağını elde edebilir. Böylece fiyat oluşumu arz ve talebe göre meydana gelir.
Uzun devre dengesinde arzı yapacak işletmeler üretimlerini tam ayarlama olanağına sahiptir. Çünkü işletmeler üretim masrafları ve üretim planları yüzünden üretimi birden değiştiremezler. Arzın talebe uyması uzun bir zamana gereksinim gösterir. Bu uyumu ürettikleri ürünün yetişme periyotlarına ve işletmede bunun için yapılacak değişikliklerin süresine bağlı kalarak, ancak belirli zaman dilimleri içinde yenilerler ve tedbir alabilirler. Süre, 1- 1,5 aylık vejetasyon süresine sahip mantardan başlayarak, 2-4 aylık turp, ıspanak, marul ve kıvırcıkla devam eder. Domates, patlıcan, lahana vb. sebzelerde 1 yıla kadar çıkar. Çok yıllık kuşkonmaz ve enginar gibi sebzelerde 4-5 yılı alır. Eğer bu durum çeşit değişimi gerektiriyorsa ve piyasada bu çeşit mevcut değilse, bu çeşidin ıslah edilmesi ve piyasada üretime geçirilmesi için daha da uzun bir süreyi kapsayabilir. Yukarıdaki süreler içinde talep aynı kaldığı takdirde ürünlerin ekim sahası daraltılabilir ve ürün miktarı talebe göre ayarlanabilir. Talebin değişmesi ihtimali varsa, satışında zorlanan ürünler yerine sanayide kullanacak tiplerden seçmeleri ve onları işlenmiş ürün olarak değerlendirme yoluna gitmeleri, diğer sanayi dışı üreti,leck ürünlere çok dengeli yer ayırmaları gerekir. Aksi halde sebze işletmelerinin ani talep karşısından birden değişmesi, talebin azalması ve çoğalması ve buna göre fiyat oluşmasından etkilenmeden yaşamlarını sürdürmesi mümkün olamaz. Bu önlemlerin alındığı uzun devre dengesinde arzın fiyat oluşumu üzerinde etkisi talepten biraz daha barizdir ve bu durum işletmeleri kısmen rahatlatır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay