Tweet
Eşeysiz Çoğaltma Şekli (Vegetatif Çoğaltma) / SEBZELERDE ÇOĞALTMA ŞEKİLLERİ / SEBZECİLİK
Eşeysiz çoğaltma, bitkilerin vejetatif organları olan kök, sürgün, gövde, dal, yaprak parçaları ve hatta bitkinin hücreleri alınarak yapılan çoğaltma şeklidir. Ana bitkiden ayrılan bu bitki parçalarında, yapılan çeşitli uygulamalarla yeniden kök, sürgün ve yaprak meydana getirtilerek (eğer alınan parçalarda daha önceden bir mutasyon meydana gelmemişse), ana bitkiye tıpa tıp benzeyen bitkiler yaratılır. Bitki parçalarıyla üretilmiş, birbirine benzer bitki topluluğuna “klon” denir. Ancak bu yeni bitkilerde, mutasyonlar veya bazı çevre koşulları etki yaparak, bazı farklılıkların meydana gelmesine neden olabilir. Çevre koşullarında ileri gelen farklılıklar genetik (kalıtsal) farklılıklar olmadığından, çevre koşullarının düzelmesi durumunda ortadan kalkar ve yeni bitkiler alındığı ana bitkinin özelliğini tekrar ortaya koyar. Bu değişikliklere “modifikasyon” adı verilir. Klonlar ancak mutasyonlar sonucu bozulabilir ve bu bozulmalar kalıtsal olup bunlar tekrar vejetatif yoldan çoğaltılırsa karakterleri değişmez. Mutasyonlar daha çok bitkilerin vegetatif ve generatif tomurcuklarda, bölünerek çoğalan meristem hücrelerinde meydana gelir. Bölünme sırasında meristem hücrelerinin kromozomlarında herhangi bir sebepten dolayı sayıları veya protein molekül yapıları farklılaşır, kromozom üzerindeki genlerin yerleri değişirse, ana dokuya göre farklı olan hücreler ortaya çıkar. Bu farklı hücreler, bölünerek sayıları artar ve bitki üzerinde farklı yapıda, görünüm gösteren bir organ ortaya çıkar. Çoğaltma sırasında bitkiden parça alırken bu farklılık tespit edilemez ve bu organ diğer değişmemiş organlarla beraber alınıp çoğaltılırsa, klonda benzer olmayan bitkiler belirir ve klon bozulur. Sebze gibi otsu bitkilerde büyük ölçüde mutasyonlara rastlanır ve mutasyonlar sonucu aynı bitki üzerinde farklı renkte dal, yaprak, meyveler ortaya çıkar.
Vejetatif çoğaltma pratikte geniş çapta kullanılır. Çoğaltmada kullanılan bitki parçasının özelliğine göre vejetatif çoğaltmanın sebzecilikte kullanılanları çelikle, daldırmayla, piçlerle, rizom gövdeyle, yumrularla, aşıyla, apomik ve doku kültürüyle çoğaltma şeklindedir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Eşeysiz çoğaltma, bitkilerin vejetatif organları olan kök, sürgün, gövde, dal, yaprak parçaları ve hatta bitkinin hücreleri alınarak yapılan çoğaltma şeklidir. Ana bitkiden ayrılan bu bitki parçalarında, yapılan çeşitli uygulamalarla yeniden kök, sürgün ve yaprak meydana getirtilerek (eğer alınan parçalarda daha önceden bir mutasyon meydana gelmemişse), ana bitkiye tıpa tıp benzeyen bitkiler yaratılır. Bitki parçalarıyla üretilmiş, birbirine benzer bitki topluluğuna “klon” denir. Ancak bu yeni bitkilerde, mutasyonlar veya bazı çevre koşulları etki yaparak, bazı farklılıkların meydana gelmesine neden olabilir. Çevre koşullarında ileri gelen farklılıklar genetik (kalıtsal) farklılıklar olmadığından, çevre koşullarının düzelmesi durumunda ortadan kalkar ve yeni bitkiler alındığı ana bitkinin özelliğini tekrar ortaya koyar. Bu değişikliklere “modifikasyon” adı verilir. Klonlar ancak mutasyonlar sonucu bozulabilir ve bu bozulmalar kalıtsal olup bunlar tekrar vejetatif yoldan çoğaltılırsa karakterleri değişmez. Mutasyonlar daha çok bitkilerin vegetatif ve generatif tomurcuklarda, bölünerek çoğalan meristem hücrelerinde meydana gelir. Bölünme sırasında meristem hücrelerinin kromozomlarında herhangi bir sebepten dolayı sayıları veya protein molekül yapıları farklılaşır, kromozom üzerindeki genlerin yerleri değişirse, ana dokuya göre farklı olan hücreler ortaya çıkar. Bu farklı hücreler, bölünerek sayıları artar ve bitki üzerinde farklı yapıda, görünüm gösteren bir organ ortaya çıkar. Çoğaltma sırasında bitkiden parça alırken bu farklılık tespit edilemez ve bu organ diğer değişmemiş organlarla beraber alınıp çoğaltılırsa, klonda benzer olmayan bitkiler belirir ve klon bozulur. Sebze gibi otsu bitkilerde büyük ölçüde mutasyonlara rastlanır ve mutasyonlar sonucu aynı bitki üzerinde farklı renkte dal, yaprak, meyveler ortaya çıkar.
Vejetatif çoğaltma pratikte geniş çapta kullanılır. Çoğaltmada kullanılan bitki parçasının özelliğine göre vejetatif çoğaltmanın sebzecilikte kullanılanları çelikle, daldırmayla, piçlerle, rizom gövdeyle, yumrularla, aşıyla, apomik ve doku kültürüyle çoğaltma şeklindedir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay