Tweet
Aşıyla Çoğaltma / Eşeysiz Çoğaltma Şekli (Vegetatif Çoğaltma) / SEBZELERDE ÇOĞALTMA ŞEKİLLERİ / SEBZECİLİK
Aşıyla çoğaltma, sebzecilikte özel hallerde baş vurulan bir çoğaltma yöntemidir. Kültür bitkilerinin kök yapıları, toprakta bulunan zararlı ve hastalıklara karşı mukavim değilse ve yine kökler pH ve tuzluluk gibi kötü toprak koşullarında istenen şekilde gelişemiyorsa, bu bitkiler bu etmenlere dayanıklı anaç bitkiler üzerine aşılanarak yetiştirilir. Son zamanlarda özellikle örtü altı tarımında domates, karpuz, hıyar ve kabaklarda yaygın bir biçimde aşılı, köklü fide üretimi yapılmaktadır. Örneğin, hıyarlarda toprak hastalıklarına ve özellikle fusariuma karşı mukavim çeşit bulunamamıştır. Bu yüzden hıyarlar toprak hastalıklarına karşı mukavim olan Cucurbita ficifolia (incir yapraklı kabak) üzerine aşılanır. Aşılama sadece askıya alınan hıyarlarda olumlu sonuç verir. Yerde sürünerek yetiştirilenlerde gövde üzerindeki boğumlardan kök oluşması ve bu köklerin hastalıkları bitkiye taşıması, aşıyla ortaya konmak istenen amacı ortadan kaldırmaktadır. Aşılamada, kabak anaç bitki ve kalem, kültür çeşididir. Anaç ve kalem hastalılardan arındırılmış steril toprak konmuş ayrı saksılarda yetiştirilir. Bitkiler 20-25 cm boy aldıklarında anaç bitkinin topraktan 5-10 cm üzerindeki kısmında, bıçakla yukarıdan aşağıya doğru meyilli 1-1,5 cm derinliğinde bir kesit açılır. Bu işlem kalemde aşağıdan yukarıya doğru yapılır. Saksılar yan yana getirilip kalemin aşağıdan yukarıya doğru kesilmiş parçasının ucu, anacın yukarıdan aşağıya doğru kesilmiş kesiği içine sokulur. Böylece ingiliz kalem aşısı yapılır. Aşının etrafı alüminyum bir folyo veya rafyayla fazla sıkmadan sarılır. Aşılamadan 10-15 gün sonra aşı tutar. Anaç aşının üst kısmından, kalem alt kısmından kesilir. Böylece altta anaç kabak bitkisi, üste kültür çeşidi yeni bir bitki elde olunur. Bu aşılama şekli dışında yarma aşı veya kakma aşı (koltuk aşısı) da yapılabilir.
Yarma aşılamada anaç 10-15 cm üzerinden kesilir. Kesim yeri ortadan bıçakla aşağıya doğru 1-3 cm kesilir ve bir yarık meydana getirilir. Çeşidin sürgün ucundan itibaren, 2-3 yapraklı kısmının altında, bir kısım gövde kalması için, dördüncü yaprağın hemen üstünden kesilir. Altta kalan gövde, kesilen yerin 1-3 cm yukarısından iki yandan alta doğru bir şiş gibi yontulur. Bu yontulan yassı sivri uç, anaçta açılan yarık içine sokulur, aşı yeri folyo veya rafya ile sarılır. Yarma aşı böylece tamamlanmış olur.
Kakma aşı daha kolaydır. Ucu sivri ve çapı 3-5 mm olan bir şiş yardımıyla, anacın gövdesinde yukarıdan aşağıya yatık sokularak 2-4 cm uzunluğunda bir delik açılır. Kalem, sürgün ucundan itibaren 2-3 yapraktan sonra ve alt tarafta 2-3 cm gövde kalacak şekilde kesilir. Sonra kullanılan şişe benzer şekilde yontulur. Yontulan kısım anaçta açılan delik içine sokulur. Aşı tutunca anacın üst kısmı aşıdan sonra kesilir. Kakma aşı kolay ve çabuk uygulandığından, son yıllarda daha çok kullanılmaktadır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Aşıyla çoğaltma, sebzecilikte özel hallerde baş vurulan bir çoğaltma yöntemidir. Kültür bitkilerinin kök yapıları, toprakta bulunan zararlı ve hastalıklara karşı mukavim değilse ve yine kökler pH ve tuzluluk gibi kötü toprak koşullarında istenen şekilde gelişemiyorsa, bu bitkiler bu etmenlere dayanıklı anaç bitkiler üzerine aşılanarak yetiştirilir. Son zamanlarda özellikle örtü altı tarımında domates, karpuz, hıyar ve kabaklarda yaygın bir biçimde aşılı, köklü fide üretimi yapılmaktadır. Örneğin, hıyarlarda toprak hastalıklarına ve özellikle fusariuma karşı mukavim çeşit bulunamamıştır. Bu yüzden hıyarlar toprak hastalıklarına karşı mukavim olan Cucurbita ficifolia (incir yapraklı kabak) üzerine aşılanır. Aşılama sadece askıya alınan hıyarlarda olumlu sonuç verir. Yerde sürünerek yetiştirilenlerde gövde üzerindeki boğumlardan kök oluşması ve bu köklerin hastalıkları bitkiye taşıması, aşıyla ortaya konmak istenen amacı ortadan kaldırmaktadır. Aşılamada, kabak anaç bitki ve kalem, kültür çeşididir. Anaç ve kalem hastalılardan arındırılmış steril toprak konmuş ayrı saksılarda yetiştirilir. Bitkiler 20-25 cm boy aldıklarında anaç bitkinin topraktan 5-10 cm üzerindeki kısmında, bıçakla yukarıdan aşağıya doğru meyilli 1-1,5 cm derinliğinde bir kesit açılır. Bu işlem kalemde aşağıdan yukarıya doğru yapılır. Saksılar yan yana getirilip kalemin aşağıdan yukarıya doğru kesilmiş parçasının ucu, anacın yukarıdan aşağıya doğru kesilmiş kesiği içine sokulur. Böylece ingiliz kalem aşısı yapılır. Aşının etrafı alüminyum bir folyo veya rafyayla fazla sıkmadan sarılır. Aşılamadan 10-15 gün sonra aşı tutar. Anaç aşının üst kısmından, kalem alt kısmından kesilir. Böylece altta anaç kabak bitkisi, üste kültür çeşidi yeni bir bitki elde olunur. Bu aşılama şekli dışında yarma aşı veya kakma aşı (koltuk aşısı) da yapılabilir.
Yarma aşılamada anaç 10-15 cm üzerinden kesilir. Kesim yeri ortadan bıçakla aşağıya doğru 1-3 cm kesilir ve bir yarık meydana getirilir. Çeşidin sürgün ucundan itibaren, 2-3 yapraklı kısmının altında, bir kısım gövde kalması için, dördüncü yaprağın hemen üstünden kesilir. Altta kalan gövde, kesilen yerin 1-3 cm yukarısından iki yandan alta doğru bir şiş gibi yontulur. Bu yontulan yassı sivri uç, anaçta açılan yarık içine sokulur, aşı yeri folyo veya rafya ile sarılır. Yarma aşı böylece tamamlanmış olur.
Kakma aşı daha kolaydır. Ucu sivri ve çapı 3-5 mm olan bir şiş yardımıyla, anacın gövdesinde yukarıdan aşağıya yatık sokularak 2-4 cm uzunluğunda bir delik açılır. Kalem, sürgün ucundan itibaren 2-3 yapraktan sonra ve alt tarafta 2-3 cm gövde kalacak şekilde kesilir. Sonra kullanılan şişe benzer şekilde yontulur. Yontulan kısım anaçta açılan delik içine sokulur. Aşı tutunca anacın üst kısmı aşıdan sonra kesilir. Kakma aşı kolay ve çabuk uygulandığından, son yıllarda daha çok kullanılmaktadır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay