Tweet
Tohum ekme tahtası
Fideler tarlaya çıkartma büyüklüğüne geldiğinde (8-10 yaprak veya gövde çapı 0.3-0,5 cm), yastıktan alınıp tarlaya dikilir. Fide yetiştirirken şaşırtma yapılsın mı, yapılmasın mı, yapılırsa kaç defa yapılsın, çok tartışılan bir konudur. Şaşırtma zaman alıcı ve işçiliği artırıcı bir işlemdir. Bu bakımdan bazı araştırıcılar, fide elde etmek için tohum ekiminde, sıra arası ve üzeri mesafelerini geniş tutarak, şaşırtma yapmadan fide yetiştirmenin daha ekonomik olduğunu ileri sürer. Hatta “tohumlar önce sık ekilmiş dahi olsalar, fideler büyürken seyreltilerek, bitkiler arasında istenen mesafeler oluşturulabilir ve aralarında rekabet yaratılmaz” derler (Bir önceki konuda anlatıldığı gibi). Şaşırtmayı savunan araştırıcılar, seyreltme sırasında kalan bitkilerde zedelenme meydana gelebilir. Seyreltilen fideler atılırsa, bu bir zarar demektir. Seyreltme sırasında çıkartılan fideler atılmaz, bunlar şaşırtmaya tabi tutulursa, bu bir kazançtır. Ama bu defa şaşırtılmış ve şaşırtılmamış iki ayrı bitki grubu ortaya çıkar. Şaşırtılmış fideler, tarlada şaşırtılmamışlara göre daha iyi sonuç verir. Zaten şaşırtma daha kaliteli ve pişkin fide elde etmek amacıyla yapılır. Şaşırtmada, bitkiler bulundukları yerden, kökleri topraksız sökülür, başka bir yere dikilir. Zaten şaşırtma kökleri topraksız sökülen bitkiler için geçerlidir. Eğer bir bitki kökleri topraklı olarak çıkartılıp, daha büyük bir yere (saksıya) aktarılıyorsa, bu işlem şaşırtma değil, bir yer değiştirme olayıdır ve şaşırtma ile karıştırılmaması gerekir.
Şaşırtma tür ve çeşitlere göre bir veya birkaç defa uygulanır. DILLINGEN (1956), domatesler üzerinde yaptığı denemelerde, en iyi sonucu 3 defa şaşırtılan fidelerden aldığını, ancak şaşırtma sayısı arttıkça işçilik giderlerinin de fazlalaştığını vurgulamaktadır. Bu bakımdan hiç şaşırtma yapmamaktansa, bir defa şaşırtma yapmak faydalı olur demektedir. Daha öncede belirttiğimiz gibi, salçalık domates yetiştiriciliği için, fide yetiştirip, köylüye bu fideleri veren fabrikalarda, yüz binlerce fidenin yetiştirilmesinde, şaşırtma işlemini yapmak mümkün değildir. Şaşırtma ancak bahçe tarımında, seracılıkta uygulandığında ve belirli sayıda fide yetiştirildiğinde yarar meydana getirir. Şaşırtma yapılacaksa, tohumu önce tohum ekme kasalarına ekip, daha sonra küçük fideleri şaşırtma yeri olan yastıklara dikmekte fayda vardır. Bu sayede kasa içindeki fideler, şaşırtma yerlerine rahat ve zedelenmeden taşınır. Orada kasadan çıkartılır ve yerlerine dikilir (Şekil 20.23). Ancak fazla fide yetiştirmede, bu işlemler vakit alacağından ve işçiliği arttıracağından, yastığın birisi tohum ekme yastığı, diğerleri şaşırtma yeri olarak da kullanılabilir veya biraz sonra anlatacağımız başka yöntemler kullanılabilir.
Şekil 20.23. Tohum ekme kasalarındaki fidelerin şaşırtılması
Kasalara 5-10 cm kalınlığında harç konduktan sonra, harç üzerinde, bir tahta çubukla 1-3 cm aralıkla 2-3 cm derinliğinde karıklar açılır. Açılan karıkların içine 1 cm aralıklı olacak şekilde, mümkün olduğunca tohumlar tek tek atılır ve sonra üzeri harçla kapatılır, sulanır. Bu işi daha kolay ve düzgün yapmak istersek, üzerinde 1x1, 1x2 veya 1x3cm aralıkla, ekilecek tohumların büyüklüğünde açılmış delikleri bulunan, ince plastik, metal veya tahta levhaları kullanabiliriz. Levhanın ebatları (39,5x59,5 cm) olup, kasanın içine rahatça girecek büyüklüktedir. Kasaya harç konulduktan sonra, üzerine levha oturtulur ve levha üzerine tohumlar serpilip, her deliğe bir tohum girecek şekilde elle yayılır. Sonra levha kaldırılır, tohumların üzerine 1-2 cm kalınlığında yeniden harç serpilip, kapatılır ve sulanır. Şekil 20.24’te, tohum ekme kasalarına ekim yapabilen, alt tablası tohum büyüklüğüne göre değiştirilebilen, elektrik süpürgesi gibi vakumlu bir alet ve Şekil 20.25’te kağıt saksılara ekim yapan vakumlu bir mibzer verilmiştir.
Yastıklara tohum ekilecekse, mibzer kullanmak daha ekonomik olup, işi kolaylaştırır. Yastıklara elle de tohum atılacaksa, Şekil 20.24’deki alet burada kullanılabilir. Yahut çapa ve çepinlerle karık açıp, bu karıklara tohumlar ekilir, üzerleri kapatılır. Şaşırtma yapıldığında, şaşırtma yapılacak bitkinin büyüklüğü önemlidir. Bitkiler büyüdükçe kökleri fazlalaşır ve şaşırtma sırasında bu bitkiler ne kadar itina gösterilerek sökülsün, köklerin belirli bir kısmı kopar. HÖSSLİN, MAPPES ve STEİB (1964) göre, Cetvel 20.8’de şaşırtma sırasında kaybolan kök miktarı verilmiştir. Bu cetvelde, domatese bakacak olursak, birinci şaşırtmada köklerin % 13,2’si, ikinci şaşırtmada bitkiler daha fazla büyüdüğünden ve fazlalaştığından, kök kaybı % 52,6’ya yükselmektedir. Bitkinin üst aksamı fazla ve buna paralel terlemesi (su kaybı) fazla olduğundan, bu isteği azalan kökler karşılayamamakta ve şaşırtma sonrası ister istemez bitkide bir solgunluk (baygınlık) meydana gelmektedir. Solgunluk bazen 4-5 gün sürer ve bitkinin büyük bir sarsıntı geçirmesine, büyüme dengesinin bozulmasına, bir duraklama devresiyle beraber strese girmesine, domates gibi bitkilerde ilk çiçek tomurcuklarının oluşmamasına ve var olanların da dökülmesine sebep olur, verim ve zaman kaybı ortaya çıkartır.
Şekil 20.24. Tohum kasasına ekim yapan bir vakumlu tohum ekim makinesi
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Fideler tarlaya çıkartma büyüklüğüne geldiğinde (8-10 yaprak veya gövde çapı 0.3-0,5 cm), yastıktan alınıp tarlaya dikilir. Fide yetiştirirken şaşırtma yapılsın mı, yapılmasın mı, yapılırsa kaç defa yapılsın, çok tartışılan bir konudur. Şaşırtma zaman alıcı ve işçiliği artırıcı bir işlemdir. Bu bakımdan bazı araştırıcılar, fide elde etmek için tohum ekiminde, sıra arası ve üzeri mesafelerini geniş tutarak, şaşırtma yapmadan fide yetiştirmenin daha ekonomik olduğunu ileri sürer. Hatta “tohumlar önce sık ekilmiş dahi olsalar, fideler büyürken seyreltilerek, bitkiler arasında istenen mesafeler oluşturulabilir ve aralarında rekabet yaratılmaz” derler (Bir önceki konuda anlatıldığı gibi). Şaşırtmayı savunan araştırıcılar, seyreltme sırasında kalan bitkilerde zedelenme meydana gelebilir. Seyreltilen fideler atılırsa, bu bir zarar demektir. Seyreltme sırasında çıkartılan fideler atılmaz, bunlar şaşırtmaya tabi tutulursa, bu bir kazançtır. Ama bu defa şaşırtılmış ve şaşırtılmamış iki ayrı bitki grubu ortaya çıkar. Şaşırtılmış fideler, tarlada şaşırtılmamışlara göre daha iyi sonuç verir. Zaten şaşırtma daha kaliteli ve pişkin fide elde etmek amacıyla yapılır. Şaşırtmada, bitkiler bulundukları yerden, kökleri topraksız sökülür, başka bir yere dikilir. Zaten şaşırtma kökleri topraksız sökülen bitkiler için geçerlidir. Eğer bir bitki kökleri topraklı olarak çıkartılıp, daha büyük bir yere (saksıya) aktarılıyorsa, bu işlem şaşırtma değil, bir yer değiştirme olayıdır ve şaşırtma ile karıştırılmaması gerekir.
Şaşırtma tür ve çeşitlere göre bir veya birkaç defa uygulanır. DILLINGEN (1956), domatesler üzerinde yaptığı denemelerde, en iyi sonucu 3 defa şaşırtılan fidelerden aldığını, ancak şaşırtma sayısı arttıkça işçilik giderlerinin de fazlalaştığını vurgulamaktadır. Bu bakımdan hiç şaşırtma yapmamaktansa, bir defa şaşırtma yapmak faydalı olur demektedir. Daha öncede belirttiğimiz gibi, salçalık domates yetiştiriciliği için, fide yetiştirip, köylüye bu fideleri veren fabrikalarda, yüz binlerce fidenin yetiştirilmesinde, şaşırtma işlemini yapmak mümkün değildir. Şaşırtma ancak bahçe tarımında, seracılıkta uygulandığında ve belirli sayıda fide yetiştirildiğinde yarar meydana getirir. Şaşırtma yapılacaksa, tohumu önce tohum ekme kasalarına ekip, daha sonra küçük fideleri şaşırtma yeri olan yastıklara dikmekte fayda vardır. Bu sayede kasa içindeki fideler, şaşırtma yerlerine rahat ve zedelenmeden taşınır. Orada kasadan çıkartılır ve yerlerine dikilir (Şekil 20.23). Ancak fazla fide yetiştirmede, bu işlemler vakit alacağından ve işçiliği arttıracağından, yastığın birisi tohum ekme yastığı, diğerleri şaşırtma yeri olarak da kullanılabilir veya biraz sonra anlatacağımız başka yöntemler kullanılabilir.
Şekil 20.23. Tohum ekme kasalarındaki fidelerin şaşırtılması
Kasalara 5-10 cm kalınlığında harç konduktan sonra, harç üzerinde, bir tahta çubukla 1-3 cm aralıkla 2-3 cm derinliğinde karıklar açılır. Açılan karıkların içine 1 cm aralıklı olacak şekilde, mümkün olduğunca tohumlar tek tek atılır ve sonra üzeri harçla kapatılır, sulanır. Bu işi daha kolay ve düzgün yapmak istersek, üzerinde 1x1, 1x2 veya 1x3cm aralıkla, ekilecek tohumların büyüklüğünde açılmış delikleri bulunan, ince plastik, metal veya tahta levhaları kullanabiliriz. Levhanın ebatları (39,5x59,5 cm) olup, kasanın içine rahatça girecek büyüklüktedir. Kasaya harç konulduktan sonra, üzerine levha oturtulur ve levha üzerine tohumlar serpilip, her deliğe bir tohum girecek şekilde elle yayılır. Sonra levha kaldırılır, tohumların üzerine 1-2 cm kalınlığında yeniden harç serpilip, kapatılır ve sulanır. Şekil 20.24’te, tohum ekme kasalarına ekim yapabilen, alt tablası tohum büyüklüğüne göre değiştirilebilen, elektrik süpürgesi gibi vakumlu bir alet ve Şekil 20.25’te kağıt saksılara ekim yapan vakumlu bir mibzer verilmiştir.
Yastıklara tohum ekilecekse, mibzer kullanmak daha ekonomik olup, işi kolaylaştırır. Yastıklara elle de tohum atılacaksa, Şekil 20.24’deki alet burada kullanılabilir. Yahut çapa ve çepinlerle karık açıp, bu karıklara tohumlar ekilir, üzerleri kapatılır. Şaşırtma yapıldığında, şaşırtma yapılacak bitkinin büyüklüğü önemlidir. Bitkiler büyüdükçe kökleri fazlalaşır ve şaşırtma sırasında bu bitkiler ne kadar itina gösterilerek sökülsün, köklerin belirli bir kısmı kopar. HÖSSLİN, MAPPES ve STEİB (1964) göre, Cetvel 20.8’de şaşırtma sırasında kaybolan kök miktarı verilmiştir. Bu cetvelde, domatese bakacak olursak, birinci şaşırtmada köklerin % 13,2’si, ikinci şaşırtmada bitkiler daha fazla büyüdüğünden ve fazlalaştığından, kök kaybı % 52,6’ya yükselmektedir. Bitkinin üst aksamı fazla ve buna paralel terlemesi (su kaybı) fazla olduğundan, bu isteği azalan kökler karşılayamamakta ve şaşırtma sonrası ister istemez bitkide bir solgunluk (baygınlık) meydana gelmektedir. Solgunluk bazen 4-5 gün sürer ve bitkinin büyük bir sarsıntı geçirmesine, büyüme dengesinin bozulmasına, bir duraklama devresiyle beraber strese girmesine, domates gibi bitkilerde ilk çiçek tomurcuklarının oluşmamasına ve var olanların da dökülmesine sebep olur, verim ve zaman kaybı ortaya çıkartır.
Şekil 20.24. Tohum kasasına ekim yapan bir vakumlu tohum ekim makinesi
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay