Tweet
Bakım İşleri / Yetiştirme Tekniği / KUŞKONMAZ / SEBZECİLİK
Bakımı iki grupta incelemek gerekir. Birinci bakım, kuşkonmazlığın hasada kadar geçirdiği zaman içinde yapılır. Bu bakım 3 yıl devam eder. İkinci bakım, hasada başlandığı andan, kuşkonmazlığın sökümüne kadar geçen 15-20 yıl içindeki ve her yıl aynen tekrarlanan bakımdır. Birinci bakımda, üç yıl arasında büyük bir farklılık ol*mamasına karşın yıllara ayırarak incelemekte yarar vardır.
l. Yıl bakımı: Birinci yıl dikimden sonra yapılacak en önemli bakım işleri gübreleme, sulama ve mücadeledir. Ocak*larda bitkiler kuvvetli büyümeli ve büyümelerinde hiçbir duraklama devresi geçir*memelidir. Bu sırada sadece azot noksanlığı görülebilir. Çünkü dikimden önce ön gübreleme yapıldı*ğından ve bu sırada fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnez*yum yeterli derecede verildiğinden, bu besin maddelerini tekrar atmağa gerek yoktur. Hektara 100-200 kg amonyum nitrat tekrar atılır. Bitkiler çok genç olduklarından ve kökler henüz etrafa yayılmadığından gübre ocakların etrafına serpilir ve karıştırılır. Gübrelemeden sonra hemen sulama yapılır, aksi halde gübrelerin kök bölgesine ulaşması ge*cikebilir ve gelişmede duraklama ortaya çıkabilir. Zaten atılan gübrenin de suda çözünmesi ve bitkiler tarafından alınması daha kolaydır. Özellikle yağışın olmadığı kurak yaz aylarında, sulama düzenli olarak 15-20 gün ara ile yapılır. Sulama, bitkilerin dikil*diği ve hafif boğaz doldurması yapılan çukurlar doldurulmadan bırakılan kısımlara su verilerek, salma şeklinde veya elde yağmurlama tesisi varsa yağmurlama şeklinde yapılır. Tarlanın otlanmasına kesinlikle izin verilmez. Her sula*madan 2-3 gün sonra ot olmasa bile, toprakta suyu tutmak, kaymak tabakasına kırmak ve toprağı havalandırmak için toprak çapalanır. Otsuz tarla 1-2 cm, otlu tarla 2-3 cm de*rinlikte işlenir.
Hastalık ve zararlılarla mücadelede, özellikle pas ve solgunluk hastalıklarına, kuşkonmaz sineğine, tel ve toprak kurtlarına, Mayıs böceğine dikkat edilmelidir. Yıl sonuna doğru havaların soğumaya başlaması ile büyüme durur. Önce kısa sürgünlerde, daha sonra uzun sürgün*lerde sararma başlar. Bütün bitkiler iyice sarardıktan ve bü*yüme tamamen durduktan sonra toprak üstü kısmı, topra*ğın biraz altından biçilir. Biçim yağmursuz havalarda yapılma*lıdır. Aksi takdirde yağıştan sonra biçim yerlerinde mantari enfeksiyon meydana gelir. Hastalık buradan aşağıya doğru inerek pençeye intikal edebilir. Biçim artıkları toplanır ve tarla dışında bir yerde yakılır. Tarlada humus miktarı az ise, hektara 20-30 ton ahır gübresi verilir. Aslında ilk ve 2.-3. yılda da bu gübrelemeyi yapmakta fayda vardır. Daha sonraki yıllarda gübreleme 2-3 yılda bir tekrarlana*bilir. Ahır gübresinden başka fosforlu gübrenin tamamı hek*tara 100-200 kg ve potaslı gübrenin 2/3’ü, yani 150-200 kg atılır. Gübreler saçıldıktan sonra, toprak altındaki pençelere zarar vermeyecek şekilde sıra araları derin sürü*lür ve gübreler toprağa iyice karıştırılır. Tarla kışı geçirmek üzere bırakılır. Sürüm yapılırken toprak, pençelerin bulun*duğu kısmın üzerine fazla yığılmamalıdır. Toprağın pençeler üzerinde normalden fazla yığılması, sıcaklığın toprak içindeki pençeye iletilmesini zorlaş*tırır ve pençenin bundan dolayı sürmesini geciktirerek, o yılki sürgün gelişmesini azaltır.
2. Yıl bakımı: İlkbaharda sürmeyi müteakip azot*lu gübrenin (100-200 kg/hek) ½’lik kısmı atılır. Tarla 5-10 cm derinliğinde yüzlek sürülür. Azotlu gübreyi cyanamid (CaCN2) olarak kullanmakla, ot mücadelesi de beraber yürütü*lmüş olur. Yalnız CaCN2 kullanıldığında bazı hususlara dikkat et*mek gerekir. Bunlar :
a. Bu gübrenin direkt temasında, kuşkonmaz bitkilerinde za*rar meydana gelebilir.
b. Kuşkonmaz sürgünleri henüz faaliyete geçmeden gübrenin atılması doğru olur.
c. Sadece tane (granüle) gübreler kullanılmalıdır.
d. Eğer sürme meydana gelmişse, koruyucu kullanmalı ve gübre bitkilere fazla yakın atılmamalıdır.
e. Eğer sürgünler meydana gelmişse yağmurdan, çiğden ve sulamadan sonra, kısacası bitkiler ıslak iken gübre uygulaması yapılmamalıdır.
f. Verilecek gübre miktarı hiçbir zaman hektara 150-200 kg aşmamalıdır.
Böylece gübrelemeyle beraber, ilk ot mücadelesi de yapılmış olur. Haziran ortalarında geri kalan 1/2 azotlu gübre ve güzden kalan 1/3’lük potaslı gübre (50-100 kg/hek) atı*lır. Bu gübrelerin karıştırılması sırasında bitkilerin boğazları toprakla doldurulur. Böylece bitki sıraları üzerleri tümsek, sıra araları hendek haline dönüştürülür. İlerde salma sulama bu hendekten tatbik edilecektir. Sulama, duruma göre 15-20 günde bir arayla yinelenir. Her sulamadan sonra bir çapalama ya*pılarak toprak gevşetilir, havalandırılır. Kaymak tabakası kırılır ve mekanik ot mücadelesi yapılır. Hastalık ve zararlılarla mücadele edilir. Sonbaharda ku*rumayı müteakip saplar kesilir ve yakılır. Tekrar 20-30 ton ahır gübresi ile beraber fosforlu gübrenin tamamı, potaslı gübrenin 2/3’ü verilir. Tarlanın sıra aralarına yayılan gübre*ler derince pençelere zarar vermeden sürülerek toprağa karıştırılır ve toprağın üzeri düzeltilir.
3. Yıl bakımı: Bu yıl hasada başlangıç yıldır. İlk iki yıl sürgün hasadı yapılmaz. Böylece pençeler büyütülür ve kökler kuvvetlendirilir. Kuvvetli büyüyen kuşkonmazlıklarda 3. yıl hasat başlayabilir. Kuşkonmazlık kuvvetli değilse, üçüncü sene de hasat ya*pılmaz, ikinci senedeki işlemler aynen tekrarlanır. Fakat bakım muntazam yapıldığından, esasında üçüncü yıl hasadı engelliyecek bir durum söz konusu olamaz. Tarlada hasat için hazırlık yapılır. Sonbaharda düz olarak bırakılan araziye, sürümden önce 1/2 azotlu gübre (100-150 kg/hek) atılır. Sürüm yapılırken toprak sıra aralarından çekilerek pençelerin bulunduğu sıra üzerine yığılır ve balık sırtı şeklinde masuralar meydana getirilir. Bu işlemle pençeler üzerinde 25-30 cm yükseklikte bir toprak tabakası oluşur. Masuraların yapılmasında, büyük işletmelerde özel makinalar kullanılır. Küçük işletmelerde bel ve kürekler veya atla çekilen pulluklar kul*lanılır. Toprak tavında işlenmelidir. Aksi halde ıslak topraklar sonradan sertle*şip kurur, sürgünlerin çıkmasına engel olur, çıkan sürgün*lerin eğri büğrü olmasına ve kalitesinin düşmesine neden olur. Ayrıca sert topraklarda, hasat sırasında toprağı açmak ve sürgünleri kesmek güçleşir. Başta belirttiğimiz 3. yıldan sonraki ikinci bakım şekli, aşağıda hasat konusunda ele alınmıştır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Bakımı iki grupta incelemek gerekir. Birinci bakım, kuşkonmazlığın hasada kadar geçirdiği zaman içinde yapılır. Bu bakım 3 yıl devam eder. İkinci bakım, hasada başlandığı andan, kuşkonmazlığın sökümüne kadar geçen 15-20 yıl içindeki ve her yıl aynen tekrarlanan bakımdır. Birinci bakımda, üç yıl arasında büyük bir farklılık ol*mamasına karşın yıllara ayırarak incelemekte yarar vardır.
l. Yıl bakımı: Birinci yıl dikimden sonra yapılacak en önemli bakım işleri gübreleme, sulama ve mücadeledir. Ocak*larda bitkiler kuvvetli büyümeli ve büyümelerinde hiçbir duraklama devresi geçir*memelidir. Bu sırada sadece azot noksanlığı görülebilir. Çünkü dikimden önce ön gübreleme yapıldı*ğından ve bu sırada fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnez*yum yeterli derecede verildiğinden, bu besin maddelerini tekrar atmağa gerek yoktur. Hektara 100-200 kg amonyum nitrat tekrar atılır. Bitkiler çok genç olduklarından ve kökler henüz etrafa yayılmadığından gübre ocakların etrafına serpilir ve karıştırılır. Gübrelemeden sonra hemen sulama yapılır, aksi halde gübrelerin kök bölgesine ulaşması ge*cikebilir ve gelişmede duraklama ortaya çıkabilir. Zaten atılan gübrenin de suda çözünmesi ve bitkiler tarafından alınması daha kolaydır. Özellikle yağışın olmadığı kurak yaz aylarında, sulama düzenli olarak 15-20 gün ara ile yapılır. Sulama, bitkilerin dikil*diği ve hafif boğaz doldurması yapılan çukurlar doldurulmadan bırakılan kısımlara su verilerek, salma şeklinde veya elde yağmurlama tesisi varsa yağmurlama şeklinde yapılır. Tarlanın otlanmasına kesinlikle izin verilmez. Her sula*madan 2-3 gün sonra ot olmasa bile, toprakta suyu tutmak, kaymak tabakasına kırmak ve toprağı havalandırmak için toprak çapalanır. Otsuz tarla 1-2 cm, otlu tarla 2-3 cm de*rinlikte işlenir.
Hastalık ve zararlılarla mücadelede, özellikle pas ve solgunluk hastalıklarına, kuşkonmaz sineğine, tel ve toprak kurtlarına, Mayıs böceğine dikkat edilmelidir. Yıl sonuna doğru havaların soğumaya başlaması ile büyüme durur. Önce kısa sürgünlerde, daha sonra uzun sürgün*lerde sararma başlar. Bütün bitkiler iyice sarardıktan ve bü*yüme tamamen durduktan sonra toprak üstü kısmı, topra*ğın biraz altından biçilir. Biçim yağmursuz havalarda yapılma*lıdır. Aksi takdirde yağıştan sonra biçim yerlerinde mantari enfeksiyon meydana gelir. Hastalık buradan aşağıya doğru inerek pençeye intikal edebilir. Biçim artıkları toplanır ve tarla dışında bir yerde yakılır. Tarlada humus miktarı az ise, hektara 20-30 ton ahır gübresi verilir. Aslında ilk ve 2.-3. yılda da bu gübrelemeyi yapmakta fayda vardır. Daha sonraki yıllarda gübreleme 2-3 yılda bir tekrarlana*bilir. Ahır gübresinden başka fosforlu gübrenin tamamı hek*tara 100-200 kg ve potaslı gübrenin 2/3’ü, yani 150-200 kg atılır. Gübreler saçıldıktan sonra, toprak altındaki pençelere zarar vermeyecek şekilde sıra araları derin sürü*lür ve gübreler toprağa iyice karıştırılır. Tarla kışı geçirmek üzere bırakılır. Sürüm yapılırken toprak, pençelerin bulun*duğu kısmın üzerine fazla yığılmamalıdır. Toprağın pençeler üzerinde normalden fazla yığılması, sıcaklığın toprak içindeki pençeye iletilmesini zorlaş*tırır ve pençenin bundan dolayı sürmesini geciktirerek, o yılki sürgün gelişmesini azaltır.
2. Yıl bakımı: İlkbaharda sürmeyi müteakip azot*lu gübrenin (100-200 kg/hek) ½’lik kısmı atılır. Tarla 5-10 cm derinliğinde yüzlek sürülür. Azotlu gübreyi cyanamid (CaCN2) olarak kullanmakla, ot mücadelesi de beraber yürütü*lmüş olur. Yalnız CaCN2 kullanıldığında bazı hususlara dikkat et*mek gerekir. Bunlar :
a. Bu gübrenin direkt temasında, kuşkonmaz bitkilerinde za*rar meydana gelebilir.
b. Kuşkonmaz sürgünleri henüz faaliyete geçmeden gübrenin atılması doğru olur.
c. Sadece tane (granüle) gübreler kullanılmalıdır.
d. Eğer sürme meydana gelmişse, koruyucu kullanmalı ve gübre bitkilere fazla yakın atılmamalıdır.
e. Eğer sürgünler meydana gelmişse yağmurdan, çiğden ve sulamadan sonra, kısacası bitkiler ıslak iken gübre uygulaması yapılmamalıdır.
f. Verilecek gübre miktarı hiçbir zaman hektara 150-200 kg aşmamalıdır.
Böylece gübrelemeyle beraber, ilk ot mücadelesi de yapılmış olur. Haziran ortalarında geri kalan 1/2 azotlu gübre ve güzden kalan 1/3’lük potaslı gübre (50-100 kg/hek) atı*lır. Bu gübrelerin karıştırılması sırasında bitkilerin boğazları toprakla doldurulur. Böylece bitki sıraları üzerleri tümsek, sıra araları hendek haline dönüştürülür. İlerde salma sulama bu hendekten tatbik edilecektir. Sulama, duruma göre 15-20 günde bir arayla yinelenir. Her sulamadan sonra bir çapalama ya*pılarak toprak gevşetilir, havalandırılır. Kaymak tabakası kırılır ve mekanik ot mücadelesi yapılır. Hastalık ve zararlılarla mücadele edilir. Sonbaharda ku*rumayı müteakip saplar kesilir ve yakılır. Tekrar 20-30 ton ahır gübresi ile beraber fosforlu gübrenin tamamı, potaslı gübrenin 2/3’ü verilir. Tarlanın sıra aralarına yayılan gübre*ler derince pençelere zarar vermeden sürülerek toprağa karıştırılır ve toprağın üzeri düzeltilir.
3. Yıl bakımı: Bu yıl hasada başlangıç yıldır. İlk iki yıl sürgün hasadı yapılmaz. Böylece pençeler büyütülür ve kökler kuvvetlendirilir. Kuvvetli büyüyen kuşkonmazlıklarda 3. yıl hasat başlayabilir. Kuşkonmazlık kuvvetli değilse, üçüncü sene de hasat ya*pılmaz, ikinci senedeki işlemler aynen tekrarlanır. Fakat bakım muntazam yapıldığından, esasında üçüncü yıl hasadı engelliyecek bir durum söz konusu olamaz. Tarlada hasat için hazırlık yapılır. Sonbaharda düz olarak bırakılan araziye, sürümden önce 1/2 azotlu gübre (100-150 kg/hek) atılır. Sürüm yapılırken toprak sıra aralarından çekilerek pençelerin bulunduğu sıra üzerine yığılır ve balık sırtı şeklinde masuralar meydana getirilir. Bu işlemle pençeler üzerinde 25-30 cm yükseklikte bir toprak tabakası oluşur. Masuraların yapılmasında, büyük işletmelerde özel makinalar kullanılır. Küçük işletmelerde bel ve kürekler veya atla çekilen pulluklar kul*lanılır. Toprak tavında işlenmelidir. Aksi halde ıslak topraklar sonradan sertle*şip kurur, sürgünlerin çıkmasına engel olur, çıkan sürgün*lerin eğri büğrü olmasına ve kalitesinin düşmesine neden olur. Ayrıca sert topraklarda, hasat sırasında toprağı açmak ve sürgünleri kesmek güçleşir. Başta belirttiğimiz 3. yıldan sonraki ikinci bakım şekli, aşağıda hasat konusunda ele alınmıştır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay