Tweet
LAHANA Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
LAHANA9.1. Hasat
Ülkemizde beyaz baş lahana, kırmızı baş lahana ve kıvırcık yapraklı lahanaların hasadına Ağustos ayı ortasından itibaren başlanır, Eylül, Ekim ve Aralık aylarında devam edilir. Ağustos ayı erkenci lahanalar içindir. Bir çok ülkede erkenci lahanaların hasadı Mayıs’ta yapılır ve Haziran sonuna kadar devam eder. Oysa bizde bu aylarda bir yıl önce yetiştirilmiş ve saklanmış lahanalar son turfanda olarak satılmaktadır. Genelde lahana grubu sebzelere kışlık sebze gözüyle bakılır ve sonbahar, kış ve erken ilkbaharda tüketilir. Amerika ve Avrupa’da yaz aylarında da lahana grubu sebzelere yer verilir ve yazlık sebzelerle beraber yiyecek olarak kullanılır. Lahana hasadı soğuk bölgelerde Kasım sonuna kadar; ılık, fazla soğuk olmayan, don tehlikesi bulunmayan bölgelerde ise bitkiler tarlada bırakılarak istenen sürede yapılabilir. Ancak tarla tekrar kullanılacaksa hemen hasat edilir ve boşaltılır.
Hasat bir çok ülkede makina ile yapılır. Hasat makinaları lahanaları kökü ile söker veya toprak yüzünden saplarını keser. Kesilen veya sökülen lahanalar bir bantla römorka yüklenir. Daha sonra lahanaların dış yaprakları, kökü ile sökülenlerin de kökleri insan gücüyle temizlenir. Makinalı hasatta, lahana gövdelerinin aynı boyda ve tarladaki tüm lahanaların hasat olgunluğunun eşit şekilde olması gerekir. Makinalı hasat, endüstri için üretilen lahanalarda daha çok kullanılır. Pazar için elle hasat önem kazanır.
Elle hasat da bile, istenirse yine makina gücünden yararlanılabilir. Traktör römorkuna uzanan bantlara, tarlada insan gücü ile hasadı yapılan, temizlenen lahanalar konur ve römorka taşınır. Romork üzerinde hemen ambalajlanacağı gibi, işletmeye taşınıp orada da ambalajlanır. Bant sistemi yoksa lahanalar kasalara doldurulur, römorka taşınır veya direkt römorka yığma olarak yüklenir.
Türkiye’de makinalı hasat gerçekleştirilmemiştir ve hasat elle yapılır. Zaten bizde çok geniş çapta ve tarla tarımı şeklindeki lahana üretimine son yıllarda başlamıştır. Genelde lahanalar en fazla 2–5 dönüm alanda ve hatta birçok küçük işletmede diğer yazlık sebzelerin parsel kenarlarına dikilerek yapılır. Hasat uzun sürede ve bir kaç partide gerçekleştirilir. Pazara gönderilecek lahanaların sap kısmı keskin bir bıçak veya satırla kesilip dış yaprakları temizlenir, ambalajlanır.
LAHANA 9.2. Standardizasyon
Baş lahanaların standardizasyonunda genel olarak şu özellikler aranmaktadır: Baş lahanalar renk ve şekil bakımından bir örnek olmalı, sağlam ve bütün olmalı, çatlak ve patlak bulunmamalı, sap son yaprak altından kesilmeli, üzerinde hastalık ve böcek bulunmamalı ve donmuş olmamalıdır. Erkenci lahanalarda en düşük ağırlık 0,5 kg, vakitli lahanalarda 1 kg ve geççi lahanalarda 0,5– 1 kg altına düşmemelidir. Baş lahanalar iki sınıfa ayrılır. Birinci sınıfa, şekli düzgün, renkli, sağlam, bütün, çatlak ve patlağı olmayan, üzerinde kir, hastalık ve böcek bulundurmayan lahanalar girer. İkinci sınıfta, kısmen şekil ve renk bozukluğu yanında, ufak derin olmayan bazı yara ve bereler kabul edilir. Baş lahanalar her sınıf içinde, ağırlığa göre (dış ülkelerde çapa göre de) boylara ayrılır. Ağırlığı 0,5–1,5 kg olanlar küçük boy, 1,5–3 kg olanlar orta boy, 3 kg’dan büyük olanlar büyük boydur. Endüstride kullanılan lahanalarda sınıflama yapılmaz.
LAHANA 9.3. Piyasaya Arz
Son yıllara kadar lahanalar, herhangi bir ambalajlama yapılmadan, dökme şeklinde piyasaya çıkartılmış veya. 8–10 adeti naylon çuval ve küfeler içine konup, sevk edildiği görülmüştür. Son yıllarda baş lahanalar düzgün ambalaj sandıkları içinde piyasaya arz edilmektedir. Avrupa ve Amerika’da ise, özel ambalaj sandıkları kullanılmaktadır.
LAHANA 9.4. Muhafaza
Baş lahanalar muhafazaya oldukça dayanıklı olup, adi depolarda yığın şeklinde bile 1–3 ay saklanabilir. Ancak yığının yüksekliği 1–2 m’yi geçmemelidir. Adi depolarda raflara depolama yapmak, yığın şeklindeki depolamadan daha iyi sonuç verir. Bu şekilde 1 m2 yere 400 kg ürün konabilir. Yüksekliği 2,5 m, uzunluğu 20-25 m ve genişliği 5 m olan bir adi depoda 10.000–20.000 adet arasında lahana saklanabilir. Adi depo sıcaklığının 3oC’ye inmesinde bir sakınca yoktur, fakat sıcaklık 5oC’nin üzerine de çıkmamalıdır. Çünkü sıcaklık derecesi yükseldikçe saklama süresi kısalır. Böyle bir depolamada, ara sıra ürünün kontrol edilip temizlenmesi gerekir. Adi depoya 100 kg lahana konulduğunda, depodan satış için çıkabilecek satılabilir ürün miktarı 40–60 kg’dır, yani % 40–60 fire verilir. İlk temizlemede 100 kg üründen 92–96 kg, ikinci temizlemede 74–86 kg, üçüncü temizlemede 44–70 kg ürün kalır. Temizleme 15–30 günde bir yapılmalıdır.
Baş lahanalar soğuk hava depolarında 4–6 ay saklanabilir ve saklama sırasında 0–5oC soğuğa dayanabilir. Normal saklama sıcaklığı 1–2oC’dir. Muhafaza sırasında % 90–95 nem istenir. Böyle bir saklamada ağırlık kaybı, depo çıkışı % 8–10 civarındadır.
LAHANA 9.5. Nakliye
Lahanalar kasası tenteli ve kapalı kasa kamyonlarda 1–2 gün yola dayanır. Bu sırada kayıp oranı % 3–8 civarındadır. Nakliye sıcaklığı 0–4oC olan frigorifik kamyonlarda 3–5 gün, biraz düşük dereceli (1 ve – 2 oC’de) olanlarda nakliye süresi 5–10 güne kadar çıkabilir. Bu sırada kayıp oranı % 2–3’tür. Lahana grubu sebzelerin nakliyesinde 1 m3 alana 60–100 kg ürün konabilir.
Prof. Dr. Atila Günay Özel Sebze Yetiştiriciliği Kitabı II. Bölüm
LAHANA9.1. Hasat
Ülkemizde beyaz baş lahana, kırmızı baş lahana ve kıvırcık yapraklı lahanaların hasadına Ağustos ayı ortasından itibaren başlanır, Eylül, Ekim ve Aralık aylarında devam edilir. Ağustos ayı erkenci lahanalar içindir. Bir çok ülkede erkenci lahanaların hasadı Mayıs’ta yapılır ve Haziran sonuna kadar devam eder. Oysa bizde bu aylarda bir yıl önce yetiştirilmiş ve saklanmış lahanalar son turfanda olarak satılmaktadır. Genelde lahana grubu sebzelere kışlık sebze gözüyle bakılır ve sonbahar, kış ve erken ilkbaharda tüketilir. Amerika ve Avrupa’da yaz aylarında da lahana grubu sebzelere yer verilir ve yazlık sebzelerle beraber yiyecek olarak kullanılır. Lahana hasadı soğuk bölgelerde Kasım sonuna kadar; ılık, fazla soğuk olmayan, don tehlikesi bulunmayan bölgelerde ise bitkiler tarlada bırakılarak istenen sürede yapılabilir. Ancak tarla tekrar kullanılacaksa hemen hasat edilir ve boşaltılır.
Hasat bir çok ülkede makina ile yapılır. Hasat makinaları lahanaları kökü ile söker veya toprak yüzünden saplarını keser. Kesilen veya sökülen lahanalar bir bantla römorka yüklenir. Daha sonra lahanaların dış yaprakları, kökü ile sökülenlerin de kökleri insan gücüyle temizlenir. Makinalı hasatta, lahana gövdelerinin aynı boyda ve tarladaki tüm lahanaların hasat olgunluğunun eşit şekilde olması gerekir. Makinalı hasat, endüstri için üretilen lahanalarda daha çok kullanılır. Pazar için elle hasat önem kazanır.
Elle hasat da bile, istenirse yine makina gücünden yararlanılabilir. Traktör römorkuna uzanan bantlara, tarlada insan gücü ile hasadı yapılan, temizlenen lahanalar konur ve römorka taşınır. Romork üzerinde hemen ambalajlanacağı gibi, işletmeye taşınıp orada da ambalajlanır. Bant sistemi yoksa lahanalar kasalara doldurulur, römorka taşınır veya direkt römorka yığma olarak yüklenir.
Türkiye’de makinalı hasat gerçekleştirilmemiştir ve hasat elle yapılır. Zaten bizde çok geniş çapta ve tarla tarımı şeklindeki lahana üretimine son yıllarda başlamıştır. Genelde lahanalar en fazla 2–5 dönüm alanda ve hatta birçok küçük işletmede diğer yazlık sebzelerin parsel kenarlarına dikilerek yapılır. Hasat uzun sürede ve bir kaç partide gerçekleştirilir. Pazara gönderilecek lahanaların sap kısmı keskin bir bıçak veya satırla kesilip dış yaprakları temizlenir, ambalajlanır.
LAHANA 9.2. Standardizasyon
Baş lahanaların standardizasyonunda genel olarak şu özellikler aranmaktadır: Baş lahanalar renk ve şekil bakımından bir örnek olmalı, sağlam ve bütün olmalı, çatlak ve patlak bulunmamalı, sap son yaprak altından kesilmeli, üzerinde hastalık ve böcek bulunmamalı ve donmuş olmamalıdır. Erkenci lahanalarda en düşük ağırlık 0,5 kg, vakitli lahanalarda 1 kg ve geççi lahanalarda 0,5– 1 kg altına düşmemelidir. Baş lahanalar iki sınıfa ayrılır. Birinci sınıfa, şekli düzgün, renkli, sağlam, bütün, çatlak ve patlağı olmayan, üzerinde kir, hastalık ve böcek bulundurmayan lahanalar girer. İkinci sınıfta, kısmen şekil ve renk bozukluğu yanında, ufak derin olmayan bazı yara ve bereler kabul edilir. Baş lahanalar her sınıf içinde, ağırlığa göre (dış ülkelerde çapa göre de) boylara ayrılır. Ağırlığı 0,5–1,5 kg olanlar küçük boy, 1,5–3 kg olanlar orta boy, 3 kg’dan büyük olanlar büyük boydur. Endüstride kullanılan lahanalarda sınıflama yapılmaz.
LAHANA 9.3. Piyasaya Arz
Son yıllara kadar lahanalar, herhangi bir ambalajlama yapılmadan, dökme şeklinde piyasaya çıkartılmış veya. 8–10 adeti naylon çuval ve küfeler içine konup, sevk edildiği görülmüştür. Son yıllarda baş lahanalar düzgün ambalaj sandıkları içinde piyasaya arz edilmektedir. Avrupa ve Amerika’da ise, özel ambalaj sandıkları kullanılmaktadır.
LAHANA 9.4. Muhafaza
Baş lahanalar muhafazaya oldukça dayanıklı olup, adi depolarda yığın şeklinde bile 1–3 ay saklanabilir. Ancak yığının yüksekliği 1–2 m’yi geçmemelidir. Adi depolarda raflara depolama yapmak, yığın şeklindeki depolamadan daha iyi sonuç verir. Bu şekilde 1 m2 yere 400 kg ürün konabilir. Yüksekliği 2,5 m, uzunluğu 20-25 m ve genişliği 5 m olan bir adi depoda 10.000–20.000 adet arasında lahana saklanabilir. Adi depo sıcaklığının 3oC’ye inmesinde bir sakınca yoktur, fakat sıcaklık 5oC’nin üzerine de çıkmamalıdır. Çünkü sıcaklık derecesi yükseldikçe saklama süresi kısalır. Böyle bir depolamada, ara sıra ürünün kontrol edilip temizlenmesi gerekir. Adi depoya 100 kg lahana konulduğunda, depodan satış için çıkabilecek satılabilir ürün miktarı 40–60 kg’dır, yani % 40–60 fire verilir. İlk temizlemede 100 kg üründen 92–96 kg, ikinci temizlemede 74–86 kg, üçüncü temizlemede 44–70 kg ürün kalır. Temizleme 15–30 günde bir yapılmalıdır.
Baş lahanalar soğuk hava depolarında 4–6 ay saklanabilir ve saklama sırasında 0–5oC soğuğa dayanabilir. Normal saklama sıcaklığı 1–2oC’dir. Muhafaza sırasında % 90–95 nem istenir. Böyle bir saklamada ağırlık kaybı, depo çıkışı % 8–10 civarındadır.
LAHANA 9.5. Nakliye
Lahanalar kasası tenteli ve kapalı kasa kamyonlarda 1–2 gün yola dayanır. Bu sırada kayıp oranı % 3–8 civarındadır. Nakliye sıcaklığı 0–4oC olan frigorifik kamyonlarda 3–5 gün, biraz düşük dereceli (1 ve – 2 oC’de) olanlarda nakliye süresi 5–10 güne kadar çıkabilir. Bu sırada kayıp oranı % 2–3’tür. Lahana grubu sebzelerin nakliyesinde 1 m3 alana 60–100 kg ürün konabilir.
Prof. Dr. Atila Günay Özel Sebze Yetiştiriciliği Kitabı II. Bölüm