Tweet
TURP Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
TURP 9.1. Hasat
Küçük bahçe işletmelerinde, kaliteli yumrular elde etmek için turp hasadı bir kaç sefer yapılır. Böylece belli bir büyüklüğü alan turplar koflaşmadan ve odunlaşmadan hasat edilir (Şekil 16.12). Fındık turpları, tavlı topraklarda elle, bitki yapraklarından tutularak ve çekilerek rahatça topraktan çıkartılır. Kuru topraklarda hasat zorlaşır, hasat için çapa ve çepinler kullanılır. Hasat edilen turpların yaprak, yumru ve kökü yıkanır ve 5–10’u bir arada demetlenir.
Şekil 16.12. Hasat edilmiş, uzun kestane turpları.
Bizde kestane ve bayır turpları 2-3 defa da, kuru topraklarda bel ve çapa kullanılarak, tavlı topraklarda elle çekilerek hasat edilir. Erkenci olanlar ve yumru çapı 5–10 cm büyüklüğe gelenler hasat edilip, 3–5 bir arada demet halinde satılır. Geç hasat edilen ve yumruları büyük olanların hasat sonrası yaprakları ve kökü kesilir ve sadece yumrusu satışa arz edilir.
SUGANUMA ve arkadaşları (1977), turpların Japonya’da makinalı hasat edildiğini, hasat edilen 100 kökten ancak 6–8’nin toprak altında kaldığını, fire oranının % 6–8 civarında olduğunu, hasat edilen turpların makinelerde yıkandığını ve 1 saatte 1500–2000 kökün yıkanıp temizlendiğini, bu sırada sadece 2 işçinin çalıştığını bildirmektedir.
TURP 9.2. Standardizasyon
Türk Standartlar Enstitüsü TS 1815’e göre, turplar genel özellikleri itibariyle renk, şekil bakımından çeşidin özelliğini taşımalı, temiz, sağlam, düzgün, taze görünüşlü, odunlaşmamış, liflenmemiş, pörsümemiş olmalı, don, hastalık ve böcek zararına uğramamalı, bere, çatlak ve yarık bulundurmamalıdır. Demet halindeki turplarda, yapraklar taze görünüşlü olmalı, bunlarda don, hastalık, böcek ve benzeri nedenlerle meydana gelen zararlanma, çürüme, pörsüme bozuklukları olmamalıdır (Şekil 16.13 ve 16.14).
Fındık turpları, ülkemizde küçük kırmızı turplar ve büyük turplar olarak ikiye ayrılır. Küçük çeşitler çapları 10 mm’den küçük, 40 mm’den büyük olamaz. Büyük çeşitler 40 mm küçük olmamak kaydıyla, 40–60 mm, 60–80 mm, 80–100 mm ve 100 mm’den büyük 4 değişik çapta boylamaya tabi tutulur. Turp, özelliklerine göre iki sınıfa ayrılır. Birinci sınıfa üstün nitelikte, çok temiz, sağlam, taze, yarıksız, dolgun, soğuktan zarar görmemiş turplar girer. Küçük turplarda çap 15 mm’den küçük olmaz. İkinci sınıfa iyi nitelikteki ve genel özelliklere uyan turplar girer. Turplar temiz, sağlam, taze olmalıdır. Boy toleransları, bir alt ve bir üst sınıfın karışım oranı, sayıca toplamın % 10’nu geçmez. Sınıf toleranslarında, birinci sınıf içinde, bir alt sınıfa giren turplara sayıca % 10 tolerans tanınır. İkinci sınıfta, tüketime elverişli, bu sınıf özelliklerine uymayan turplara sayıca % 20 tolerans verilir.
Şekil 16.13. Düzgün kestane turpu yumruları
Şekil 16.14. Kestane turpunda çatlamış ve deforme olmuş bir yumru.
TURP 9.3. Piyasaya arz
Küçük turplar piyasaya daha çok demetler halinde sunulur (Şekil 16.15). Demet yapıldığında yapraklar kesilmez. Demet yapılmadan, yumru olarak çıkartılanlarda kök ve yapraklar kesilir. Büyük turpların genellikle yaprakları bazen kök uçları da kesilir (Şekil 16.16). Yaprak kesme sırasında yumru zedelenmemelidir. Kesilmiş yumrular tahta kasalar ve naylon çuval veya telisler içinde 10 – 20 kg’lık partiler halinde pazara yollanır. Demetler, 5 – 10 yapraklı yumru bir araya getirilerek yapılır. Tahta kasalara konur.
Şekil 16.15. Demet yapılmış küçük fındık turpları
TURP 9.4. Muhafaza
Turplar genellikle taze tüketilir. Ancak kışlık çeşitler, ılıman iklimlerde tarlada bırakılır ve gerektikçe hasat edilir. Soğuk yerlerde, yumruların donma ihtimalinin olması durumunda, turpların tümü toplanır. Bunlar, sıcaklığı 4–6oC olan kiler veya hangarlarda kum içinde 2–3 ay adi koşullarda muhafaza edilebilir. Bu sırada kısmen koflaşma ve odunlaşma meydana gelir. Kayıp, bazı yetersiz koşullarda % 20–30 kadar yükselir. Bazı bahçıvanlar turpları hasat sonrası toprak silolarda saklar. Burada kayıp % 10–20 civarındadır. Bu iki saklamada ağırlık kaybı yanında, çürüme ve odunlaşma kayıp oranı da yüksektir.
Turpların soğuk hava depolarında saklanması mümkündür ve 0,5–5oC sıcaklıklarda % 90–95 nemde 4–6 ay saklanabilir. Bu sırada ağırlık kaybı % 6– 8 civarındadır.
Şekil 16.16. Standart olmayan köy çeşidi turplarda yaprak ve kök uçlarının
kesilmiş şekli. (Solda bayır, sağda kestane turpu).
Sıcak zamanlarda, turpları uzun süre tutmak güçleşir. Normal oda sıcaklığında her geçen gün su kaybı ile 2–6 günde pörsüme meydana gelir. Sıcak zamanlarda mutlak soğuk saklanmaya gerek duyulur. Sıcaklar pörsüme yanında, yumrunun odunlaşmasını da beraberinde getirir.
TURP 9.5. Nakliye
Kış aylarında nakliye büyük bir sorun yaratmaz. Sıcaklığın 0oC’nin altına düşmediği durumlarda 7–8 günlük taşımacılığı, tenteli kamyonlarda rahatça yapılır. Sıcak zamanlarda ve donlu zamanlarda nakliye güçleşir. En zoru sıcak günlerdir. Sıcak, soğuk ve donlu günlerde mutlaka frigorifik kamyonlar kullanılmalıdır. Kamyonun sıcaklığı 0–2oC’ye ve % 90- 95 neme ayarlanmalıdır. 100 kg ürünün nakliyesinde 0,60–0,80 m3’lük yere gereksinme vardır.
TURP 9.1. Hasat
Küçük bahçe işletmelerinde, kaliteli yumrular elde etmek için turp hasadı bir kaç sefer yapılır. Böylece belli bir büyüklüğü alan turplar koflaşmadan ve odunlaşmadan hasat edilir (Şekil 16.12). Fındık turpları, tavlı topraklarda elle, bitki yapraklarından tutularak ve çekilerek rahatça topraktan çıkartılır. Kuru topraklarda hasat zorlaşır, hasat için çapa ve çepinler kullanılır. Hasat edilen turpların yaprak, yumru ve kökü yıkanır ve 5–10’u bir arada demetlenir.
Şekil 16.12. Hasat edilmiş, uzun kestane turpları.
Bizde kestane ve bayır turpları 2-3 defa da, kuru topraklarda bel ve çapa kullanılarak, tavlı topraklarda elle çekilerek hasat edilir. Erkenci olanlar ve yumru çapı 5–10 cm büyüklüğe gelenler hasat edilip, 3–5 bir arada demet halinde satılır. Geç hasat edilen ve yumruları büyük olanların hasat sonrası yaprakları ve kökü kesilir ve sadece yumrusu satışa arz edilir.
SUGANUMA ve arkadaşları (1977), turpların Japonya’da makinalı hasat edildiğini, hasat edilen 100 kökten ancak 6–8’nin toprak altında kaldığını, fire oranının % 6–8 civarında olduğunu, hasat edilen turpların makinelerde yıkandığını ve 1 saatte 1500–2000 kökün yıkanıp temizlendiğini, bu sırada sadece 2 işçinin çalıştığını bildirmektedir.
TURP 9.2. Standardizasyon
Türk Standartlar Enstitüsü TS 1815’e göre, turplar genel özellikleri itibariyle renk, şekil bakımından çeşidin özelliğini taşımalı, temiz, sağlam, düzgün, taze görünüşlü, odunlaşmamış, liflenmemiş, pörsümemiş olmalı, don, hastalık ve böcek zararına uğramamalı, bere, çatlak ve yarık bulundurmamalıdır. Demet halindeki turplarda, yapraklar taze görünüşlü olmalı, bunlarda don, hastalık, böcek ve benzeri nedenlerle meydana gelen zararlanma, çürüme, pörsüme bozuklukları olmamalıdır (Şekil 16.13 ve 16.14).
Fındık turpları, ülkemizde küçük kırmızı turplar ve büyük turplar olarak ikiye ayrılır. Küçük çeşitler çapları 10 mm’den küçük, 40 mm’den büyük olamaz. Büyük çeşitler 40 mm küçük olmamak kaydıyla, 40–60 mm, 60–80 mm, 80–100 mm ve 100 mm’den büyük 4 değişik çapta boylamaya tabi tutulur. Turp, özelliklerine göre iki sınıfa ayrılır. Birinci sınıfa üstün nitelikte, çok temiz, sağlam, taze, yarıksız, dolgun, soğuktan zarar görmemiş turplar girer. Küçük turplarda çap 15 mm’den küçük olmaz. İkinci sınıfa iyi nitelikteki ve genel özelliklere uyan turplar girer. Turplar temiz, sağlam, taze olmalıdır. Boy toleransları, bir alt ve bir üst sınıfın karışım oranı, sayıca toplamın % 10’nu geçmez. Sınıf toleranslarında, birinci sınıf içinde, bir alt sınıfa giren turplara sayıca % 10 tolerans tanınır. İkinci sınıfta, tüketime elverişli, bu sınıf özelliklerine uymayan turplara sayıca % 20 tolerans verilir.
Şekil 16.13. Düzgün kestane turpu yumruları
Şekil 16.14. Kestane turpunda çatlamış ve deforme olmuş bir yumru.
TURP 9.3. Piyasaya arz
Küçük turplar piyasaya daha çok demetler halinde sunulur (Şekil 16.15). Demet yapıldığında yapraklar kesilmez. Demet yapılmadan, yumru olarak çıkartılanlarda kök ve yapraklar kesilir. Büyük turpların genellikle yaprakları bazen kök uçları da kesilir (Şekil 16.16). Yaprak kesme sırasında yumru zedelenmemelidir. Kesilmiş yumrular tahta kasalar ve naylon çuval veya telisler içinde 10 – 20 kg’lık partiler halinde pazara yollanır. Demetler, 5 – 10 yapraklı yumru bir araya getirilerek yapılır. Tahta kasalara konur.
Şekil 16.15. Demet yapılmış küçük fındık turpları
TURP 9.4. Muhafaza
Turplar genellikle taze tüketilir. Ancak kışlık çeşitler, ılıman iklimlerde tarlada bırakılır ve gerektikçe hasat edilir. Soğuk yerlerde, yumruların donma ihtimalinin olması durumunda, turpların tümü toplanır. Bunlar, sıcaklığı 4–6oC olan kiler veya hangarlarda kum içinde 2–3 ay adi koşullarda muhafaza edilebilir. Bu sırada kısmen koflaşma ve odunlaşma meydana gelir. Kayıp, bazı yetersiz koşullarda % 20–30 kadar yükselir. Bazı bahçıvanlar turpları hasat sonrası toprak silolarda saklar. Burada kayıp % 10–20 civarındadır. Bu iki saklamada ağırlık kaybı yanında, çürüme ve odunlaşma kayıp oranı da yüksektir.
Turpların soğuk hava depolarında saklanması mümkündür ve 0,5–5oC sıcaklıklarda % 90–95 nemde 4–6 ay saklanabilir. Bu sırada ağırlık kaybı % 6– 8 civarındadır.
Şekil 16.16. Standart olmayan köy çeşidi turplarda yaprak ve kök uçlarının
kesilmiş şekli. (Solda bayır, sağda kestane turpu).
Sıcak zamanlarda, turpları uzun süre tutmak güçleşir. Normal oda sıcaklığında her geçen gün su kaybı ile 2–6 günde pörsüme meydana gelir. Sıcak zamanlarda mutlak soğuk saklanmaya gerek duyulur. Sıcaklar pörsüme yanında, yumrunun odunlaşmasını da beraberinde getirir.
TURP 9.5. Nakliye
Kış aylarında nakliye büyük bir sorun yaratmaz. Sıcaklığın 0oC’nin altına düşmediği durumlarda 7–8 günlük taşımacılığı, tenteli kamyonlarda rahatça yapılır. Sıcak zamanlarda ve donlu zamanlarda nakliye güçleşir. En zoru sıcak günlerdir. Sıcak, soğuk ve donlu günlerde mutlaka frigorifik kamyonlar kullanılmalıdır. Kamyonun sıcaklığı 0–2oC’ye ve % 90- 95 neme ayarlanmalıdır. 100 kg ürünün nakliyesinde 0,60–0,80 m3’lük yere gereksinme vardır.