Tweet
HAVUÇ İklim ve Toprak İstekleri
Havuç serin iklim sebzesidir. Bununla beraber belirli ölçülerde sıcağa ve soğuğa dayanır. Yapılan araştırmalarda kısa gün bitkisi olduğu kabul edilmiştir. Bu bakımdan az ışık, düşük sıcaklık ve toprak rutubeti yeterli olan yerlerde en iyi gelişmeyi gösterir. Havuç üretimine sıcaklığın her yönden etkisi büyüktür. BARNES (1936), yaptığı denemelerde cam altında 10-15oC’de yetiştirilen havuçlarda, iyi bir havuç oluşmasına karşın rengin çok açıldığını, 15-21oC’de iyi bir havuçla beraber çok güzel renk oluştuğunu, 21oC’den yüksek sıcaklıklarda havuçla beraber rengin de bozulduğu açıklamaktadır. Yüksek sıcaklıklarda havuçların boyu kısalmakta, düşük sıcaklıklarda uzamaktadır. Düşük sıcaklıklar, havuçlarda vernalizasyona neden teşkil ederek, bitkilerin erken çiçeklenmesini sağlar. SARK ve THOMPSON (1942) havuçların 1–10oC arasında vernalize olduklarını, en iyi vernalizasyonun 4C’de meydana geldiğini, 10–16oC’de neutral (tepkime göstermeyen) bir durum gösterdiklerini, 16–21oC’de devernalize olduklarını, 21–27oC tam manasıyla devernalizasyonun meydana geldiğini belirtmektedir. Bu konuda araştırma yapan RÖSER (1963), tohumların çimlenmesi sırasında –1oC’de 50–60 gün üşütmenin % 10–15 çiçeklenme meydana getirdiğini, tohum vernalizasyonun çiçeklenmeye az veya yok denecek ölçüde etki yaptığını, genç fide döneminde 2–6oC’de 60–100 gün arasında yapılan üşütmelerde, 6oC sıcaklığın da iyi sonuç verdiğini ve % 50–90’a yakın çiçeklenme meydana getirdiğini, çiçeklenmenin çeşitlere göre farklılık gösterdiğini, bazılarının çok duyarlı olmasına karşın, bazılarının duyarsız veya az duyarlı olduğunu belirtmektedir. Yetiştirme anında düşük sıcaklıklar, bitkilerin erken çiçeğe kalkmasına neden olacağından ve bununda ürün miktarını zedeleyeceğinden, ilkbahar başında yapılacak tohum ekiminde zamanının çok iyi ayarlanması gerekir.
CETVEL 18.1. Dekara yapılan havuç giderleri (1000 TL)
Giderler Ortalama (1000) TL.
____________________________________
Arazi kirası 30000
Gübre 20000
Gübre taşıma ve yayma 20000
Toprak işleme 15000
Parselasyon 20000
Ekim 10000
Çapa 25000
Su ve sulama 30000
Mücadele 15000
Hasat 35000
Tasnif ambalaj 20000
Nakliye 15000
Alet amortisman 25000
Bina kirası 30000
Diğer giderler 40000
__________________________________
Toplam: 350000
__________________________________
Düşük sıcaklık yanında, yüksek sıcaklıklar da ürünün şeklini ve rengini değiştirdiğinden istenmez. Çünkü, havuç uçlarının kütleşmesine, boyunun küçülmesine, eninin kalınlaşmasına neden teşkil eder. Fazla sıcaklıkta renk yeniden açılır. Yetişme döneminde sıcaklığın 25–30oC’nin üstüne çıkması arzu edilmez. Yüksek sıcaklığın tersi, 10–15oC arasında havuçlarda incelme ve boy uzaması görülmektedir. En iyi yetiştirme sıcaklık derecesi 15–20oC’dir. Bu durumda renk maddelerinin oluşumu en yüksek düzeydedir. Havuç kendine özgü formunu alır. Yazarlar, bitkinin yeşil aksamı hariç tutulursa, ışığın süresi ve şiddeti havucun gelişmesine fazla etkili olmadığını yazar. Fakat LEMKE (1944), yaptığı denemelerde, güneşlenme süresini ele almış ve 225 saatlik bir sürede dekara 3800 kg ürün alındığını, bunun 317 saate çıkması halinde ürün miktarının arttığını ve 6420 kg’a yükseldiğini, ışık miktarının daha da artmasıyla 383 saatte 6680 kg ve 420 saate 7960 kg olduğunu saptamıştır. Böylece ışığın verim üzerinde rol oynadığını ortaya koymuştur. Işığın havuca fazla etkili olmadığını belirten yazarlar, belki sadece ışığın çiçeklenme bakımından etkisini belirtmiş olabilir. Toprak bünyesi, sıcaklık kadar olmasa bile şekil ve renk üzerine oldukça etkendir. Havuç, derin, gevşek, geçirgen, organik maddesi bol, uygun miktarda kireç ihtiva eden topraklarda en iyi ürün verir. Erkencilik düşünülüyorsa kumlu–tınlı topraklar tercih edilmeli; bol ürün alınmak isteniyorsa milli ve milli–tınlı veya kendiliğinden organik madde içeren löslü topraklar kullanılmalıdır. Pazarlarda taze satılacak havuçların düzgün, gevrek, narin olmaları gerektiğinde, bunların derin, iyi drenaj yapılmış, hafif topraklarda yetiştirilmesi daha uygundur. Havuç toprağının seçimi, üreticinin yapacağı en önemli işlerden biridir. Aynı havuç çeşidi farklı toprak tiplerinde, yapılacak sulama ve gübreleme uygulamasına göre değişik özellikler gösterir. Havuç çeşidinin özellikleri iyi bilinir ve elde mevcut toprağın özellikleri dikkatle incelenirse, iyi bir kontrolle her tip toprakta havuç yetiştirilebilir. Nitekim, Arizona ve Kaliforniya’nın çok ağır bünyeli topraklarında ki, bu topraklar havuç yetiştiriciliği için en son düşünülecek topraklardır, kaliteli ve yüksek verimli havuç elde edilmiştir. Kumlu ve özlü topraklar ile organik maddece zengin toprakların işlenmesi ve hazırlanması çok kolaydır. Aynı zamanda bu topraklarda kaymak tabakası bağlama ve sıkışma daha az olmakta, dolayısıyla havuç köklerinin düzgün gelişmesi kolaylaşmaktadır. Kaymak tabakası bağlama ve toprak sıkışması, fidelerin topraktan çıkışını engellediği gibi, kök teşekkülüne zararlı etkileri olur. Hafif mineral ve organik maddece zengin topraklarda ürün, ağır topraklardan daha iyi olgunlaştırır. Bu nedenle pazarlarda taze olarak satılacak havuçların, düzgün, gevrek, narin olmaları gerektiğinden, bu tip topraklarda yetiştirilmeleri şarttır. Killi ve kumlu topraklarla, balçık topraklarda gıda sanayiinde kullanılacak havuçların üretimine ayrılabilir. Çünkü gıda sanayiinde kullanılacak havuçlarda şekil düzgünlüğü pek aranmaz verim ön plana çıkar. Zaten, bu tip topraklarda verimde de bir artış olmaktadır. Havuç yetiştirilecek toprağın asitlik derecesi de önemlidir. Yüksek toprak asitlik derecesine karşı havuçlar çok hassastır. En uygun toprak reaksiyonu pH 6,5–7,5 arasıdır. THOMPSON’a (1949) göre, toprak pH’ı 5,0 ve daha düşük olan yerlerde hiçbir zaman normal ürün alınamaz. Ayrıca kireçce fakir topraklarda iyi ürün alınamayacağından gerekli kirecin verilmesi lazımdır. Çünkü yabani havuçların yeter miktarda kireçli olan, gevşek bünyeli topraklarda yetiştiği görülür. Kantolop kavunu, kabak, yeşil salata ve ıspanak gibi diğer sebzelerin arasında havuç orta derecede tuza dayanıklı sebze olarak sınıflandırılır. Havuç yetişecek toprağın derin ve çok dikkatle işlenmesi lazımdır. Aksi halde kökler muntazam şekilde gelişemez, çoğunlukla çatallanma görülür ve dolayısıyla değerinden çok kaybeder. Diğer etkin bir faktör sudur. Suyun yeteri kadar olmaması halinde havuçlar gelişemez. Suyun devamlı aynı düzeyde olmasında yarar vardır. Kurak bir devreden sonra verilen bol su, yumrularda çatlama ve yarılmalar meydana getirir. Suyun çok fazlası, kökte çürümelere yol açar, ayrıca zamansız sulamalar ürün miktarını oldukça düşürür.
Havuç serin iklim sebzesidir. Bununla beraber belirli ölçülerde sıcağa ve soğuğa dayanır. Yapılan araştırmalarda kısa gün bitkisi olduğu kabul edilmiştir. Bu bakımdan az ışık, düşük sıcaklık ve toprak rutubeti yeterli olan yerlerde en iyi gelişmeyi gösterir. Havuç üretimine sıcaklığın her yönden etkisi büyüktür. BARNES (1936), yaptığı denemelerde cam altında 10-15oC’de yetiştirilen havuçlarda, iyi bir havuç oluşmasına karşın rengin çok açıldığını, 15-21oC’de iyi bir havuçla beraber çok güzel renk oluştuğunu, 21oC’den yüksek sıcaklıklarda havuçla beraber rengin de bozulduğu açıklamaktadır. Yüksek sıcaklıklarda havuçların boyu kısalmakta, düşük sıcaklıklarda uzamaktadır. Düşük sıcaklıklar, havuçlarda vernalizasyona neden teşkil ederek, bitkilerin erken çiçeklenmesini sağlar. SARK ve THOMPSON (1942) havuçların 1–10oC arasında vernalize olduklarını, en iyi vernalizasyonun 4C’de meydana geldiğini, 10–16oC’de neutral (tepkime göstermeyen) bir durum gösterdiklerini, 16–21oC’de devernalize olduklarını, 21–27oC tam manasıyla devernalizasyonun meydana geldiğini belirtmektedir. Bu konuda araştırma yapan RÖSER (1963), tohumların çimlenmesi sırasında –1oC’de 50–60 gün üşütmenin % 10–15 çiçeklenme meydana getirdiğini, tohum vernalizasyonun çiçeklenmeye az veya yok denecek ölçüde etki yaptığını, genç fide döneminde 2–6oC’de 60–100 gün arasında yapılan üşütmelerde, 6oC sıcaklığın da iyi sonuç verdiğini ve % 50–90’a yakın çiçeklenme meydana getirdiğini, çiçeklenmenin çeşitlere göre farklılık gösterdiğini, bazılarının çok duyarlı olmasına karşın, bazılarının duyarsız veya az duyarlı olduğunu belirtmektedir. Yetiştirme anında düşük sıcaklıklar, bitkilerin erken çiçeğe kalkmasına neden olacağından ve bununda ürün miktarını zedeleyeceğinden, ilkbahar başında yapılacak tohum ekiminde zamanının çok iyi ayarlanması gerekir.
CETVEL 18.1. Dekara yapılan havuç giderleri (1000 TL)
Giderler Ortalama (1000) TL.
____________________________________
Arazi kirası 30000
Gübre 20000
Gübre taşıma ve yayma 20000
Toprak işleme 15000
Parselasyon 20000
Ekim 10000
Çapa 25000
Su ve sulama 30000
Mücadele 15000
Hasat 35000
Tasnif ambalaj 20000
Nakliye 15000
Alet amortisman 25000
Bina kirası 30000
Diğer giderler 40000
__________________________________
Toplam: 350000
__________________________________
Düşük sıcaklık yanında, yüksek sıcaklıklar da ürünün şeklini ve rengini değiştirdiğinden istenmez. Çünkü, havuç uçlarının kütleşmesine, boyunun küçülmesine, eninin kalınlaşmasına neden teşkil eder. Fazla sıcaklıkta renk yeniden açılır. Yetişme döneminde sıcaklığın 25–30oC’nin üstüne çıkması arzu edilmez. Yüksek sıcaklığın tersi, 10–15oC arasında havuçlarda incelme ve boy uzaması görülmektedir. En iyi yetiştirme sıcaklık derecesi 15–20oC’dir. Bu durumda renk maddelerinin oluşumu en yüksek düzeydedir. Havuç kendine özgü formunu alır. Yazarlar, bitkinin yeşil aksamı hariç tutulursa, ışığın süresi ve şiddeti havucun gelişmesine fazla etkili olmadığını yazar. Fakat LEMKE (1944), yaptığı denemelerde, güneşlenme süresini ele almış ve 225 saatlik bir sürede dekara 3800 kg ürün alındığını, bunun 317 saate çıkması halinde ürün miktarının arttığını ve 6420 kg’a yükseldiğini, ışık miktarının daha da artmasıyla 383 saatte 6680 kg ve 420 saate 7960 kg olduğunu saptamıştır. Böylece ışığın verim üzerinde rol oynadığını ortaya koymuştur. Işığın havuca fazla etkili olmadığını belirten yazarlar, belki sadece ışığın çiçeklenme bakımından etkisini belirtmiş olabilir. Toprak bünyesi, sıcaklık kadar olmasa bile şekil ve renk üzerine oldukça etkendir. Havuç, derin, gevşek, geçirgen, organik maddesi bol, uygun miktarda kireç ihtiva eden topraklarda en iyi ürün verir. Erkencilik düşünülüyorsa kumlu–tınlı topraklar tercih edilmeli; bol ürün alınmak isteniyorsa milli ve milli–tınlı veya kendiliğinden organik madde içeren löslü topraklar kullanılmalıdır. Pazarlarda taze satılacak havuçların düzgün, gevrek, narin olmaları gerektiğinde, bunların derin, iyi drenaj yapılmış, hafif topraklarda yetiştirilmesi daha uygundur. Havuç toprağının seçimi, üreticinin yapacağı en önemli işlerden biridir. Aynı havuç çeşidi farklı toprak tiplerinde, yapılacak sulama ve gübreleme uygulamasına göre değişik özellikler gösterir. Havuç çeşidinin özellikleri iyi bilinir ve elde mevcut toprağın özellikleri dikkatle incelenirse, iyi bir kontrolle her tip toprakta havuç yetiştirilebilir. Nitekim, Arizona ve Kaliforniya’nın çok ağır bünyeli topraklarında ki, bu topraklar havuç yetiştiriciliği için en son düşünülecek topraklardır, kaliteli ve yüksek verimli havuç elde edilmiştir. Kumlu ve özlü topraklar ile organik maddece zengin toprakların işlenmesi ve hazırlanması çok kolaydır. Aynı zamanda bu topraklarda kaymak tabakası bağlama ve sıkışma daha az olmakta, dolayısıyla havuç köklerinin düzgün gelişmesi kolaylaşmaktadır. Kaymak tabakası bağlama ve toprak sıkışması, fidelerin topraktan çıkışını engellediği gibi, kök teşekkülüne zararlı etkileri olur. Hafif mineral ve organik maddece zengin topraklarda ürün, ağır topraklardan daha iyi olgunlaştırır. Bu nedenle pazarlarda taze olarak satılacak havuçların, düzgün, gevrek, narin olmaları gerektiğinden, bu tip topraklarda yetiştirilmeleri şarttır. Killi ve kumlu topraklarla, balçık topraklarda gıda sanayiinde kullanılacak havuçların üretimine ayrılabilir. Çünkü gıda sanayiinde kullanılacak havuçlarda şekil düzgünlüğü pek aranmaz verim ön plana çıkar. Zaten, bu tip topraklarda verimde de bir artış olmaktadır. Havuç yetiştirilecek toprağın asitlik derecesi de önemlidir. Yüksek toprak asitlik derecesine karşı havuçlar çok hassastır. En uygun toprak reaksiyonu pH 6,5–7,5 arasıdır. THOMPSON’a (1949) göre, toprak pH’ı 5,0 ve daha düşük olan yerlerde hiçbir zaman normal ürün alınamaz. Ayrıca kireçce fakir topraklarda iyi ürün alınamayacağından gerekli kirecin verilmesi lazımdır. Çünkü yabani havuçların yeter miktarda kireçli olan, gevşek bünyeli topraklarda yetiştiği görülür. Kantolop kavunu, kabak, yeşil salata ve ıspanak gibi diğer sebzelerin arasında havuç orta derecede tuza dayanıklı sebze olarak sınıflandırılır. Havuç yetişecek toprağın derin ve çok dikkatle işlenmesi lazımdır. Aksi halde kökler muntazam şekilde gelişemez, çoğunlukla çatallanma görülür ve dolayısıyla değerinden çok kaybeder. Diğer etkin bir faktör sudur. Suyun yeteri kadar olmaması halinde havuçlar gelişemez. Suyun devamlı aynı düzeyde olmasında yarar vardır. Kurak bir devreden sonra verilen bol su, yumrularda çatlama ve yarılmalar meydana getirir. Suyun çok fazlası, kökte çürümelere yol açar, ayrıca zamansız sulamalar ürün miktarını oldukça düşürür.