Tweet
NANE Botanik Özellikleri
NANE 3.1. Bitki oluşumu
Nane bitkisi tohumla üretilebilirse de, tohumla üretimde yabancı döllemeden dolayı açılım fazla olur, yani çeşit özelliği bozulur ve bu yüzden pratikte bu yol kullanılmaz. Nane daha çok kök, gövde veya yaprak çeliği ile üretilir. En çok kök çeliği kullanılır. Çok yıllık bir bitkidir, fakat vegetatif ve generatif gelişmesini aynı yıl içinde tamamlar. İlkbaharda sayısız sürgünler meydana getirir (Şekil 22.1). Gün uzunluğuna bağlı olarak, Mayıs ayından itibaren generatif gelişme başlar. Bitkiler çiçeklenir. Ağustos ayından sonra generatif gelişime de son bulur. Soğuk olan bölgelerde, bitkiler kışa girerken üst aksam kurur ve toprak altı kök gövdesi ile kışı geçirir. Ertesi yıl kök gövdesinden yeniden sürgünler meydana gelir. Böylece yıllar boyu nane, aynı hayat çemberiyle yaşamını sürdürür.
NANE 3.2. Kök
Nane saçak köklü bir sebzedir. Köklerin derinliği 60–100 cm kadar iner. Köklerin büyük bölümü toprağın 20–30 cm derinliğinde bulunur. Gövde ve yaprakların yerle temas eden kısımlarından rahatlıkla kök salabilir.
NANE 3.3. Gövde
Nanenin, yarı odunsu bir gövdesi vardır. Gövde kendi haline bırakılırsa 40–80 cm kadar boylanır. Başlangıçtaki süren gövdenin rengi yeşildir. Zamanla dip kısımdan yukarı doğru gövde odunlaşmaya başlar ve rengi mor veya kahverengine dönüşür. Gövde, boğum ve boğum aralarından meydana gelir (Şekil 22.1).
Şekil 22.1. Nane bitkisi
Boğum arası uzunluğu, yetişme koşullarına ve çeşit özelliğine bağlı olarak 2–6 cm arasında değişir. Gövde bazı çeşitlerde yuvarlak, bazı çeşitlerde köşelidir. Mayıs ayından başlayarak Haziran ve Temmuz aylarında her sürgünün uç kısmında çiçek tomurcuk oluşumu meydana gelir.
NANE 3.4. Yaprak
Yapraklar gövdenin boğumlarından, karşılıklı iki adet çıkar. Yaprakların aya kısmı uzun, oval, uç kısımları sivri olup, yaprak üstü damarlı ve pürüzlüdür (Şekil 22.1 ve 22.2). Yaprakların rengi açık yeşil, koyu yeşil, bazen antosiyan içerir ve bu yüzden rengi morlaşır. Alt yüzünde damarlar dışarı çıkmıştır. Genellikle alt yüz mat yeşil renkli olup damarlar mordur. Alt yüzde tüyler bulunur. Bazı çeşitlerde hem alt hem de üst yüz tüylüdür ve tüyler sık veya seyrek olabilir. Tüylülük bir yabanileşme işaretidir ve tüylülük arttıkça kanda yabanilik fazlalaşır. Yabani tiplerde ve yabaniye yakın olan kültürlerde yaprak rengi açık yeşil veya gri yeşil olabilir. Yapraklarda yağ bezleri bulunur ve yaprağa temas edildiğinde kendine özgü bir koku neşreder.
NANE 3.5. Çiçek
Nane kış aylarından çıkıldığında vejetatif büyür ve sürgünler hasat edilmeden bırakılırsa, uzunluğu 20-30 cm olduğunda giderek artan gün uzunluğunun etkisinde kalarak çiçek açar. Çiçekler, sürgün uçlarında başak şeklinde meydana gelir. Çiçeklenme çiçek başağını altından uç kısma doğru olur. Bu bakımdan çiçeklenme süresi 1-2 ayı alabilir. Çiçekler erdişi olup, uzun ince bir boru görünümündedir. Çanak yaprakları 4 adettir. Çanak yapraklar, dip kısımlarından birleşmiş olup üst kısımları birbirinden ayrılır. Uç kısımları sivri, rengi yeşil, mor yeşildir. Taç yapraklar da, dipte boru biçiminde birleşmiş, uçta 4 parçalı ve mor renklidir. Dört adet erkek organ, uzun saplı ve iri takkelidir. Dişi organ ortada bulunup, ince uzun bir dişicik borusu vardır, dişicik tepesi iki parçalıdır (Şekil 22.2). Yumurtalık 4 karpellidir. Bir çiçekte 2–6 arasında tohum bulunur. Nanede, yabancı döllenme ile meydana gelir. Döllenmeyi arılar ve böcekler gerçekleştirir. Yabancı döllenmeye neden, dişi organ boyunun, erkek organ boyundan daha uzun olmasıdır.
NANE 3.6. Tohum
Nanenin tohumları küçük, yuvarlak ve 0,2–0,5 mm çapındadır. Rengi esmer, kahverengidir. Temizlik oranı % 98–99, çimlenme özelliği % 80–85’tir. Tohumların bin dane ağırlığı 0,05–0,12 gr, tohumluğun bir litresi 650–700 gr gelir ve 1 kg tohumlukta 13–20 milyon adet tohum bulunur. Tohumlar gün ışığı olmadan kolay çimlenmez. Karanlık, çimlenme oranını büyük ölçüde düşürür. Bu yüzden nane tohumları derin ekilmez, toprak yüzüne serpilir ve toprakla temasını sağlamak için hafifçe bastırılır. Tohumların laboratuvardaki optimum çimlenme sıcaklığı 20–30oC’dir. Toprağa atılmış tohumlar çimlenmeye toprak sıcaklığı 6-8oC olduğu zaman ve tohum ekiminden 15–20 gün sonra toprak yüzüne çıkmaya başlar..
Şekil 22.2. Nane bitkisi a. Yapraktaki yağ bezeleri, b. Çanak yapraklar,
c. Çiçek taç yapraklar dişicik, d. Erkek organlar
NANE 3.1. Bitki oluşumu
Nane bitkisi tohumla üretilebilirse de, tohumla üretimde yabancı döllemeden dolayı açılım fazla olur, yani çeşit özelliği bozulur ve bu yüzden pratikte bu yol kullanılmaz. Nane daha çok kök, gövde veya yaprak çeliği ile üretilir. En çok kök çeliği kullanılır. Çok yıllık bir bitkidir, fakat vegetatif ve generatif gelişmesini aynı yıl içinde tamamlar. İlkbaharda sayısız sürgünler meydana getirir (Şekil 22.1). Gün uzunluğuna bağlı olarak, Mayıs ayından itibaren generatif gelişme başlar. Bitkiler çiçeklenir. Ağustos ayından sonra generatif gelişime de son bulur. Soğuk olan bölgelerde, bitkiler kışa girerken üst aksam kurur ve toprak altı kök gövdesi ile kışı geçirir. Ertesi yıl kök gövdesinden yeniden sürgünler meydana gelir. Böylece yıllar boyu nane, aynı hayat çemberiyle yaşamını sürdürür.
NANE 3.2. Kök
Nane saçak köklü bir sebzedir. Köklerin derinliği 60–100 cm kadar iner. Köklerin büyük bölümü toprağın 20–30 cm derinliğinde bulunur. Gövde ve yaprakların yerle temas eden kısımlarından rahatlıkla kök salabilir.
NANE 3.3. Gövde
Nanenin, yarı odunsu bir gövdesi vardır. Gövde kendi haline bırakılırsa 40–80 cm kadar boylanır. Başlangıçtaki süren gövdenin rengi yeşildir. Zamanla dip kısımdan yukarı doğru gövde odunlaşmaya başlar ve rengi mor veya kahverengine dönüşür. Gövde, boğum ve boğum aralarından meydana gelir (Şekil 22.1).
Şekil 22.1. Nane bitkisi
Boğum arası uzunluğu, yetişme koşullarına ve çeşit özelliğine bağlı olarak 2–6 cm arasında değişir. Gövde bazı çeşitlerde yuvarlak, bazı çeşitlerde köşelidir. Mayıs ayından başlayarak Haziran ve Temmuz aylarında her sürgünün uç kısmında çiçek tomurcuk oluşumu meydana gelir.
NANE 3.4. Yaprak
Yapraklar gövdenin boğumlarından, karşılıklı iki adet çıkar. Yaprakların aya kısmı uzun, oval, uç kısımları sivri olup, yaprak üstü damarlı ve pürüzlüdür (Şekil 22.1 ve 22.2). Yaprakların rengi açık yeşil, koyu yeşil, bazen antosiyan içerir ve bu yüzden rengi morlaşır. Alt yüzünde damarlar dışarı çıkmıştır. Genellikle alt yüz mat yeşil renkli olup damarlar mordur. Alt yüzde tüyler bulunur. Bazı çeşitlerde hem alt hem de üst yüz tüylüdür ve tüyler sık veya seyrek olabilir. Tüylülük bir yabanileşme işaretidir ve tüylülük arttıkça kanda yabanilik fazlalaşır. Yabani tiplerde ve yabaniye yakın olan kültürlerde yaprak rengi açık yeşil veya gri yeşil olabilir. Yapraklarda yağ bezleri bulunur ve yaprağa temas edildiğinde kendine özgü bir koku neşreder.
NANE 3.5. Çiçek
Nane kış aylarından çıkıldığında vejetatif büyür ve sürgünler hasat edilmeden bırakılırsa, uzunluğu 20-30 cm olduğunda giderek artan gün uzunluğunun etkisinde kalarak çiçek açar. Çiçekler, sürgün uçlarında başak şeklinde meydana gelir. Çiçeklenme çiçek başağını altından uç kısma doğru olur. Bu bakımdan çiçeklenme süresi 1-2 ayı alabilir. Çiçekler erdişi olup, uzun ince bir boru görünümündedir. Çanak yaprakları 4 adettir. Çanak yapraklar, dip kısımlarından birleşmiş olup üst kısımları birbirinden ayrılır. Uç kısımları sivri, rengi yeşil, mor yeşildir. Taç yapraklar da, dipte boru biçiminde birleşmiş, uçta 4 parçalı ve mor renklidir. Dört adet erkek organ, uzun saplı ve iri takkelidir. Dişi organ ortada bulunup, ince uzun bir dişicik borusu vardır, dişicik tepesi iki parçalıdır (Şekil 22.2). Yumurtalık 4 karpellidir. Bir çiçekte 2–6 arasında tohum bulunur. Nanede, yabancı döllenme ile meydana gelir. Döllenmeyi arılar ve böcekler gerçekleştirir. Yabancı döllenmeye neden, dişi organ boyunun, erkek organ boyundan daha uzun olmasıdır.
NANE 3.6. Tohum
Nanenin tohumları küçük, yuvarlak ve 0,2–0,5 mm çapındadır. Rengi esmer, kahverengidir. Temizlik oranı % 98–99, çimlenme özelliği % 80–85’tir. Tohumların bin dane ağırlığı 0,05–0,12 gr, tohumluğun bir litresi 650–700 gr gelir ve 1 kg tohumlukta 13–20 milyon adet tohum bulunur. Tohumlar gün ışığı olmadan kolay çimlenmez. Karanlık, çimlenme oranını büyük ölçüde düşürür. Bu yüzden nane tohumları derin ekilmez, toprak yüzüne serpilir ve toprakla temasını sağlamak için hafifçe bastırılır. Tohumların laboratuvardaki optimum çimlenme sıcaklığı 20–30oC’dir. Toprağa atılmış tohumlar çimlenmeye toprak sıcaklığı 6-8oC olduğu zaman ve tohum ekiminden 15–20 gün sonra toprak yüzüne çıkmaya başlar..
Şekil 22.2. Nane bitkisi a. Yapraktaki yağ bezeleri, b. Çanak yapraklar,
c. Çiçek taç yapraklar dişicik, d. Erkek organlar