Tweet
KABAK Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
KABAK 9.1. Hasat
Sakız kabakları süt olgunluğunda veya çiçeği burnunda tabir edilen, yani henüz çiçek yaprakları dökülmemiş iken hasat edilir. Bizde kabak içinde çekirdek oluşumunun başlaması arzu edilmez. Bilhassa turfanda kabak üretiminde bu daha da önem kazanır. Zaten meyvelerin küçük olarak koparılması, bir bitkiden hasat edilecek ürün sayısını arttırır. Bu tarzda meyvenin erken koparılmasından doğan ürün kaybı, fazla sayıda meyve ile arttırılmış olunur. Ser veya örtü altında bir bitkiden 10-30 adet kabak kesilebilir. Tarlada ancak 5-10 arasında meyve beklenmelidir. Hasat büyüklüğünü alan meyvelerin sapı bıçakla veya makasla kesilerek gövdeden ayrılır (Şekil 25.4). Bir çok bahçıvan meyveyi yaprak koltuğunda yana eğerek ve çekerek kopartır. Bu tarz kopartmaya alışkın olmayan yetiştiriciler, bitkiyi zararlandırabilir. Bal ve kestane kabakları bitki üzerinde olduğu gibi bırakılır. Meyveler, kışı erken gelen yerlerde, mevsimin sona ermesi ile ve sonbahar ilk donları başlamadan, meyve üzerine kırağı düşmeden, tarladan toplanır. Sonbahar sonu ve kış başlangıcında don tehlikesi olmayan yerlerde depolama süresini kısaltmak için meyveler uzun süre tarlada bırakılır. Hasat edilen kabaklar, arkadan gelen traktörün çektiği römorka yüklenir. Bazı yerlerde hasat edilen kabaklar tarlanın kenarına işçiler tarafından taşınır ve yığılır. Hasat sonrası traktörün römorkuna yüklenir. Şayet sakız kabakları çerezlik çekirdek üretimi için kullanılıyorsa bunlarda bal ve kestane kabakları gibi üretilip hasat edilir.
Şekil 25.4. Sakız kabağının bıçakla hasat şekli
KABAK 9.2. Standardizasyon
Türk Standartları Enstitüsü, sakız kabağı ve kestane kabağı için iki ayrı standart çıkarmıştır.
Sakız kabağı standardına göre, sakız kabakları genel özellikler bakımından bütün, sağlam, taze görünüşlü, çeşidin kendine özgü renginde, pörsümemiş, çekirdeklenmemiş, temiz, yabancı tat ve koku almamış olmalı, üzerinde aşırı nem ve meyvede çiçek artığı bulunmamalıdır. Bu genel özelliklere uyan sakız kabakları 3 sınıfa ayrılır.
Ekstra grubunda, alt grup kabaklardan % 5, birinci sınıfta bir alt ve üst sınıftan % 5 ve ikinci sınıfla bu sınıf özelliklerine uymayan fakat pazarlamaya ve tüketime elverişli sakız kabaklarından sayıca % 10’u bulunabilir. Ekstra sınıfa, üstün nitelikte, düzgün şekilli, çekirdeklenmemiş, tazeliğini kaybetmemiş, üzerinde hiçbir özür bulunmayan sakız kabakları girer. Birinci sınıfta bu niteliklerden hafif sapmalar söz konusudur. Böylece hafif şekil bozukluğu, hafif renk değişmeleri, elleme ve çarpmadan kaynaklanan küçük kabuk özürlerine müsaade edilir. II. Sınıfta, Ekstra ve I. Sınıfa girmeyen, fakat genel özelliklerine uyan sakız kabakları alınır.
Bu sınıflar içinde sakız kabakları üç boya ayrılmıştır. Küçük boyda meyve çapı 2-3 cm,boyu 12-15 cm, orta boyda meyve çapı 3-5 cm, boyu 15-20 cm ve büyük boyda meyve çapı 5-7 cm, boyu 20-30 cm’dir.
Kestane kabakları standardının genel özellikleri, meyvelerin bütün, sağlam, temiz, taze görünüşlü, olgun kabuk rengi kurşuni beyaz, et rengi sarıdan koyu turuncuya kadar değişen tonlarda olmasını, yabancı tat ve koku olmamasını şart koşar. Bu genel özellik içinde kestane kabakları iki sınıfa ayrılır.
Birinci sınıfa genel özellikler bakımından hiçbir özürü olmayan meyveler girer. İkinci sınıfta, birinci sınıfa alınmayan hafif özürlü kestane kabakları yer alır. Bunlarda hafif renk kusurları, kapanmamış çatlaklar, az miktarda siğiller, sürtünmeden ileri gelen ve pazarlama, depolama değerini düşürmeyen hafif özürler bulunabilir. Kestane kabaklarında herhangi bir boylama yapılmamıştır.
Toleranslarda, I sınıfa, diğer sınıftan % 10; ikinci sınıfa, bu sınıf özelliğine uymayan fakat tüketime elverişli kabaklardan % 20 oranında meyve sayıca girebilir.
Bal kabağı standardını henüz çıkartılmadığından, kestane kabaklarına çıkartılan standart aynen uygulanabilir.
KABAK 9.3. Piyasaya Arz
Sakız kabakları piyasaya genellikle ambalaj içinde ve bir ambalajda üst üste en çok dört sıra halinde dizilerek çıkartılır. Sakız kabaklarının körpe oluşu bu şekli zorunlu kılar. Ancak yakın pazarlardan getirilen sakız kabaklarında dökme şekil de görülür. Kestane ve bal kabakları ise, piyasaya dökme halinde çıkartılır.
Sakız kabaklarında ambalaj ahşap, mukavva ve diğer uygun malzemeden hazırlanmış kutu ve kasalardır. Bu ambalajlar, taşıma, muhafaza, pazarlama sırasında ürünü koruyacak nitelikte olmalıdır. Ambalaj kaplarının boyutları 80 x 120 veya 100 x 200 cm. boyutlarına uyacak nitelikte olmalıdır. Örneğin 60x40, 50x30 veya 40x30 cm gibi ebatlar seçilebilir. Ambalajlamada kullanılacak malzemeler yeni, temiz, kuru olmalı, insan sağlığına zarar vermemelidir. Ambalaj içinde yaprak, sap, toprak v.b. yabancı maddeler bulunmamalıdır.
KABAK 9.4. Muhafaza
Sakız kabakları hasat sonrası hemen pazara sevk edilir. Bu bakımdan muhafazası o kadar önemli değildir. Bununla beraber 6-10 günlük bir bekleme süresinde, ürünün su kaybetmemesi, pörsümemesi ve tazeliğini yitirmemesi istenir. Havaların soğuk olduğu dönemlerde, sakız kabaklarını özel bir korumaya gereksinim yoktur. Ancak ilkbahar sonları ve yaz aylarında, sonbahar başlangıcında serin bir yerde tutulmaları gerekir. Bu sıcaklığı 10°C’nin altında olan ve % 50-% 70 arasında nem içeren bir ortamdadır. Böyle bir ortamda pörsüme ve dolaysıyla ağırlık kaybı büyük ölçüde azaltılır. Uzun süreli muhafazada sıcaklık 4-8°C, nem % 80-90 arasında tutulursa yaklaşık 20-30 gün süre ile rahat muhafaza edilir (HOSSLİN, STEİB, MAPPES, 1964).
Bal ve kestane kabakları kalın kabuklu ve sert etli olduklarından rahat olarak muhafaza edilir. Ayrıca bu kabaklar sonbahar sonuna doğru hasat edildiklerinden ve bu dönemden sonra hava sıcaklığının çoğu kez 15 ve hatta 10°C’nin altına inmeye başlamasından dolayı normal adi depolarda bile uzun süre saklanmaları söz konusudur. Bu saklama sırasında sıcaklığın 10°C’nin altında kalması ve nemin % 60-70 civarında olması arzu edilir, havalanabilir bir ortam ve raflara tek sıra dizilmiş vaziyette veya kasalara tek tek konmak koşuluyla üst üste 4-5 kasa konursa 30-60 gün dahi muhafaza edilir. Soğuk hava depolarında 4-8°C de, % 80-85 nemde 90 güne kadar rahatlıkla muhafaza olanağı mevcuttur.
KABAK 9.5. Nakliye
Sakız kabakları narin olduklarından, hıyar nakliyesinde söylenen hususlar aynen geçerlidir. Bal ve kestane kabakları dayanıklı olduğundan adi bir şekilde nakledilebilir.
KABAK 9.1. Hasat
Sakız kabakları süt olgunluğunda veya çiçeği burnunda tabir edilen, yani henüz çiçek yaprakları dökülmemiş iken hasat edilir. Bizde kabak içinde çekirdek oluşumunun başlaması arzu edilmez. Bilhassa turfanda kabak üretiminde bu daha da önem kazanır. Zaten meyvelerin küçük olarak koparılması, bir bitkiden hasat edilecek ürün sayısını arttırır. Bu tarzda meyvenin erken koparılmasından doğan ürün kaybı, fazla sayıda meyve ile arttırılmış olunur. Ser veya örtü altında bir bitkiden 10-30 adet kabak kesilebilir. Tarlada ancak 5-10 arasında meyve beklenmelidir. Hasat büyüklüğünü alan meyvelerin sapı bıçakla veya makasla kesilerek gövdeden ayrılır (Şekil 25.4). Bir çok bahçıvan meyveyi yaprak koltuğunda yana eğerek ve çekerek kopartır. Bu tarz kopartmaya alışkın olmayan yetiştiriciler, bitkiyi zararlandırabilir. Bal ve kestane kabakları bitki üzerinde olduğu gibi bırakılır. Meyveler, kışı erken gelen yerlerde, mevsimin sona ermesi ile ve sonbahar ilk donları başlamadan, meyve üzerine kırağı düşmeden, tarladan toplanır. Sonbahar sonu ve kış başlangıcında don tehlikesi olmayan yerlerde depolama süresini kısaltmak için meyveler uzun süre tarlada bırakılır. Hasat edilen kabaklar, arkadan gelen traktörün çektiği römorka yüklenir. Bazı yerlerde hasat edilen kabaklar tarlanın kenarına işçiler tarafından taşınır ve yığılır. Hasat sonrası traktörün römorkuna yüklenir. Şayet sakız kabakları çerezlik çekirdek üretimi için kullanılıyorsa bunlarda bal ve kestane kabakları gibi üretilip hasat edilir.
Şekil 25.4. Sakız kabağının bıçakla hasat şekli
KABAK 9.2. Standardizasyon
Türk Standartları Enstitüsü, sakız kabağı ve kestane kabağı için iki ayrı standart çıkarmıştır.
Sakız kabağı standardına göre, sakız kabakları genel özellikler bakımından bütün, sağlam, taze görünüşlü, çeşidin kendine özgü renginde, pörsümemiş, çekirdeklenmemiş, temiz, yabancı tat ve koku almamış olmalı, üzerinde aşırı nem ve meyvede çiçek artığı bulunmamalıdır. Bu genel özelliklere uyan sakız kabakları 3 sınıfa ayrılır.
Ekstra grubunda, alt grup kabaklardan % 5, birinci sınıfta bir alt ve üst sınıftan % 5 ve ikinci sınıfla bu sınıf özelliklerine uymayan fakat pazarlamaya ve tüketime elverişli sakız kabaklarından sayıca % 10’u bulunabilir. Ekstra sınıfa, üstün nitelikte, düzgün şekilli, çekirdeklenmemiş, tazeliğini kaybetmemiş, üzerinde hiçbir özür bulunmayan sakız kabakları girer. Birinci sınıfta bu niteliklerden hafif sapmalar söz konusudur. Böylece hafif şekil bozukluğu, hafif renk değişmeleri, elleme ve çarpmadan kaynaklanan küçük kabuk özürlerine müsaade edilir. II. Sınıfta, Ekstra ve I. Sınıfa girmeyen, fakat genel özelliklerine uyan sakız kabakları alınır.
Bu sınıflar içinde sakız kabakları üç boya ayrılmıştır. Küçük boyda meyve çapı 2-3 cm,boyu 12-15 cm, orta boyda meyve çapı 3-5 cm, boyu 15-20 cm ve büyük boyda meyve çapı 5-7 cm, boyu 20-30 cm’dir.
Kestane kabakları standardının genel özellikleri, meyvelerin bütün, sağlam, temiz, taze görünüşlü, olgun kabuk rengi kurşuni beyaz, et rengi sarıdan koyu turuncuya kadar değişen tonlarda olmasını, yabancı tat ve koku olmamasını şart koşar. Bu genel özellik içinde kestane kabakları iki sınıfa ayrılır.
Birinci sınıfa genel özellikler bakımından hiçbir özürü olmayan meyveler girer. İkinci sınıfta, birinci sınıfa alınmayan hafif özürlü kestane kabakları yer alır. Bunlarda hafif renk kusurları, kapanmamış çatlaklar, az miktarda siğiller, sürtünmeden ileri gelen ve pazarlama, depolama değerini düşürmeyen hafif özürler bulunabilir. Kestane kabaklarında herhangi bir boylama yapılmamıştır.
Toleranslarda, I sınıfa, diğer sınıftan % 10; ikinci sınıfa, bu sınıf özelliğine uymayan fakat tüketime elverişli kabaklardan % 20 oranında meyve sayıca girebilir.
Bal kabağı standardını henüz çıkartılmadığından, kestane kabaklarına çıkartılan standart aynen uygulanabilir.
KABAK 9.3. Piyasaya Arz
Sakız kabakları piyasaya genellikle ambalaj içinde ve bir ambalajda üst üste en çok dört sıra halinde dizilerek çıkartılır. Sakız kabaklarının körpe oluşu bu şekli zorunlu kılar. Ancak yakın pazarlardan getirilen sakız kabaklarında dökme şekil de görülür. Kestane ve bal kabakları ise, piyasaya dökme halinde çıkartılır.
Sakız kabaklarında ambalaj ahşap, mukavva ve diğer uygun malzemeden hazırlanmış kutu ve kasalardır. Bu ambalajlar, taşıma, muhafaza, pazarlama sırasında ürünü koruyacak nitelikte olmalıdır. Ambalaj kaplarının boyutları 80 x 120 veya 100 x 200 cm. boyutlarına uyacak nitelikte olmalıdır. Örneğin 60x40, 50x30 veya 40x30 cm gibi ebatlar seçilebilir. Ambalajlamada kullanılacak malzemeler yeni, temiz, kuru olmalı, insan sağlığına zarar vermemelidir. Ambalaj içinde yaprak, sap, toprak v.b. yabancı maddeler bulunmamalıdır.
KABAK 9.4. Muhafaza
Sakız kabakları hasat sonrası hemen pazara sevk edilir. Bu bakımdan muhafazası o kadar önemli değildir. Bununla beraber 6-10 günlük bir bekleme süresinde, ürünün su kaybetmemesi, pörsümemesi ve tazeliğini yitirmemesi istenir. Havaların soğuk olduğu dönemlerde, sakız kabaklarını özel bir korumaya gereksinim yoktur. Ancak ilkbahar sonları ve yaz aylarında, sonbahar başlangıcında serin bir yerde tutulmaları gerekir. Bu sıcaklığı 10°C’nin altında olan ve % 50-% 70 arasında nem içeren bir ortamdadır. Böyle bir ortamda pörsüme ve dolaysıyla ağırlık kaybı büyük ölçüde azaltılır. Uzun süreli muhafazada sıcaklık 4-8°C, nem % 80-90 arasında tutulursa yaklaşık 20-30 gün süre ile rahat muhafaza edilir (HOSSLİN, STEİB, MAPPES, 1964).
Bal ve kestane kabakları kalın kabuklu ve sert etli olduklarından rahat olarak muhafaza edilir. Ayrıca bu kabaklar sonbahar sonuna doğru hasat edildiklerinden ve bu dönemden sonra hava sıcaklığının çoğu kez 15 ve hatta 10°C’nin altına inmeye başlamasından dolayı normal adi depolarda bile uzun süre saklanmaları söz konusudur. Bu saklama sırasında sıcaklığın 10°C’nin altında kalması ve nemin % 60-70 civarında olması arzu edilir, havalanabilir bir ortam ve raflara tek sıra dizilmiş vaziyette veya kasalara tek tek konmak koşuluyla üst üste 4-5 kasa konursa 30-60 gün dahi muhafaza edilir. Soğuk hava depolarında 4-8°C de, % 80-85 nemde 90 güne kadar rahatlıkla muhafaza olanağı mevcuttur.
KABAK 9.5. Nakliye
Sakız kabakları narin olduklarından, hıyar nakliyesinde söylenen hususlar aynen geçerlidir. Bal ve kestane kabakları dayanıklı olduğundan adi bir şekilde nakledilebilir.