Tweet
KARPUZ Botanik Özellikleri
KARPUZ 3.1. Bitki Oluşumu
Karpuz tek senelik bir bitkidir. Tohumla üretilir. Tohum ekiminden sonra, çimlenir ve iki kotiledon yaprağı ile bitkiler toprak yüzüne çıkar. Büyüme ilk zaman oldukça yavaştır. Kökler yeterli suyu bulduğunda büyüme hızlanır. Genelde karpuz bitkisi 4-6 adet yan dal meydana getirerek toprak yüzüne yayılır. Bu sırada yaprak koltuklarında erkek ve daha sonra dişi çiçekler oluşur. Döllenmeden sonra meyveler irileşmeye başlar. Olgunlaşan meyveler kendi haline bırakılırsa bir müddet sonra iç kısım sulanır. Meyve parçalanır. Tohumlar toprağa saçılır. Bitki bu tohumlarla kışı geçirir ve ertesi sene bu tohumlar tekrar çimlenir ve yeni karpuz bitkilerini meydana getirir. Böylece karpuzun hayat döngüsü tamamlanır.
KARPUZ 3.2. Kök
Karpuz tohumlarının çimlenmesi ile, önce kazık kök oluşumu meydana gelir. Bu kökün 10-15 cm. uzaması ile beraber yan kökler uzamaya başlar. Bu andan itibaren gerek derinlemesine ve gerekse yanlara doğru yayılma hızla devam eder. Kökler taban suyuna ulaşıncaya kadar toprak derinliğine doğru inme eğilimindedir. Bunla beraber köklerin % 40-60’ı 20-30 cm, % 20-30’u 50-60 cm, % 5-10’u 100-150 cm ve geri kalanda daha derinlere inebilir. Yayılma 80-150 cm’lik alanı kaplar. Kök hafif köşeli yapıdadır. Besince zengin kumlu-tınlı topraklarda bol miktarda saçak kök oluşturur.
KARPUZ 3.3. Gövde
Karpuz gövdesi toprak üzerinde yayılır (Şekil 27.1). Merkezden etrafa doğru 2-4 m’ye kadar kol atabilir. Ana gövde kendi haline bırakılırsa 80-100 cm boy alınca, ana gövdenin dip koltuk yapraklarından yan sürgünler meydana gelir. Yan sürgünler daha çabuk boy atarak, ana sürgünü geçer. Yan sürgün sayısı 4-6 adettir. Bazen 10 adete kadar çıkabilir. Sürgün sayısının artışı beslenme ve bilhassa toprak suyunun yeterli düzeyde olmasına bağlıdır. Taban yerlerde ve su kenarlarında sayı artar. Gövde yuvarlak, hafif köşelidir. Üzerinde çok ender dikenlere rastlanır. Yabaniye kaçan tiplerde yumuşak veya sert tüyler görülebilir. Kültür formlarında tüylülük yok denecek kadar azdır. Gövde rengi yeşil, açık yeşil, sarı-yeşil, gri-yeşil renklidir.
Şekil 27.1. Karpuz Bitkisi
KARPUZ 3.4. Yapraklar
Karpuz yaprakları kısa orta ve bazen uzun bir sapla gövdeye bağlanır. Yapraklar, büyük, orta ve küçük olmak üzere parçalı, oymalı, loplu bir görünümdedir. Genel olarak yaprakta 5 parça tespit edilir. Üst kısmı düz ve parlaktır. Üst renk açık yeşil, yeşil ve koyu yeşil, gri-yeşil renklidir. Alt kısmında renk, gümüşi yeşil veya gri-yeşil renge döner. Yapraklar diğer Cucurbitaceae bitkilerine göre daha tüysüzdür.
KARPUZ 3.5. Çiçek ve Meyve
Genel görünüm monocie (tek evcikli) çiçek yapısındadır. Bununla berber hıyarlarda görülen çiçek yapılarına karpuzlarda da rastlanabilir. Bol miktarda Gyndomonocieous çiçeklere rastlanır. Erkek çiçekler ufaktır. İnce bir çiçek sapından sonra 5 adet yuvarlak, kısa, yeşil renkli çanak yapraklar, 5 adet açık sarı renkli taç yapraklar ve 5 adet erkek organdan oluşur. Dişi çiçekler erkek çiçeklere nazaran daha büyüktür. Saptan sonra yuvarlak, beyzi veya oval beyzi, uzun beyzi görünümünde, açık yeşil renkli yumurtalık gelir. Yumurtalığın üstü ince veya fırça gibi tüylerle kaplıdır. Çeşitlere göre tüylülük azalır veya çoğalır. Yumurtalık boynunun uç kısmında oval-yuvarlak 5 adet taç yaprak ve iç kısmında dişicik tepesi vardır. Gyndomonocieous dişi çiçeklerde taç yapraklar içinde ve dişicik boynu etrafında ayrıca 5 adet erkek organ bulunur. Yumurtalık üç karpellidir. Erdişi görünümündeki Gyndomonocieous çiçeklerde bile, erkek çiçeklerden gelen çiçek tozları ile dişinin döllenmesi mümkün olmadığından, karpuzlarda büyük oranda yabancı döllenme meydana gelir. Tozlama böcekler vasıtası ile gerçekleşir. Çiçekler ana gövde üzerinde 6.-8. boğumdan sonra oluşur. Ana gövdeye nazaran yan dallarda daha fazla çiçek meydana gelir. Önce erkek çiçekler daha sonra dişi veya erdişi çiçekler teşekkül eder.
Karpuz meyveleri çok değişik şekillidir. Yuvarlak, oval, beyzi, uzun beyzi tipler görülür (Şekil 27.2 ve 27.3).
Şekil 27.2. Meyveleri uzun Alaca karpuz
Ayrıca karpuz meyveleri, ağırlıkları ve boylarına göre küçük, orta, iri ve çok iri tiplere ayrılır. Karpuzların iriliği 2-3 kg dan başlayıp, Diyarbakır karpuzlarında görüldüğü gibi 50-60 kg’a kadar çıkar.
Şekil 27.3. Yuvarlak meyveli, siyah karpuz
Günümüzde çok iri karpuzlar, ailenin ekonomik gücüne pek uymaz. Bu bakımdan küçük ve orta iri karpuzlar daha çok tutulur. Karpuz kabuğu düz renkli veya alaca olur. Düz renkler açık yeşil, yeşil, koyu yeşil, siyaha yakın yeşil renklidir (Şekil 27.3). Alacalı karpuzlarda beyaz, sarı-beyaz, açık yeşil ana desen üzerinde boydan boya koyu yeşil, siyah yeşil dalgalı çizgiler bulunur (Şekil 27.2).
Kavun ve kabaklar meyvelerinin pericarp kısmı yenir. Buna mukabil karpuzlarda yenen kısım placenta’dır. Böylece karpuz meyvesinde, çekirdek evinde az veya çok boşluk meydana gelmez. Oysa kavun ve kabak meyvesinin çekirdek evinde az veya çok bir boşluk oluşur. Karpuzun meyve eti sert, yumuşak, az veya çok liflidir. Rengi beyazdan başlar, açık sarı, sarı, pembe, kırmızı renge kadar değişim gösterir. Birçok karpuz etinde, olumda kısa bir süre sonra sulanma meydana gelir ve hatta uzun süre bekleyen ve içi sulanan kapuzların içindeki çekirdekler çimlenmeye başlayabilir.
KARPUZ 3.6. Tohum
Karpuzlar tohumları üç karpel içerisine dağılmış, meyve etine gömülü bulunur. Tohumlar yuvarlak, uzun yuvarlak şekillidir. Tohum ucu belirgin hatta bazı çeşitlerde gaga gibidir. Kabuk serttir. Beyazdan başlayarak, sarı kahverengi, pembe ve siyaha kadar renkler değişir. Renk düz ve alacalı olabilir. İrilikleri oldukça farklıdır. Genişlik 2-5 mm, uzunluk 3-15 mm, kalınlık 1-3 mm arasında oynar. Bazı yeni F1 çeşitlerinde ıslah yoluyla çekirdekler özellikle küçültülmüş ve sayıları azaltılmıştır. Tohumluğun, temizliği % 99, çimlenme kabiliyeti % 99, kullanılma oranı % 95’tir. Tohumluğun bin dane ağırlığı 200-500 gr, 1 gram tohumlukta 15-40 adet tohum bulunur. Tohumlar hayatiyetlerini 5-8 sene muhafaza eder. Tohum ekimi sırasında 2 senelik tohumların kullanımı tercih edilir. En düşük çimlenme sıcaklığı 10°C, optimal 20,25°C, maksimum 30-35°C’dir. Çimlenme denemelerine 7-10 gün devam edilir.
KARPUZ 3.1. Bitki Oluşumu
Karpuz tek senelik bir bitkidir. Tohumla üretilir. Tohum ekiminden sonra, çimlenir ve iki kotiledon yaprağı ile bitkiler toprak yüzüne çıkar. Büyüme ilk zaman oldukça yavaştır. Kökler yeterli suyu bulduğunda büyüme hızlanır. Genelde karpuz bitkisi 4-6 adet yan dal meydana getirerek toprak yüzüne yayılır. Bu sırada yaprak koltuklarında erkek ve daha sonra dişi çiçekler oluşur. Döllenmeden sonra meyveler irileşmeye başlar. Olgunlaşan meyveler kendi haline bırakılırsa bir müddet sonra iç kısım sulanır. Meyve parçalanır. Tohumlar toprağa saçılır. Bitki bu tohumlarla kışı geçirir ve ertesi sene bu tohumlar tekrar çimlenir ve yeni karpuz bitkilerini meydana getirir. Böylece karpuzun hayat döngüsü tamamlanır.
KARPUZ 3.2. Kök
Karpuz tohumlarının çimlenmesi ile, önce kazık kök oluşumu meydana gelir. Bu kökün 10-15 cm. uzaması ile beraber yan kökler uzamaya başlar. Bu andan itibaren gerek derinlemesine ve gerekse yanlara doğru yayılma hızla devam eder. Kökler taban suyuna ulaşıncaya kadar toprak derinliğine doğru inme eğilimindedir. Bunla beraber köklerin % 40-60’ı 20-30 cm, % 20-30’u 50-60 cm, % 5-10’u 100-150 cm ve geri kalanda daha derinlere inebilir. Yayılma 80-150 cm’lik alanı kaplar. Kök hafif köşeli yapıdadır. Besince zengin kumlu-tınlı topraklarda bol miktarda saçak kök oluşturur.
KARPUZ 3.3. Gövde
Karpuz gövdesi toprak üzerinde yayılır (Şekil 27.1). Merkezden etrafa doğru 2-4 m’ye kadar kol atabilir. Ana gövde kendi haline bırakılırsa 80-100 cm boy alınca, ana gövdenin dip koltuk yapraklarından yan sürgünler meydana gelir. Yan sürgünler daha çabuk boy atarak, ana sürgünü geçer. Yan sürgün sayısı 4-6 adettir. Bazen 10 adete kadar çıkabilir. Sürgün sayısının artışı beslenme ve bilhassa toprak suyunun yeterli düzeyde olmasına bağlıdır. Taban yerlerde ve su kenarlarında sayı artar. Gövde yuvarlak, hafif köşelidir. Üzerinde çok ender dikenlere rastlanır. Yabaniye kaçan tiplerde yumuşak veya sert tüyler görülebilir. Kültür formlarında tüylülük yok denecek kadar azdır. Gövde rengi yeşil, açık yeşil, sarı-yeşil, gri-yeşil renklidir.
Şekil 27.1. Karpuz Bitkisi
KARPUZ 3.4. Yapraklar
Karpuz yaprakları kısa orta ve bazen uzun bir sapla gövdeye bağlanır. Yapraklar, büyük, orta ve küçük olmak üzere parçalı, oymalı, loplu bir görünümdedir. Genel olarak yaprakta 5 parça tespit edilir. Üst kısmı düz ve parlaktır. Üst renk açık yeşil, yeşil ve koyu yeşil, gri-yeşil renklidir. Alt kısmında renk, gümüşi yeşil veya gri-yeşil renge döner. Yapraklar diğer Cucurbitaceae bitkilerine göre daha tüysüzdür.
KARPUZ 3.5. Çiçek ve Meyve
Genel görünüm monocie (tek evcikli) çiçek yapısındadır. Bununla berber hıyarlarda görülen çiçek yapılarına karpuzlarda da rastlanabilir. Bol miktarda Gyndomonocieous çiçeklere rastlanır. Erkek çiçekler ufaktır. İnce bir çiçek sapından sonra 5 adet yuvarlak, kısa, yeşil renkli çanak yapraklar, 5 adet açık sarı renkli taç yapraklar ve 5 adet erkek organdan oluşur. Dişi çiçekler erkek çiçeklere nazaran daha büyüktür. Saptan sonra yuvarlak, beyzi veya oval beyzi, uzun beyzi görünümünde, açık yeşil renkli yumurtalık gelir. Yumurtalığın üstü ince veya fırça gibi tüylerle kaplıdır. Çeşitlere göre tüylülük azalır veya çoğalır. Yumurtalık boynunun uç kısmında oval-yuvarlak 5 adet taç yaprak ve iç kısmında dişicik tepesi vardır. Gyndomonocieous dişi çiçeklerde taç yapraklar içinde ve dişicik boynu etrafında ayrıca 5 adet erkek organ bulunur. Yumurtalık üç karpellidir. Erdişi görünümündeki Gyndomonocieous çiçeklerde bile, erkek çiçeklerden gelen çiçek tozları ile dişinin döllenmesi mümkün olmadığından, karpuzlarda büyük oranda yabancı döllenme meydana gelir. Tozlama böcekler vasıtası ile gerçekleşir. Çiçekler ana gövde üzerinde 6.-8. boğumdan sonra oluşur. Ana gövdeye nazaran yan dallarda daha fazla çiçek meydana gelir. Önce erkek çiçekler daha sonra dişi veya erdişi çiçekler teşekkül eder.
Karpuz meyveleri çok değişik şekillidir. Yuvarlak, oval, beyzi, uzun beyzi tipler görülür (Şekil 27.2 ve 27.3).
Şekil 27.2. Meyveleri uzun Alaca karpuz
Ayrıca karpuz meyveleri, ağırlıkları ve boylarına göre küçük, orta, iri ve çok iri tiplere ayrılır. Karpuzların iriliği 2-3 kg dan başlayıp, Diyarbakır karpuzlarında görüldüğü gibi 50-60 kg’a kadar çıkar.
Şekil 27.3. Yuvarlak meyveli, siyah karpuz
Günümüzde çok iri karpuzlar, ailenin ekonomik gücüne pek uymaz. Bu bakımdan küçük ve orta iri karpuzlar daha çok tutulur. Karpuz kabuğu düz renkli veya alaca olur. Düz renkler açık yeşil, yeşil, koyu yeşil, siyaha yakın yeşil renklidir (Şekil 27.3). Alacalı karpuzlarda beyaz, sarı-beyaz, açık yeşil ana desen üzerinde boydan boya koyu yeşil, siyah yeşil dalgalı çizgiler bulunur (Şekil 27.2).
Kavun ve kabaklar meyvelerinin pericarp kısmı yenir. Buna mukabil karpuzlarda yenen kısım placenta’dır. Böylece karpuz meyvesinde, çekirdek evinde az veya çok boşluk meydana gelmez. Oysa kavun ve kabak meyvesinin çekirdek evinde az veya çok bir boşluk oluşur. Karpuzun meyve eti sert, yumuşak, az veya çok liflidir. Rengi beyazdan başlar, açık sarı, sarı, pembe, kırmızı renge kadar değişim gösterir. Birçok karpuz etinde, olumda kısa bir süre sonra sulanma meydana gelir ve hatta uzun süre bekleyen ve içi sulanan kapuzların içindeki çekirdekler çimlenmeye başlayabilir.
KARPUZ 3.6. Tohum
Karpuzlar tohumları üç karpel içerisine dağılmış, meyve etine gömülü bulunur. Tohumlar yuvarlak, uzun yuvarlak şekillidir. Tohum ucu belirgin hatta bazı çeşitlerde gaga gibidir. Kabuk serttir. Beyazdan başlayarak, sarı kahverengi, pembe ve siyaha kadar renkler değişir. Renk düz ve alacalı olabilir. İrilikleri oldukça farklıdır. Genişlik 2-5 mm, uzunluk 3-15 mm, kalınlık 1-3 mm arasında oynar. Bazı yeni F1 çeşitlerinde ıslah yoluyla çekirdekler özellikle küçültülmüş ve sayıları azaltılmıştır. Tohumluğun, temizliği % 99, çimlenme kabiliyeti % 99, kullanılma oranı % 95’tir. Tohumluğun bin dane ağırlığı 200-500 gr, 1 gram tohumlukta 15-40 adet tohum bulunur. Tohumlar hayatiyetlerini 5-8 sene muhafaza eder. Tohum ekimi sırasında 2 senelik tohumların kullanımı tercih edilir. En düşük çimlenme sıcaklığı 10°C, optimal 20,25°C, maksimum 30-35°C’dir. Çimlenme denemelerine 7-10 gün devam edilir.