Tweet
CHICORI 3. Botanik Özellikleri
CHICORI 3.1. Bitki Oluşumu
Chihorinin yaprakları veya kökleri yenebilir. Bitki, gelişmesini iki yılda tamamlar. Tohum çimlenmesinden hemen sonra bir kazık kök oluşumu meydana gelir ve daha sonra yapraklar oluşur. Bilhassa kökü yenen chihoride kök kalınlaşır. O yıl toprak içinde kök konik, havuç görünümü bir yumru meydana gelir. Yaprak chihoride kök daha zayıftır. Yapraklar birbiri içine gömülerek küçük sivri bir lahana ve marul şeklinde gelişir. Birinci yıl bitkiler kök ve yapraklarını oluşturarak devamlı vejetatif gelişmede kalır. Bu bitkiler olduğu gibi yerlerinde bırakılırsa, ertesi yıl çiçek sapı vererek çiçeğe kalkar. Çiçeklenme ve tohum hasadı sonunda bitkiler ölür. Böylece iki yıllık ömür tamamlanmış olur.
CHICORI 3.2. Kök
Tohum çimlenmesi ile beraber gözle görülür bir kazık kök oluşumu başlar. Bu kazık kök ilerde yumruyu meydana getirir. Kazık kök uzunluğu, 5-10 cm olduğunda, yan kökler çıkar ve her yan kökler müstakil bir köktür (Şekil 31.1). Bitkinin beslenmesi kazık kök üzerinden çıkan yay köklerle olur. Yan kökler toprağın 20-30 cm derinliğinde yoğunlaşır. Köklerin ancak % 20-25’i 30 ile 50 cm derinliğe iner. Kazık kök, besin maddelerinin depolandığı yerdir. Birinci yıl içinde yavaş yavaş gelen besin maddelerinin depolanması ile kalınlaşmaya başlar ve bir yumru oluşturur. Yumrunun boyu 20-25 cm’e ulaşır, kalınlığı 2-5 cm arasında değişir. Kök boğazı daha kalın, kök uzu ince ve küttür. Rengi siyah veya koyu kahve-siyahtır (Şekil 31.2). Bazen Gri-siyah, gri-kahverengi gibi açık renkli tipler de görülür. Kökleri yenen chihoride, kökler hasat sonrası kullanılır. Bunların kalınlığı kök boğazında 5-7 cm kadardır ve uca doğru incelir. Ortalama bir kökün ağırlığı 80-250 gr arasındadır. Kalın bir havuç yumrusuna benzer. Rengi siyahtır.
Şekil 31.1. Chihori Kökleri
31.3.3. Yaprak
Yapraklar birbiri içinden çıkar. En dışta ihtiyar, en içte genç yapraklar bulunur. Esas yapraklar kısa saplıdır. Yaprak ayası uzun yumurta biçiminde veya uzun elipstir. Yaprak kenarları düzdür. Ortada belirgin bir yaprak damarı bulunur. Dış yaprakların rengi yeşildir. İç yapraklarda renk açılır. Dıştaki yeşil renkli yaprakların üzerinde tüyler bulunabilir. Yaprakları yenen chihorilerilerde kökler daha önce de belirttiğimiz gibi yumru meydana getirmez, bitkide o yıl teşekkül eden yapraklar yenir.
Yumru geliştiren çeşitlerin, kış öncesi hasat edilen yumruları, kasalar içine konarak, kasalar özel yapılmış karanlık ve nemli odalardaki raflara yerleştirilir. Burada bir müddet bekletilen yumruların sürmesi sağlanır. Bu karanlık ortamda süren yapraklar birbiri içinden çıkarak, sıkı küçük başlı bir lahana görünümü kazanır. Yapraklar ışık almadıklarında, yapraklara yeşil rengi veren klorofil teşekkül etmez, etiyolleşme meydana gelir, dolayısıyla yaprakların rengi sarı-beyaz, yaprak damarları beyaz renkli olur. İşte körpe ve gevrek olan bu yapraklar yenir (Şekil 31.2).
Şekil 31.2. Chihorinin yenen yaprak sürgünün
CHICORI 3.4. Çiçek Sapı ve Çiçek
Birinci yıl vejetatif gelişen bitkiler, eğer tarlada bırakılırsa, ikinci yıl ilkbaharında önce yapraklı bir demet oluşturur, sonra sürgün verip çiçek açar. Sürgün boyu 90-120 cm arasında değişir. Sürgünler çok dallı olup, her dal ucunda birleşik bir çiçek tablası bulunur. Her bir çiçekte, çok sayıda yeşil renkli çanak ve sarı, açık sarı renkli, kalp şeklinde taç yapraklar vardır. Çiçeğin orta kısımda erkek organların çevrelediği boru içinden dişi tepeciği çıkar. Bu borunun en alt noktasında ileride tohumu oluşturacak yumurtalık bulunur. Çiçeklenme Mayıs sonu Haziran içinde meydana gelir ve çiçeklenme süresi 20-30 gün devam eder. Çiçeklerde dişi organ tepeciği, erkek organların üzerinde bulunduğundan, kendine döllenme meydana gelmez, arı ve böcekler vasıtasıyla yabancı döllenme meydana gelir. Fakat azda olsa kendine döllenmede söz konudur.
CHICORI 3.5. Tohum
Tohumlar uzun oval, üstü kalın ve tırtıklı bir tırnak, alt tarafı ince ve küt uçlu, tohum üstünde, belirgin ve az belirgin 3-5 oluklu bir görünüm vardır. Uzunluğu 2-3 mm, genişliği 1 mm kadardır. Rengi açık gridir. Bazen rengi açık kahverengi olan tohumlara da rastlanır. Tohumların çimlenme kabiliyeti % 75-96, temizliği % 90-98 ve tohumluğun kullanılma değeri % 65 civarındadır. Tohumun bin dane ağırlığı 0,88-1,97 gr’dır. Bir litrede tohumluk 440-518 gr gelir. 1 gr Tohumlukta 600-750 adet tohum bulunur. Tohumlar 20-30°C sıcaklıkta 5 gün içinde çimlenir. Çimlendirme karanlık koşulda yapılmalıdır. Çimlendirme denemelerine 10 gün devam edilir. Tohumlar canlılıklarını 4-8 yıl devam ettirir. Fakat 5 yıldan daha eski tohumları kullanırken, dikkatli olmak gerekir ve mümkünse tohumlarda bir çimlendirme denemesi yapmak ve ona göre tohumluğun kullanılmasına karar vermek gerekir.
CHICORI 3.1. Bitki Oluşumu
Chihorinin yaprakları veya kökleri yenebilir. Bitki, gelişmesini iki yılda tamamlar. Tohum çimlenmesinden hemen sonra bir kazık kök oluşumu meydana gelir ve daha sonra yapraklar oluşur. Bilhassa kökü yenen chihoride kök kalınlaşır. O yıl toprak içinde kök konik, havuç görünümü bir yumru meydana gelir. Yaprak chihoride kök daha zayıftır. Yapraklar birbiri içine gömülerek küçük sivri bir lahana ve marul şeklinde gelişir. Birinci yıl bitkiler kök ve yapraklarını oluşturarak devamlı vejetatif gelişmede kalır. Bu bitkiler olduğu gibi yerlerinde bırakılırsa, ertesi yıl çiçek sapı vererek çiçeğe kalkar. Çiçeklenme ve tohum hasadı sonunda bitkiler ölür. Böylece iki yıllık ömür tamamlanmış olur.
CHICORI 3.2. Kök
Tohum çimlenmesi ile beraber gözle görülür bir kazık kök oluşumu başlar. Bu kazık kök ilerde yumruyu meydana getirir. Kazık kök uzunluğu, 5-10 cm olduğunda, yan kökler çıkar ve her yan kökler müstakil bir köktür (Şekil 31.1). Bitkinin beslenmesi kazık kök üzerinden çıkan yay köklerle olur. Yan kökler toprağın 20-30 cm derinliğinde yoğunlaşır. Köklerin ancak % 20-25’i 30 ile 50 cm derinliğe iner. Kazık kök, besin maddelerinin depolandığı yerdir. Birinci yıl içinde yavaş yavaş gelen besin maddelerinin depolanması ile kalınlaşmaya başlar ve bir yumru oluşturur. Yumrunun boyu 20-25 cm’e ulaşır, kalınlığı 2-5 cm arasında değişir. Kök boğazı daha kalın, kök uzu ince ve küttür. Rengi siyah veya koyu kahve-siyahtır (Şekil 31.2). Bazen Gri-siyah, gri-kahverengi gibi açık renkli tipler de görülür. Kökleri yenen chihoride, kökler hasat sonrası kullanılır. Bunların kalınlığı kök boğazında 5-7 cm kadardır ve uca doğru incelir. Ortalama bir kökün ağırlığı 80-250 gr arasındadır. Kalın bir havuç yumrusuna benzer. Rengi siyahtır.
Şekil 31.1. Chihori Kökleri
31.3.3. Yaprak
Yapraklar birbiri içinden çıkar. En dışta ihtiyar, en içte genç yapraklar bulunur. Esas yapraklar kısa saplıdır. Yaprak ayası uzun yumurta biçiminde veya uzun elipstir. Yaprak kenarları düzdür. Ortada belirgin bir yaprak damarı bulunur. Dış yaprakların rengi yeşildir. İç yapraklarda renk açılır. Dıştaki yeşil renkli yaprakların üzerinde tüyler bulunabilir. Yaprakları yenen chihorilerilerde kökler daha önce de belirttiğimiz gibi yumru meydana getirmez, bitkide o yıl teşekkül eden yapraklar yenir.
Yumru geliştiren çeşitlerin, kış öncesi hasat edilen yumruları, kasalar içine konarak, kasalar özel yapılmış karanlık ve nemli odalardaki raflara yerleştirilir. Burada bir müddet bekletilen yumruların sürmesi sağlanır. Bu karanlık ortamda süren yapraklar birbiri içinden çıkarak, sıkı küçük başlı bir lahana görünümü kazanır. Yapraklar ışık almadıklarında, yapraklara yeşil rengi veren klorofil teşekkül etmez, etiyolleşme meydana gelir, dolayısıyla yaprakların rengi sarı-beyaz, yaprak damarları beyaz renkli olur. İşte körpe ve gevrek olan bu yapraklar yenir (Şekil 31.2).
Şekil 31.2. Chihorinin yenen yaprak sürgünün
CHICORI 3.4. Çiçek Sapı ve Çiçek
Birinci yıl vejetatif gelişen bitkiler, eğer tarlada bırakılırsa, ikinci yıl ilkbaharında önce yapraklı bir demet oluşturur, sonra sürgün verip çiçek açar. Sürgün boyu 90-120 cm arasında değişir. Sürgünler çok dallı olup, her dal ucunda birleşik bir çiçek tablası bulunur. Her bir çiçekte, çok sayıda yeşil renkli çanak ve sarı, açık sarı renkli, kalp şeklinde taç yapraklar vardır. Çiçeğin orta kısımda erkek organların çevrelediği boru içinden dişi tepeciği çıkar. Bu borunun en alt noktasında ileride tohumu oluşturacak yumurtalık bulunur. Çiçeklenme Mayıs sonu Haziran içinde meydana gelir ve çiçeklenme süresi 20-30 gün devam eder. Çiçeklerde dişi organ tepeciği, erkek organların üzerinde bulunduğundan, kendine döllenme meydana gelmez, arı ve böcekler vasıtasıyla yabancı döllenme meydana gelir. Fakat azda olsa kendine döllenmede söz konudur.
CHICORI 3.5. Tohum
Tohumlar uzun oval, üstü kalın ve tırtıklı bir tırnak, alt tarafı ince ve küt uçlu, tohum üstünde, belirgin ve az belirgin 3-5 oluklu bir görünüm vardır. Uzunluğu 2-3 mm, genişliği 1 mm kadardır. Rengi açık gridir. Bazen rengi açık kahverengi olan tohumlara da rastlanır. Tohumların çimlenme kabiliyeti % 75-96, temizliği % 90-98 ve tohumluğun kullanılma değeri % 65 civarındadır. Tohumun bin dane ağırlığı 0,88-1,97 gr’dır. Bir litrede tohumluk 440-518 gr gelir. 1 gr Tohumlukta 600-750 adet tohum bulunur. Tohumlar 20-30°C sıcaklıkta 5 gün içinde çimlenir. Çimlendirme karanlık koşulda yapılmalıdır. Çimlendirme denemelerine 10 gün devam edilir. Tohumlar canlılıklarını 4-8 yıl devam ettirir. Fakat 5 yıldan daha eski tohumları kullanırken, dikkatli olmak gerekir ve mümkünse tohumlarda bir çimlendirme denemesi yapmak ve ona göre tohumluğun kullanılmasına karar vermek gerekir.