Tweet
BAMYA Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
BAMYA 9.1. Hasat
Taze bamya hasadı, bamyalar kartlaşmadan elle toplanarak yapılır. Henüz bamyada hasat makinesi geliştirilmemiştir. Zaten meyveler değişik zamanlarda oluştuğundan mekanik hasat zaten kolay kolay yapılamaz. Hasat, genelde meyve uzunluğu 1-3 cm’i bulduğu zaman yapılır. Bu durumdaki bamyalar ileride tüketici tarafında pişirilirken çatlamaz ve yemeğe salgı bırakmaz. Üretici verim miktarını çoğaltmak üzere meyve boyunun 4-8 cm kadar büyümesine izin verir. Bamya meyveleri kartlaştıkça selüloz oranı artar ve içinde tohumlar oluşur. Bu durumda bamyaların yeme özelliği kaybolur. Kurutmalık için bamyalar çiçeklenmeden hemen sonra, taç yapraklar dökülür dökülmez veya çeşidine bağlı olarak taç yapraklar dökülmeden, meyveler 1-1,5 cm boy aldığında toplanır.
Bamya bitkisinin tümü tüylüdür. Tüylerin dibinde bulunan bezlerdeki salgı, toplayıcıların eline bulaştığında yakıcı ve kaşındırıcıdır. Bamyayı, ancak elleri nasırlaşmış, sertleşmiş kişiler çıplak elle toplayabilir. Hiç bamya hasadı yapmamış kişiler, bamyayı ince lastik eldiven giyerek toplamalıdır. Yukarıdaki bölümlerde belirttiğimiz gibi, bazı hassas kişilerde bamyanın salgısı alerjiye neden olur. Bamya toplayan tecrübeli kişiler, elleri kazara yanmaya başlamış kişilere, zeytinyağı veya süt kaymağı sürmesini söylerler. Böylece yanma ve kaşıntı büyük ölçüde azaltılır.
Bamya hasadında meyve tutulur ve yaprak koltuğundan aşağı çekilerek, meyve sapı kırılarak toplanır. Bamya hasadını genelde kadın işçiler yapar. Erkek işçiler bu konuda hassas değildir. Ayrıca kadınlardan daha az bamya hasat eder. İyi bir kadın işçi bir günde 20-30 kg bamya hasat edebilir. Bu rakam ortalama 15-20 kg’dır. Bamyada hasat, tohum ekiminden 30-50 gün sonra başlar ve başlangıçta haftada 1 veya 2 kez, daha sonra her gün hasat yapılır. Hasat süresi bölgelere göre değişmekle beraber 2-4 ay arasında oynar. Dönümden 500-2000 kg arasında ürün alınır.
BAMYA 9.2. Standardizasyon
Türk Standartları Enstitüsü’nün 1975 yılında yürürlüğe giren, TS 2122 sayılı standardına göre, genel özellikler bakımından taze bamyalar, dış etkenlerden zarar görmemiş, bütün, sağlam, temiz, odunlaşmamış olmalı, üzerlerinde kimyasal madde artıkları, aşırı dış nem, yabancı koku ve tat bulunmamalıdır. Bu özelliğe sahip satılabilir bamyalar iki sınıfa ayrılır.
Birinci sınıfa iyi nitelikteki bamyalar girer. Bunlar şekil ve renk bakımından çeşidin tipik özelliğini taşımalıdır. Üzerinde hiçbir leke bulunmamalı, yumuşak ve gevrek, meyve içindeki çekirdekler küçük ve sertleşmemiş olmalıdır.
İkinci sınıfa, birinci sınıfa girmeyen fakat genel özelliklere uyan taze bamyalar alınır. Yalnız bu sınıftaki bamyalar üzerinde hafif leke ve bereler bulunabilir.
Her iki sınıfta da % 10 tolerans hudutları kabul edilmiştir. Bu durumda örnek olarak birinci sınıfta, bu sınıf özelliğine uymayan, fakat ikinci sınıfa giren taze bamyalardan ağırlıkça % 10 oranında bulunabilir.
BAMYA 9.3. Piyasaya Arz
Taze bamyalar ambalaj içinde pazara sevk edilir. Yakın pazarlara 10-20 kg’lık küfeler, 5-10 kg’lık sepetler, 10-15 kg’lık naylon torbalar, 5-10 kg’lık tahta kasalar içinde çıkartılır. Uzun pazarlara 5-10 kg’lık sepetler ve daha çok 5-10 kg’lık tahta ve mukavva kutular, kasalarla yollanır. Bir ambalaj içindeki bamyalarda, çeşit ve sınıf yönünden bir örneklik aranır. Ambalaj ürünü koruyacak nitelikte olmalıdır. İnsan sağlığına zarar vermemelidir. Konserveye işlenecek bamyalar küfeler veya kasalar içinde fabrikaya yollanır.
BAMYA 9.4. Muhafaza ve Nakliye
Bamyalar taze tüketimde muhafazaya alınmaz. Doğrudan tarladan pazara sevk edilir. Bu yüzden de ancak 4-5 günlük bir pazarlama süresi geçirilebilir. Bu durumda dış sıcaklığa bağlı olarak nem kaybı ve üründe ağırlık azalması, pörsüme ve buruşma meydana gelebilir. Yakın pazarlarda nakliye, 1-2 gün içinde fazla sorun ortaya çıkmaz. Uzak pazarlara sevk ve bilhassa yurtdışına göndermelerde, sıcak zamanlarda mutlaka frigorifik taşıyıcılar kullanılmalıdır. Bu durumda 2-4°C sıcaklıkta, % 60-70 nemde, 2-4 günlük nakliyeler gerçekleştirilebilir. Nakliye sırasında ağırlık olarak su kaybı ile % 5 oranında azalma meydana gelir.
Bamyaların konserve ve kuru olarak muhafazası mümkündür. Konserve edilecek bamyaların meyve boyu 1-3 cm arasında olmalıdır. Bizde daha kart bamyalar kullanılır. Bu ise konservenin görünümünü bozar. İri meyveler konserveyi işleme ve pişirme sırasında çabuk parçalandığı için, konserve suyunda usareleşme görülür.
Kış tüketimi için, bamyaların kurutma yolu ile muhafazası yaygındır. Boyu 1 cm’i bulan meyveler kadın işçiler tarafından toplanır, sonra işletmede iğne ile ipe dizilir ve gölge yerde kurutulur. Bazen güneşte yapılan kurutmalarda, bamyaların rengi esmer yeşile döner. Halbuki gölgede renk daha güzel ve gösterişlidir. Kurutulan bamyalar bu hali ile paketlenip satışa arz edilir. Kurutulmuş bamyalar kuru bir yerde 1-2 yıl rahatlıkla muhafaza edilebilir. Bu arada böceklenmeye ve kurtlanmaya dikkat edilmelidir.
BAMYA 10. Literatür
BAYRAKTAR, K. (1970). Sebze Yetiştirme Cilt II. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 169. İzmir
ORAMAN, M.N. (1968). Sebze İlmi. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları 323. Ankara.
BAMYA 9.1. Hasat
Taze bamya hasadı, bamyalar kartlaşmadan elle toplanarak yapılır. Henüz bamyada hasat makinesi geliştirilmemiştir. Zaten meyveler değişik zamanlarda oluştuğundan mekanik hasat zaten kolay kolay yapılamaz. Hasat, genelde meyve uzunluğu 1-3 cm’i bulduğu zaman yapılır. Bu durumdaki bamyalar ileride tüketici tarafında pişirilirken çatlamaz ve yemeğe salgı bırakmaz. Üretici verim miktarını çoğaltmak üzere meyve boyunun 4-8 cm kadar büyümesine izin verir. Bamya meyveleri kartlaştıkça selüloz oranı artar ve içinde tohumlar oluşur. Bu durumda bamyaların yeme özelliği kaybolur. Kurutmalık için bamyalar çiçeklenmeden hemen sonra, taç yapraklar dökülür dökülmez veya çeşidine bağlı olarak taç yapraklar dökülmeden, meyveler 1-1,5 cm boy aldığında toplanır.
Bamya bitkisinin tümü tüylüdür. Tüylerin dibinde bulunan bezlerdeki salgı, toplayıcıların eline bulaştığında yakıcı ve kaşındırıcıdır. Bamyayı, ancak elleri nasırlaşmış, sertleşmiş kişiler çıplak elle toplayabilir. Hiç bamya hasadı yapmamış kişiler, bamyayı ince lastik eldiven giyerek toplamalıdır. Yukarıdaki bölümlerde belirttiğimiz gibi, bazı hassas kişilerde bamyanın salgısı alerjiye neden olur. Bamya toplayan tecrübeli kişiler, elleri kazara yanmaya başlamış kişilere, zeytinyağı veya süt kaymağı sürmesini söylerler. Böylece yanma ve kaşıntı büyük ölçüde azaltılır.
Bamya hasadında meyve tutulur ve yaprak koltuğundan aşağı çekilerek, meyve sapı kırılarak toplanır. Bamya hasadını genelde kadın işçiler yapar. Erkek işçiler bu konuda hassas değildir. Ayrıca kadınlardan daha az bamya hasat eder. İyi bir kadın işçi bir günde 20-30 kg bamya hasat edebilir. Bu rakam ortalama 15-20 kg’dır. Bamyada hasat, tohum ekiminden 30-50 gün sonra başlar ve başlangıçta haftada 1 veya 2 kez, daha sonra her gün hasat yapılır. Hasat süresi bölgelere göre değişmekle beraber 2-4 ay arasında oynar. Dönümden 500-2000 kg arasında ürün alınır.
BAMYA 9.2. Standardizasyon
Türk Standartları Enstitüsü’nün 1975 yılında yürürlüğe giren, TS 2122 sayılı standardına göre, genel özellikler bakımından taze bamyalar, dış etkenlerden zarar görmemiş, bütün, sağlam, temiz, odunlaşmamış olmalı, üzerlerinde kimyasal madde artıkları, aşırı dış nem, yabancı koku ve tat bulunmamalıdır. Bu özelliğe sahip satılabilir bamyalar iki sınıfa ayrılır.
Birinci sınıfa iyi nitelikteki bamyalar girer. Bunlar şekil ve renk bakımından çeşidin tipik özelliğini taşımalıdır. Üzerinde hiçbir leke bulunmamalı, yumuşak ve gevrek, meyve içindeki çekirdekler küçük ve sertleşmemiş olmalıdır.
İkinci sınıfa, birinci sınıfa girmeyen fakat genel özelliklere uyan taze bamyalar alınır. Yalnız bu sınıftaki bamyalar üzerinde hafif leke ve bereler bulunabilir.
Her iki sınıfta da % 10 tolerans hudutları kabul edilmiştir. Bu durumda örnek olarak birinci sınıfta, bu sınıf özelliğine uymayan, fakat ikinci sınıfa giren taze bamyalardan ağırlıkça % 10 oranında bulunabilir.
BAMYA 9.3. Piyasaya Arz
Taze bamyalar ambalaj içinde pazara sevk edilir. Yakın pazarlara 10-20 kg’lık küfeler, 5-10 kg’lık sepetler, 10-15 kg’lık naylon torbalar, 5-10 kg’lık tahta kasalar içinde çıkartılır. Uzun pazarlara 5-10 kg’lık sepetler ve daha çok 5-10 kg’lık tahta ve mukavva kutular, kasalarla yollanır. Bir ambalaj içindeki bamyalarda, çeşit ve sınıf yönünden bir örneklik aranır. Ambalaj ürünü koruyacak nitelikte olmalıdır. İnsan sağlığına zarar vermemelidir. Konserveye işlenecek bamyalar küfeler veya kasalar içinde fabrikaya yollanır.
BAMYA 9.4. Muhafaza ve Nakliye
Bamyalar taze tüketimde muhafazaya alınmaz. Doğrudan tarladan pazara sevk edilir. Bu yüzden de ancak 4-5 günlük bir pazarlama süresi geçirilebilir. Bu durumda dış sıcaklığa bağlı olarak nem kaybı ve üründe ağırlık azalması, pörsüme ve buruşma meydana gelebilir. Yakın pazarlarda nakliye, 1-2 gün içinde fazla sorun ortaya çıkmaz. Uzak pazarlara sevk ve bilhassa yurtdışına göndermelerde, sıcak zamanlarda mutlaka frigorifik taşıyıcılar kullanılmalıdır. Bu durumda 2-4°C sıcaklıkta, % 60-70 nemde, 2-4 günlük nakliyeler gerçekleştirilebilir. Nakliye sırasında ağırlık olarak su kaybı ile % 5 oranında azalma meydana gelir.
Bamyaların konserve ve kuru olarak muhafazası mümkündür. Konserve edilecek bamyaların meyve boyu 1-3 cm arasında olmalıdır. Bizde daha kart bamyalar kullanılır. Bu ise konservenin görünümünü bozar. İri meyveler konserveyi işleme ve pişirme sırasında çabuk parçalandığı için, konserve suyunda usareleşme görülür.
Kış tüketimi için, bamyaların kurutma yolu ile muhafazası yaygındır. Boyu 1 cm’i bulan meyveler kadın işçiler tarafından toplanır, sonra işletmede iğne ile ipe dizilir ve gölge yerde kurutulur. Bazen güneşte yapılan kurutmalarda, bamyaların rengi esmer yeşile döner. Halbuki gölgede renk daha güzel ve gösterişlidir. Kurutulan bamyalar bu hali ile paketlenip satışa arz edilir. Kurutulmuş bamyalar kuru bir yerde 1-2 yıl rahatlıkla muhafaza edilebilir. Bu arada böceklenmeye ve kurtlanmaya dikkat edilmelidir.
BAMYA 10. Literatür
BAYRAKTAR, K. (1970). Sebze Yetiştirme Cilt II. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 169. İzmir
ORAMAN, M.N. (1968). Sebze İlmi. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları 323. Ankara.