Tweet
ÇİLEK Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
ÇİLEK 9.1. Hasat
Toplama zamanını tespit etmek zor, aynı zamanda önemli bir iştir. Çilek tarlasının tamamı etüt edildiğinde olgun meyveler yanında olmamış meyveler ve çiçekler bir arada bulunur. Bu durum bir bitki içinde geçerlidir. Bir bitkide yeşilden tam kırmızıya kadar değişik renkli meyveler bir arada bulunur. Hasat yapılırken tam kızarmış meyvelerin toplanması gerekir. Her ne kadar tam kızarmamış meyveler hasat sonrası kızarmaya devam ederse de, paketlenmiş kutuda renk farklılığı fiyatı etkiler ve düşürür. Meyvenin fazla olgunlaşması hasat sonrası dayanım süresini azaltır. Meyveler çabuk parçalanır ve daha çok ambalaj içinde bu parçalanan kısımların mantari enfeksiyona uğrar. Meyvelerde önce beyaz küfler sonra mantar şapkalarının oluşmasıyla siyaha dönen çürümeler meydana gelir. Bu durum bazen bir ambalaj kabının, bazense tüm ambalaj kaplarının bozulmasına neden olur. Hele sıcak günlerde ve uzun nakliyelerde soğutmalı sistemler kullanılmamışsa, bu durum kaçınılmaz bir hal alır. Hasat, sabah erken saatlerde yapılır. Öğlen sıcağından önce bırakılır. Sıcak zamanda çilekler gevşediğinden ezilmeyle hasatta fire artar. Hasat edilen çilek meyveleri zedelemeden kaplara konur ve dolan kaplar hemen gölgeye taşınır. Toplama kapları plastik kutular ve meyveyi zedelemeyecek tahta kutu ve sepetlerdir. Toplama kapları fazla derin olmamalıdır. Fazla doldurma ile meyveler birbiri üzerine ağırlık yaparak ezilmemeli ve sıkışmamalıdır. Küçük işletmelerde hasat ve ambalaj aynı anda tarlada yapılır.
ÇİLEK 9.2. Standardizasyon
Ülkemizde 1978 yılında Türk Standartları Enstitüsü’nün hazırladığı TS 185 numaralı standart ile çilekler tasnif edilmektedir. Bu standartta çilek içinde genel özellikler, “Çilekler, bütün, sağlam, temiz, böcek ve hastalıklardan zarar görmemiş, yıkanmış olmalı, bunlarda özel görülebilen yabancı madde, ilaç artıkları, anormal dış nem, yabancı koku ve tat bulundurmamalı, çanak yapraklar ile kısa yeşil sapları meyve üzerinde olmalıdır.” şeklindedir. Bu genel özelliklere uyan çilekler iki sınıfa ayrılır. Ekstra sınıfına üstün nitelikte, şekil ve renk bakımından çeşidin tipik özelliklerini gösteren, olgun renk ve irilikteki, bir örnek çilekler girer. Bunlar üzerinde toz ve toprak bulunmaz.
Birinci sınıfa iyi nitelikte çilek girer. Bunlarında üzerinde de toz, toprak bulunmamalıdır. Şekil, irilik ve görünüş bakımından ekstrada olduğu kadar bir örneklik aranmaz. Meyve ucunda hafif beyazlık bulunabilir.
Çilekler, uzun eksenine dik en geniş çapa göre iri ve ufak çilekler olarak ikiye ayrılır. Ekstra sınıfında iri boy için en küçük çap 25 mm, ufak çeşitler için 20 mm’dir. Birinci sınıfta iri çeşitler için 18 mm, ufak çeşitler için 15 mm’dir.
Her ambalaj içindeki çilekler, çeşit, sınıf, boy, olgunluk ve üretim yeri bakımından bir örnek olmalıdır. Kapta görünen ürünün bir örnekliği, bütün kap içindeki ürün içinde geçerlidir. Ekstra sınıfında birinci sınıfa giren meyvelerden ağırlık ve sayıca % 5 oranında tolerans getirilmiştir. Ayrıca bozuk meyve toleransı % 2’dir. Birinci sınıfta, bu sınıf özelliklerine uymayan, fakat tüketime elverişli meyvelerden ağırlık ve sayıca % 10 tolerans uygulanır. Bu sınıfta da bozuk meyve sayısı % 2’yi geçmez. Boy toleransları her iki sınıf içinde en küçük boydan daha küçük çileklerin sayı ve ağırlıkça tolerans hududu % 10’dur.
ÇİLEK 9.3. Piyasaya Arz
Hasadı yapılan çilekler, işletmede, gölge bir yerde standartlara göre boylara ve sınıflara ayrılır. Sonra bu boy ve sınıflara ayrılmış meyveler ambalaj kaplarına doldurulur. Taze tüketim için ve bilhassa turfanda üretimde çilekler 250-500-1000 g’lık dikdörtgen veya yuvarlak plastik kaplara konur. Üstü delikli jelatin kağıdı ile kaplanır, etiketlenir. Ürünün fazlalaştığı dönemlerde 1-3 kg’lık tahta kasalara çilekler üst üste 2-3 sıra dizilir. Bu arada bazı üreticiler pazara dökme şeklinde sepetler içinde, 10 kg’lık tahta ambalajlarda ürün çıkartır.
ÇİLEK 9.4. Muhafaza
Çileklerin muhafazası oldukça kısıtlıdır. Hasat sonrası en kısa yoldan tüketime veya işlemeye sunulmalıdır. Yapılan çalışmalarda 0°C ile 1,5°C arasındaki sıcaklıklarda 7-10 gün kadar saklanabilmiştir. Sürenin fazlalaşması sonucunda çilek meyvelerinin üstü su kaybından buruşmakta, renk matlaşmakta ve tatları acılaşmaktadır. Ayrıca ambalaj içinde mantari enfeksiyon meydana gelmektedir. Muhafaza öncesi Ca tuzlarının meyve üzerine püskürtülmesi kısmen saklama süresini uzatmakta ve meyve etlerinin yumuşamasını engellemektedir.
ÇİLEK 9.5. Nakliye
Sonbahar, kış ve erken ilkbahar aylarında, ambalaj kutularında, normal kamyonlarla nakliyesi 1-2 gün içinde yapılabilir. Gece ve gündüz sıcaklığının arttığı dönemlerde nakliye frigorifik kamyonlarla yapılmalıdır. Daha önceden ambalajlama sırasında ezilmiş ve fazla olgun meyveler iyi ayıklanmış ise, nakliye sırasında çürüme ve Phytotptera’nın yol açacağı mantari enfeksiyonlara fazlaca rastlanmaz. Ancak % 3-8 arasında ağırlık kaybı meydana gelir. Aksi halde aşırı doldurma, ezilmeler, meyve suyunun akması ve sıcaklık artışı, gerektiğinde 1-2 günlük nakliye sonunda ambalajdaki ürünün tümünü satılmaz hale getirir.
ÇİLEK 9.1. Hasat
Toplama zamanını tespit etmek zor, aynı zamanda önemli bir iştir. Çilek tarlasının tamamı etüt edildiğinde olgun meyveler yanında olmamış meyveler ve çiçekler bir arada bulunur. Bu durum bir bitki içinde geçerlidir. Bir bitkide yeşilden tam kırmızıya kadar değişik renkli meyveler bir arada bulunur. Hasat yapılırken tam kızarmış meyvelerin toplanması gerekir. Her ne kadar tam kızarmamış meyveler hasat sonrası kızarmaya devam ederse de, paketlenmiş kutuda renk farklılığı fiyatı etkiler ve düşürür. Meyvenin fazla olgunlaşması hasat sonrası dayanım süresini azaltır. Meyveler çabuk parçalanır ve daha çok ambalaj içinde bu parçalanan kısımların mantari enfeksiyona uğrar. Meyvelerde önce beyaz küfler sonra mantar şapkalarının oluşmasıyla siyaha dönen çürümeler meydana gelir. Bu durum bazen bir ambalaj kabının, bazense tüm ambalaj kaplarının bozulmasına neden olur. Hele sıcak günlerde ve uzun nakliyelerde soğutmalı sistemler kullanılmamışsa, bu durum kaçınılmaz bir hal alır. Hasat, sabah erken saatlerde yapılır. Öğlen sıcağından önce bırakılır. Sıcak zamanda çilekler gevşediğinden ezilmeyle hasatta fire artar. Hasat edilen çilek meyveleri zedelemeden kaplara konur ve dolan kaplar hemen gölgeye taşınır. Toplama kapları plastik kutular ve meyveyi zedelemeyecek tahta kutu ve sepetlerdir. Toplama kapları fazla derin olmamalıdır. Fazla doldurma ile meyveler birbiri üzerine ağırlık yaparak ezilmemeli ve sıkışmamalıdır. Küçük işletmelerde hasat ve ambalaj aynı anda tarlada yapılır.
ÇİLEK 9.2. Standardizasyon
Ülkemizde 1978 yılında Türk Standartları Enstitüsü’nün hazırladığı TS 185 numaralı standart ile çilekler tasnif edilmektedir. Bu standartta çilek içinde genel özellikler, “Çilekler, bütün, sağlam, temiz, böcek ve hastalıklardan zarar görmemiş, yıkanmış olmalı, bunlarda özel görülebilen yabancı madde, ilaç artıkları, anormal dış nem, yabancı koku ve tat bulundurmamalı, çanak yapraklar ile kısa yeşil sapları meyve üzerinde olmalıdır.” şeklindedir. Bu genel özelliklere uyan çilekler iki sınıfa ayrılır. Ekstra sınıfına üstün nitelikte, şekil ve renk bakımından çeşidin tipik özelliklerini gösteren, olgun renk ve irilikteki, bir örnek çilekler girer. Bunlar üzerinde toz ve toprak bulunmaz.
Birinci sınıfa iyi nitelikte çilek girer. Bunlarında üzerinde de toz, toprak bulunmamalıdır. Şekil, irilik ve görünüş bakımından ekstrada olduğu kadar bir örneklik aranmaz. Meyve ucunda hafif beyazlık bulunabilir.
Çilekler, uzun eksenine dik en geniş çapa göre iri ve ufak çilekler olarak ikiye ayrılır. Ekstra sınıfında iri boy için en küçük çap 25 mm, ufak çeşitler için 20 mm’dir. Birinci sınıfta iri çeşitler için 18 mm, ufak çeşitler için 15 mm’dir.
Her ambalaj içindeki çilekler, çeşit, sınıf, boy, olgunluk ve üretim yeri bakımından bir örnek olmalıdır. Kapta görünen ürünün bir örnekliği, bütün kap içindeki ürün içinde geçerlidir. Ekstra sınıfında birinci sınıfa giren meyvelerden ağırlık ve sayıca % 5 oranında tolerans getirilmiştir. Ayrıca bozuk meyve toleransı % 2’dir. Birinci sınıfta, bu sınıf özelliklerine uymayan, fakat tüketime elverişli meyvelerden ağırlık ve sayıca % 10 tolerans uygulanır. Bu sınıfta da bozuk meyve sayısı % 2’yi geçmez. Boy toleransları her iki sınıf içinde en küçük boydan daha küçük çileklerin sayı ve ağırlıkça tolerans hududu % 10’dur.
ÇİLEK 9.3. Piyasaya Arz
Hasadı yapılan çilekler, işletmede, gölge bir yerde standartlara göre boylara ve sınıflara ayrılır. Sonra bu boy ve sınıflara ayrılmış meyveler ambalaj kaplarına doldurulur. Taze tüketim için ve bilhassa turfanda üretimde çilekler 250-500-1000 g’lık dikdörtgen veya yuvarlak plastik kaplara konur. Üstü delikli jelatin kağıdı ile kaplanır, etiketlenir. Ürünün fazlalaştığı dönemlerde 1-3 kg’lık tahta kasalara çilekler üst üste 2-3 sıra dizilir. Bu arada bazı üreticiler pazara dökme şeklinde sepetler içinde, 10 kg’lık tahta ambalajlarda ürün çıkartır.
ÇİLEK 9.4. Muhafaza
Çileklerin muhafazası oldukça kısıtlıdır. Hasat sonrası en kısa yoldan tüketime veya işlemeye sunulmalıdır. Yapılan çalışmalarda 0°C ile 1,5°C arasındaki sıcaklıklarda 7-10 gün kadar saklanabilmiştir. Sürenin fazlalaşması sonucunda çilek meyvelerinin üstü su kaybından buruşmakta, renk matlaşmakta ve tatları acılaşmaktadır. Ayrıca ambalaj içinde mantari enfeksiyon meydana gelmektedir. Muhafaza öncesi Ca tuzlarının meyve üzerine püskürtülmesi kısmen saklama süresini uzatmakta ve meyve etlerinin yumuşamasını engellemektedir.
ÇİLEK 9.5. Nakliye
Sonbahar, kış ve erken ilkbahar aylarında, ambalaj kutularında, normal kamyonlarla nakliyesi 1-2 gün içinde yapılabilir. Gece ve gündüz sıcaklığının arttığı dönemlerde nakliye frigorifik kamyonlarla yapılmalıdır. Daha önceden ambalajlama sırasında ezilmiş ve fazla olgun meyveler iyi ayıklanmış ise, nakliye sırasında çürüme ve Phytotptera’nın yol açacağı mantari enfeksiyonlara fazlaca rastlanmaz. Ancak % 3-8 arasında ağırlık kaybı meydana gelir. Aksi halde aşırı doldurma, ezilmeler, meyve suyunun akması ve sıcaklık artışı, gerektiğinde 1-2 günlük nakliye sonunda ambalajdaki ürünün tümünü satılmaz hale getirir.