Tweet
TATLI PATATES Sınıflandırılması
Tatlı patates, Angiospermae alt bölümü Dicotvlegonese sınıfı, avmpetale bitişik taç yapraklar alt sınıfının Convovulaceae (sarmaşıkgiller) familyasına girer. Tür ismi Ipomoes patates Poiret’tir. Burada hemen belirtmek gerekir ki, bazı ülkelerde yine tatlı patates olarak bilinen ve benzer şekilde değerlendirilen ancak gerçek tatlı patatesten farklı olan başka türler de vardır. Yalancı tatlı patates olarak da anılan bu türler Dioscores, Merremia ve Quamoclit cinsleridir ve Ipomoea cinsi ile hiçbir ilgisi yoktur. Tatlı patatesle çok sık olarak karıştırılan ve İngilizce’de “Yam” olarak bilinen sebze türü yukarıdaki cinslerden Dioscoes ve Oanildir. Halen kullanılmakta olan bazı gerçek tatlı patates çeşitlerinin isimlerinde de Yam, Sugar Yam, Purole Yam, Minnet Yam’dır. Yam kelimesi burada yumuşak yumrulu çeşitlere verilen genel isimdir. Tatlı patates çeşitlerinin sınıflandırılmasında farklı kriterler esas alınabilmektedir. Bunların en önemlileri yumru rengi, yaprak şekli ve rengi, gövde uzunluğu ve rengi, bitkinin toprak üzerinde yayılma durumudur. Bu özellikleri dikkate alan THOPSON ve BEATTLE gibi araştırıcılar tatlıpatates çeşitlerini sekiz grup altında toplamışlardır (BAYRAKTAR, 1970). Anılan gruplar ve her gruptaki en önemli çeşitler aşağıda gösterilmiştir.
1. Ticodtes grubu : Yaprak yüzünün sapa yakın kısmında koyu mor renkli lekeler bu grubun en belirgin özelliğidir. Ticotea ve Koali Sand Witch bu grubun iki önemli çeşididir.
2. Belmont grubu : Yaprak yüzünün sapa yakın kısmında yukarıda renkli lekeler bulunmaz. Belmont grubuna giren en önemli çeşitler Belmont, Eclipse Sugar Yam, Georgia, Yellow Yam, White searly’dir. Bu gruptaki çeşitler ayrıca gövde boylarına göre, uzun gövdeli ve kısa gövdeli çeşitler biçiminde tekrar ikiye ayrılabilmektedir.
3. İspanya grubu : Gövdeleri mor veya yeşil renklidir. Yumruların renklerine göre üç alt gruba ayrılmaktadır.
a. Sarı İspanya alt grubu : Yumru rengi açık sarı veya kırmızımtırak sarı renktedir. En önemli çeşitleri Pierson, Yellow Strasburg ve Truimph’dur.
b. Bermuda alt grubu : Yumru rengi açık sarı olup, üzerleri hafif veya koyu pembe lekelidir. Bu gruba giren çeşitlerden bazıları Red Bermuda, Red Brazil, Golden Beauty ve Creola’dır.
c. Kırmızı İspanya alt grubu : Yumru rengi koyu kırmızı veya mordur. Red Spanish, Dahomey ve Purple Yam, Kırmızı İspanyol alt grubunun en önemli üç çeşididir.
4. Shankai grubu : Yapraklar hafif girintili çıkıntılıdır. Yumru beyaz renklidir. Bu grubun en önemli iki çeşidi Shangnai Early Golden ve Minnet Yam’dır.
5. Florida grubu : Yaprak kenarları hafif dişli, yumru homojen kırmızı renkli veya sarı üzerine kırmızı lekelidir. Bu gruba giren çeşitlerden iki örnek Florida ve Nancy Hall’dir.
6. Southern Queen grubu : Bitki gövdesi mor renklidir. Yumrular yenme değeri bakımından kaliteli değildir. Buna karşılık muhafazaya karşı dayanıklılıkları çok yüksektir. Bu gruptaki en önemli çeşitler Hayman, Brezillian, Cuban, Hamburg, Cullina Cream, Catawba White, Catawba Yellow ve California Yam’dır.
7. Pumpkin grubu : Bitkiler kuvvetli veya orta kuvvetli büyüme göstermektedir. Yumru rengi kırmızı veya açık sarı lekelidir. Bu grubun en önemli çeşitlerine örnek olarak, Pumpkin Yam, Early Yellow, Spanich Yam, Norton, Doley ve White Glike verilebilir.
8. Jersey grubu : Gövde ince ve zayıf yapılıdır. Yumru rengi kırmızı veya kırmızımtırak sarı ve genellikle ince uzun olup iğ şeklindedir. En önemli çeşitleri Vineland Bush, Georgia Buck, Big Steam Jersy, Yellow Jersey, Early Nansemond, Gold Skin, Early Carolina ve Red Nose’dir.
Ülkemizde yetiştirilen çeşitlerin çoğunun orijinal adı bilinmemekte, çeşitler yalnızca yumru renklerine göre beyaz renkli ve sarı renkli tatlı patatesler olarak belirlenmektedir. BAYRAKTAR’a (1970) göre sarı et renkli çeşitler daha çok İzmir çevresinde, beyaz et renkli çeşitler Adana, Mersin ve Hatay illeri çevresinde yetiştirilmektedir.
Tatlı patates, Angiospermae alt bölümü Dicotvlegonese sınıfı, avmpetale bitişik taç yapraklar alt sınıfının Convovulaceae (sarmaşıkgiller) familyasına girer. Tür ismi Ipomoes patates Poiret’tir. Burada hemen belirtmek gerekir ki, bazı ülkelerde yine tatlı patates olarak bilinen ve benzer şekilde değerlendirilen ancak gerçek tatlı patatesten farklı olan başka türler de vardır. Yalancı tatlı patates olarak da anılan bu türler Dioscores, Merremia ve Quamoclit cinsleridir ve Ipomoea cinsi ile hiçbir ilgisi yoktur. Tatlı patatesle çok sık olarak karıştırılan ve İngilizce’de “Yam” olarak bilinen sebze türü yukarıdaki cinslerden Dioscoes ve Oanildir. Halen kullanılmakta olan bazı gerçek tatlı patates çeşitlerinin isimlerinde de Yam, Sugar Yam, Purole Yam, Minnet Yam’dır. Yam kelimesi burada yumuşak yumrulu çeşitlere verilen genel isimdir. Tatlı patates çeşitlerinin sınıflandırılmasında farklı kriterler esas alınabilmektedir. Bunların en önemlileri yumru rengi, yaprak şekli ve rengi, gövde uzunluğu ve rengi, bitkinin toprak üzerinde yayılma durumudur. Bu özellikleri dikkate alan THOPSON ve BEATTLE gibi araştırıcılar tatlıpatates çeşitlerini sekiz grup altında toplamışlardır (BAYRAKTAR, 1970). Anılan gruplar ve her gruptaki en önemli çeşitler aşağıda gösterilmiştir.
1. Ticodtes grubu : Yaprak yüzünün sapa yakın kısmında koyu mor renkli lekeler bu grubun en belirgin özelliğidir. Ticotea ve Koali Sand Witch bu grubun iki önemli çeşididir.
2. Belmont grubu : Yaprak yüzünün sapa yakın kısmında yukarıda renkli lekeler bulunmaz. Belmont grubuna giren en önemli çeşitler Belmont, Eclipse Sugar Yam, Georgia, Yellow Yam, White searly’dir. Bu gruptaki çeşitler ayrıca gövde boylarına göre, uzun gövdeli ve kısa gövdeli çeşitler biçiminde tekrar ikiye ayrılabilmektedir.
3. İspanya grubu : Gövdeleri mor veya yeşil renklidir. Yumruların renklerine göre üç alt gruba ayrılmaktadır.
a. Sarı İspanya alt grubu : Yumru rengi açık sarı veya kırmızımtırak sarı renktedir. En önemli çeşitleri Pierson, Yellow Strasburg ve Truimph’dur.
b. Bermuda alt grubu : Yumru rengi açık sarı olup, üzerleri hafif veya koyu pembe lekelidir. Bu gruba giren çeşitlerden bazıları Red Bermuda, Red Brazil, Golden Beauty ve Creola’dır.
c. Kırmızı İspanya alt grubu : Yumru rengi koyu kırmızı veya mordur. Red Spanish, Dahomey ve Purple Yam, Kırmızı İspanyol alt grubunun en önemli üç çeşididir.
4. Shankai grubu : Yapraklar hafif girintili çıkıntılıdır. Yumru beyaz renklidir. Bu grubun en önemli iki çeşidi Shangnai Early Golden ve Minnet Yam’dır.
5. Florida grubu : Yaprak kenarları hafif dişli, yumru homojen kırmızı renkli veya sarı üzerine kırmızı lekelidir. Bu gruba giren çeşitlerden iki örnek Florida ve Nancy Hall’dir.
6. Southern Queen grubu : Bitki gövdesi mor renklidir. Yumrular yenme değeri bakımından kaliteli değildir. Buna karşılık muhafazaya karşı dayanıklılıkları çok yüksektir. Bu gruptaki en önemli çeşitler Hayman, Brezillian, Cuban, Hamburg, Cullina Cream, Catawba White, Catawba Yellow ve California Yam’dır.
7. Pumpkin grubu : Bitkiler kuvvetli veya orta kuvvetli büyüme göstermektedir. Yumru rengi kırmızı veya açık sarı lekelidir. Bu grubun en önemli çeşitlerine örnek olarak, Pumpkin Yam, Early Yellow, Spanich Yam, Norton, Doley ve White Glike verilebilir.
8. Jersey grubu : Gövde ince ve zayıf yapılıdır. Yumru rengi kırmızı veya kırmızımtırak sarı ve genellikle ince uzun olup iğ şeklindedir. En önemli çeşitleri Vineland Bush, Georgia Buck, Big Steam Jersy, Yellow Jersey, Early Nansemond, Gold Skin, Early Carolina ve Red Nose’dir.
Ülkemizde yetiştirilen çeşitlerin çoğunun orijinal adı bilinmemekte, çeşitler yalnızca yumru renklerine göre beyaz renkli ve sarı renkli tatlı patatesler olarak belirlenmektedir. BAYRAKTAR’a (1970) göre sarı et renkli çeşitler daha çok İzmir çevresinde, beyaz et renkli çeşitler Adana, Mersin ve Hatay illeri çevresinde yetiştirilmektedir.