Tweet
FASULYE Sınıflandırılması
Fasulye, Leguminosae (Baklagiller) takımı, bazı yazarlarca Papilinaceae ve diğer bazılarıncada Leguminose familyasından, Phaseolus cinsinin vulgaris türüne dahildir. Phaseolus cinsinin bugün 230 yakın türü vardır.
Phaseolus vulgaris içine girmeyen türlerden Hindistan, Pakistan ve Burma’da yabani olarak yetişen tek yıllık, ince uzun baklalı, her baklada 4-9 tane tohum bulunduran Ph. Aconitifolius; Güneydoğu Asya, Afrika ve Amerika’da tropik alanlarda yayılmış olan tek yıllık çalı habituslu, ince uzun baklalı ve her baklada 4-10 tane tohum bulunduran Ph mungo L.; Güney Asya ve bilhassa Hindistan, Burma Tayland, Endonezya ve Filipinlerde yetiştirilen 30-90 cm boyunda, küçük bakla, baklalar içinde küçük yuvarlağa yakın tohum bulunduran Ph aureus Roxo; Hindistan, Çin ve Hindistan kökenli Ph coccineus L.; Arizona, Kuzeybatı Meksika kökenli Afrika, Avustralya ve Güney Amerika’da yetiştirilen Ph acutifolius A. Gray; Meksika kökenli, Peru, Kuzey Amerika’da üretilen Ph. Lunatus L. sayılabilir.
Ph vulgaris L. türüne giren fasulyeleri, ilk olarak en iyi tasnif eden SALVİ (1892)’dir. SALVİ, fasulyeleri tohum şekillerine göre yarı basık (vulgaris), basık (romanus), uzun (oblangus), dolgun yumurta (timidus), oval (sohaericus) ve bazik köşeli (gonospermus) olarak altı alt türe ayırmıştır. Daha sonra birçok yazar fasulyeleri tohumların şekilleri dikkate alarak kendine göre sınıflamıştır. Bu arada Dekaprelevic fasulyenin vejetatif özelliği dikkate alınmış ve tüm sarılıcı formları Ph vulgaris ssso. Volubilis Dekapr. türü içinde toplamıştır. Her alt türü de ayrıca kendi içinde tohum biçimine göre uzun silindirik (polangussavil), eliptik (Ellipticus Mart), küre (Subcomoressus Al), geniş basık (Compressus D.C.), basık küre (Sohaericus sayı) olarak beş gruba ayırmıştır (ŞEHİRALİ, 1988).
DILLINGEN (1956) eserinde fasulyeleri Ph vulgaris L. Ve Ph multiflorus Lam. olarak adlandırılacağını belirtir. Sonra Gartenbonne-Buschbohne (Bance fasulyesi-çalı fasulye), Feuer bohne (ateş fasulyesi) olarak tanımlar. Phaselous vulgaris’in çalı fasulye alt grubunu botanik açıdan incelediğinde hochbusch (st. Andreas) yüksek çalı, Stengen busch (orta çalı), Rundousch (yuvarlak çalı), Kupel busch (topaç çalı) olarak kısımlara ayırır.
Bizde BAYRAKTAR (1970) Phaseolus vulgaris’in fasulye olarak bilindiğini, Phaseolus cocineus’un ateş fasulyesi şeklinde tanımlandığını, her iki türün aynı ad altında iki alt varyetesinin bulunduğunu, bunların var. comminus (sırık fasulye) ve var. anus yer fasulyesi olduğunu açıklamaktadır. Ayrıca fasulyeleri bodur ve sırık olarak ikiye ayırmaktadır. Bodur fasulyeler kendi arasında dallanması az fakat boylu olanları yüksek bodur, çok dallanan ve yayvan gelişenleri yayvan bodur, dağınık büyüme gösteren ve yaprak sapları uzun olanları uzun saplı bodur, dağınık büyüme gösteren ve yaprak uçları aşağıya doğru çıkık olanları küre bodur şeklinde dört alt gruba ayırmıştır.
Uzun boylu fasulyeler grubuna, boyu 1,50 m’ye kadar boyatanları; az yüksek; 1,50-2,00 m arasında boylananları orta yüksek; 2,00-3,00 m arasındakileri yüksek ve 3,00 m’den daha fazla boylananları da çok yüksek boylu sırık fasulyeler alt grubuna almaktadır.
Ülkemizde halen yetiştirilmekte olan fasulye çeşitleri Tombul, Çalı, Horoz, Dermason, Selanik, Battal, Şeker, Barbunya, Ayşekadın fasulyeleridir. Yabancı fasulye çeşitleri içinde sırık fasulye olarak Hollanda’dan getirilenler Remo Stringless, Largo, Largo stringles, alkoma; Amerika’dan getirilen Blu Lake Burger’s White, Decatur, Kentuckye Wonder, Photomacter; Bodur tipler Hollanda’dan getirilen Sprite stringless, Carolto stringless; Almanya’dan getirilen Favorit, Meteor, Walo, Multime; Amerika’dan getirilen Valentine, Bountiful, Olentiful’dur.
Fasulye 2n=22 kromozoma sahiptir (KARPECHENKO 1925, DARLINGTON ve GANAKI 1945, DILLINGEN 1956, MARECHAL 1970). Rau (1929), yaptığı araştırmada Ph Radiatus ve Ph mungo’da 2n=24 kromozom saymıştır. Fasulyelerde 4n=44 tetraploidlik de tespit edilmiştir. Yalnız tetroploid’lik yaygın değildir.
Fasulye, Leguminosae (Baklagiller) takımı, bazı yazarlarca Papilinaceae ve diğer bazılarıncada Leguminose familyasından, Phaseolus cinsinin vulgaris türüne dahildir. Phaseolus cinsinin bugün 230 yakın türü vardır.
Phaseolus vulgaris içine girmeyen türlerden Hindistan, Pakistan ve Burma’da yabani olarak yetişen tek yıllık, ince uzun baklalı, her baklada 4-9 tane tohum bulunduran Ph. Aconitifolius; Güneydoğu Asya, Afrika ve Amerika’da tropik alanlarda yayılmış olan tek yıllık çalı habituslu, ince uzun baklalı ve her baklada 4-10 tane tohum bulunduran Ph mungo L.; Güney Asya ve bilhassa Hindistan, Burma Tayland, Endonezya ve Filipinlerde yetiştirilen 30-90 cm boyunda, küçük bakla, baklalar içinde küçük yuvarlağa yakın tohum bulunduran Ph aureus Roxo; Hindistan, Çin ve Hindistan kökenli Ph coccineus L.; Arizona, Kuzeybatı Meksika kökenli Afrika, Avustralya ve Güney Amerika’da yetiştirilen Ph acutifolius A. Gray; Meksika kökenli, Peru, Kuzey Amerika’da üretilen Ph. Lunatus L. sayılabilir.
Ph vulgaris L. türüne giren fasulyeleri, ilk olarak en iyi tasnif eden SALVİ (1892)’dir. SALVİ, fasulyeleri tohum şekillerine göre yarı basık (vulgaris), basık (romanus), uzun (oblangus), dolgun yumurta (timidus), oval (sohaericus) ve bazik köşeli (gonospermus) olarak altı alt türe ayırmıştır. Daha sonra birçok yazar fasulyeleri tohumların şekilleri dikkate alarak kendine göre sınıflamıştır. Bu arada Dekaprelevic fasulyenin vejetatif özelliği dikkate alınmış ve tüm sarılıcı formları Ph vulgaris ssso. Volubilis Dekapr. türü içinde toplamıştır. Her alt türü de ayrıca kendi içinde tohum biçimine göre uzun silindirik (polangussavil), eliptik (Ellipticus Mart), küre (Subcomoressus Al), geniş basık (Compressus D.C.), basık küre (Sohaericus sayı) olarak beş gruba ayırmıştır (ŞEHİRALİ, 1988).
DILLINGEN (1956) eserinde fasulyeleri Ph vulgaris L. Ve Ph multiflorus Lam. olarak adlandırılacağını belirtir. Sonra Gartenbonne-Buschbohne (Bance fasulyesi-çalı fasulye), Feuer bohne (ateş fasulyesi) olarak tanımlar. Phaselous vulgaris’in çalı fasulye alt grubunu botanik açıdan incelediğinde hochbusch (st. Andreas) yüksek çalı, Stengen busch (orta çalı), Rundousch (yuvarlak çalı), Kupel busch (topaç çalı) olarak kısımlara ayırır.
Bizde BAYRAKTAR (1970) Phaseolus vulgaris’in fasulye olarak bilindiğini, Phaseolus cocineus’un ateş fasulyesi şeklinde tanımlandığını, her iki türün aynı ad altında iki alt varyetesinin bulunduğunu, bunların var. comminus (sırık fasulye) ve var. anus yer fasulyesi olduğunu açıklamaktadır. Ayrıca fasulyeleri bodur ve sırık olarak ikiye ayırmaktadır. Bodur fasulyeler kendi arasında dallanması az fakat boylu olanları yüksek bodur, çok dallanan ve yayvan gelişenleri yayvan bodur, dağınık büyüme gösteren ve yaprak sapları uzun olanları uzun saplı bodur, dağınık büyüme gösteren ve yaprak uçları aşağıya doğru çıkık olanları küre bodur şeklinde dört alt gruba ayırmıştır.
Uzun boylu fasulyeler grubuna, boyu 1,50 m’ye kadar boyatanları; az yüksek; 1,50-2,00 m arasında boylananları orta yüksek; 2,00-3,00 m arasındakileri yüksek ve 3,00 m’den daha fazla boylananları da çok yüksek boylu sırık fasulyeler alt grubuna almaktadır.
Ülkemizde halen yetiştirilmekte olan fasulye çeşitleri Tombul, Çalı, Horoz, Dermason, Selanik, Battal, Şeker, Barbunya, Ayşekadın fasulyeleridir. Yabancı fasulye çeşitleri içinde sırık fasulye olarak Hollanda’dan getirilenler Remo Stringless, Largo, Largo stringles, alkoma; Amerika’dan getirilen Blu Lake Burger’s White, Decatur, Kentuckye Wonder, Photomacter; Bodur tipler Hollanda’dan getirilen Sprite stringless, Carolto stringless; Almanya’dan getirilen Favorit, Meteor, Walo, Multime; Amerika’dan getirilen Valentine, Bountiful, Olentiful’dur.
Fasulye 2n=22 kromozoma sahiptir (KARPECHENKO 1925, DARLINGTON ve GANAKI 1945, DILLINGEN 1956, MARECHAL 1970). Rau (1929), yaptığı araştırmada Ph Radiatus ve Ph mungo’da 2n=24 kromozom saymıştır. Fasulyelerde 4n=44 tetraploidlik de tespit edilmiştir. Yalnız tetroploid’lik yaygın değildir.