Tweet
MANTAR Örtü Toprağının Hastalık ve Zararlılardan Arındırılması
Örtü toprağı içinde bulunacak hastalık ve zararlıların başında kuru ve ıslak kabarcık hastalığı küfleri (Mycogone perniciosa ve Verticillium malthousei), örümcek ağı küfü (Dactylium dendroides), bakteriyel leke hastalığı (Pseudomonas tolaasi), mantar sinekleri ve larvaları (Megaselia halterata ve nigra, Lycoriella auripila, Heterogeza pygmaca, Henria psalliotae, Lestremia cinerea, Mycopphila speyeri ve barnesi) kırmızı örümcekler (Tyroghacus dimidiatus, Caloglyphus mycophagus, Tarsonemus spp., Pygmaeophorus stercoriola), parazit ve safrofit nematodlar (Aphelenchoides bicaudatus, A. composticola, A. cyrtus, A. dactylocercus, A. sacchari, A. limberi, A. saprophilus, A. spinosus, Ditylenchus destructor, D. myceliophagus, Paraphelenchus myceliopthorus, Pelodera lambdiensis) gelmektedir. Örtü toprağının hastalık ve zararlılardan arındırılmasında, buharla pastörizasyon ve kimyasal ilaçlarla dezenfeksiyon olmak üzere iki yöntem uygulanır.
a.Örtü toprağının buharla pastörizasyonu yöntemi
Örtü toprağının buharla pastörizasyonu, ya 60-65oC'de 6-8 saat uzun veya 70-80oC'de 1-2 saat olmak üzere kısa sürede uygulanır. Ancak kısa pastörizasyonda yüksek sıcaklık uygulandığından, örtü toprağı içinde bulunan ve mantarlara yardımcı olacak diğer mikroorganizmalar da öldürülür ve örtü toprağının pastörizasyonu sonrası içinde her türlü organizmanın rahatça yaşabileceği bir duruma getirilir. Bu bakımdan, kısa pastörizasyon uygulanmış örtü toprağının kompost üzerine serilmesinden sonra, dikkat edilmezse ve gerekli ilaçlamalar yapılmazsa, zararlıların daha hızlı üremesi, mantar misellerinin büyümesini yavaşlatır ve hatta enfeksiyonun şiddetine bağlı olarak herhangi bir gelişme meydana getirtmeyebilir. Bu bakımdan işletmelerde uzun pastörizasyon şekli daha yaygın kullanılır.
Sundurma altında bulunan örtü toprağı, ya çuvallar yada kasalar içine konur, bunlar içinde pastörizasyon odasına taşınır ve pastörizasyon için odaya yerleştirilir.
Çuvallar içinde pastörizasyon yapılacaksa, örtü toprağı odasının tabanına yerden 30 cm yükseklikte ızgaralar yerleştirilir. İçinde 30-50 kg örtü toprağı bulunan çuvallar bu ızgara üzerine 4-5 kat, üst üste sıralanır.
Kasalar içinde yapılacaksa, tabana ızgara döşemesine gerek kalmaz. Kasalar, pastörize odası yüksekliğine bağlı kalarak, tabandan itibaren 10-15 adedi üst üste konur. Kasalar arasında hava akımı için 5-10 cm açıklık bırakılmalıdır.
Oda doldurulunca, kapısı kapanır ve içeriye buhar sevk edilir. Materyalin odaya konuş sıcaklığı, dış sıcaklık seviyesinde olup, genelde 10-15oC'dir. Başlangıçta örtü toprağının sıcaklığı ağır ağır çıkar ve her 3-4 saatte bir 1oC yükselir. Sıcaklığı 40-50oC'ye yaklaştığında, ısınma hızı yükselir ve her saat 1oC artarak, 60-65oC'ye geldiğinde buhar kesilir. Bu derecede 6-8 saat dezenfeksiyon için bekletilir. Sonra soğumaya terk edilir. Sıcaklık 20-30oC'ye indiğinde, örtü toprağı kompost üzerine serilmeye hazır hale gelir. Şayet hemen kullanılmayacaksa, pastörize odasında kullanıma kadar bekletilir. Pastörize odasının kullanımı bakımından, orada bekletmek sakıncalı ise, pastörize odasından çuvallar ağızları kapalı, kasalar üstleri naylon örtü sarılmış olarak çıkartılır, daha önceden kimyasal yolla dezenfekte edilmiş, temiz bir depoya istiflenir. Sonra oda, dışardan gelecek hastalık ve zararlılara karşı yeniden ilaçlanır.
b.Örtü toprağının kimyasal yolla dezenfeksiyonu
Kimyasal yolla dezenfeksiyonda formaldehit ve metil bromit kullanılır. Bunların dışında vapam, bazamit, zineb, bakır sülfat gibi kimyasal maddeler varsa da, bu ilaçlar etkilerinin çok yavaş ve uzun zamanda olması, her türlü hastalık ve zararlılara karşı istenen etkiyi gösterememesi, mantar üretimi sırasında kalıntı bırakmaları ve dolayısıyla sap ve şapkada deformasyon meydana getirmesi sebebiyle çok azdır.
Formaldehit uygulaması : Eski, fakat pratik bir yöntemdir. Bu bakımdan buharı bulunmayan ve örtü toprağının pastörize edilemediği işletmelerde, günümüzde bile geniş çapta kullanılmaktadır. Formalinin bazı olumsuz yönleri vardır. Bunlar :
a. Örtü toprağı içinde bulunan zararlı olacak mantarları, bakterileri ve bunların sporlarını öldürmesi yanında, mantar verimine etkili olan bakterilere de zarar vermesidir
b. Etkisi gaz haline dönüşünce ortaya çıkar. Bundan dolayı, sıcaklık 15oC'nin altına düştüğünde çok yavaş buharlaşır ve etkisi azalır. Ancak sıcaklık 15oC 'nin üstüne çıkarsa, iyi sonuç verir. Soğuk zamanlarda uygulama için ısıtılmış kapalı alanlara gereksinim duyulur.
c. Hastalık etmeni küfleri ortadan kaldırır, fakat hayvansal zararlılara, örneğin bir çok kere nematodlara yeteri derecede etkili değildir.
Uygulamada, ticari adı formalin olan % 40'lık formaldehitten, 100 lt suya 3-5 lt karıştırılır. Elde olunan solüsyon, 1 m3 örtü toprağı için 5-10 lt hesabıyla atılır. İlacın örtü toprağının her yerine iyice karıştırılmasında fayda vardır. Bunun için ilaç bir pülverizatöre doldurulur. Sundurma altında bulunan örtü toprağı, bir tarafa doğru aktarılırken, ilaç aktarılan yığının üstüne sıkılır. Yığını iki defa aktarmak ve ilaçlamak idealdir. Yığının üstü hemen plastik örtü ile örtülür. Plastiğin yanlarına hava girişini önlemek üzere ağır maddeler konur ve yığın örtülü şekilde 2-3 gün bekletilir. Sonra açılıp bir kaç kez aktarılarak, örtü toprağı içinde bulunan formaldehitin uçması sağlanır. Örtü toprağı hemen kullanılmayacaksa çuvallara doldurulur. Ağzı sıkıca kapatılır ve temiz bir depoda muhafazaya alınır. Bazı işletmelerde, ilaçlaması yapılmış örtü toprağı hemen çuvallara konup, o şekilde depoya alınmaktadır. Böylece, daha sıcak ve kapalı bir ortamda, ilacın etki yapmasını sağlamakta ve ayrıca depolandığı süre içinde hastalık ve zararlıların örtü toprağına bulaşma tehlikesini ortadan kaldırmaktadır. Bekletilme sırasında ilaç zamanla uçup gittiğinden, ilacı örtü toprağından uzaklaştırmak üzere aktarma yapılmasına gerek kalmamaktadır.
Formaldehit çabuk gaz haline dönüştüğünden, uygulamasının açık ortamda yapılması daha doğrudur. Uygulama sırasında işçiler, maske ve eldiven takmalı, ilaç sırasında rüzgarın aksi yönünde çalışmalıdır. Bunlara dikkat edilmezse, işçilerde belli bir süre sonra solunum güçlüğü, solunum yolu ve akciğer hastalıkları baş gösterir, hatta astım ve kanser hastalıkları ortaya çıkabilir.
Metil bromid uygulaması : Örtü toprağında dezenfeksiyon için yapılacak uygulama, yukarıdaki konularda anlatılan kompostun metil bromid ile dezenfeksiyon şekline aynen benzer. (Bakınız Kompostun Kimyasal Yolla Dezenfeksiyonu). Ancak yığının yüksekliği daha az tutulur ve 50-70 cm arasında yapılır (Şekil 44.31).
1 m3 örtü toprağının dezenfeksiyonu için 100 g'lık bir kutu metil bromid yeterlidir. İşlem sırasında sıcaklığın 15oC 'in altına düşmemesi ve örtü toprağının fazla nemli veya çok kuru olmaması gerekir. Aksi halde metil bromid istenen etkiyi göstermemiş ve örtü toprağı tam dezenfekte edilmemiş olur. Ayrıca dezenfeksiyon süresi de çok uzar. En iyi sonuç, örtü toprağı % 50-60 nem içerirken, 20-25oC arasındaki sıcaklıklarda uygulamanın yapılmasıdır.
İyi dezenfekte edilmemiş örtü toprağının kullanılması, üretim sırasında, hastalık ve zararlıların daha başlangıçta örtü toprağı içinde oluşmasına davetiye çıkartır. Genç safhada hastalıklı bir ortamın verimi büyük ölçüde düşer ve birçok kez mantarlar ufak başçıklar halinde toprak üzerinde gelişmeden kalır.
Şekil 44.31. Örtü toprağına metil bromid uygulaması
Örtü toprağı içinde bulunacak hastalık ve zararlıların başında kuru ve ıslak kabarcık hastalığı küfleri (Mycogone perniciosa ve Verticillium malthousei), örümcek ağı küfü (Dactylium dendroides), bakteriyel leke hastalığı (Pseudomonas tolaasi), mantar sinekleri ve larvaları (Megaselia halterata ve nigra, Lycoriella auripila, Heterogeza pygmaca, Henria psalliotae, Lestremia cinerea, Mycopphila speyeri ve barnesi) kırmızı örümcekler (Tyroghacus dimidiatus, Caloglyphus mycophagus, Tarsonemus spp., Pygmaeophorus stercoriola), parazit ve safrofit nematodlar (Aphelenchoides bicaudatus, A. composticola, A. cyrtus, A. dactylocercus, A. sacchari, A. limberi, A. saprophilus, A. spinosus, Ditylenchus destructor, D. myceliophagus, Paraphelenchus myceliopthorus, Pelodera lambdiensis) gelmektedir. Örtü toprağının hastalık ve zararlılardan arındırılmasında, buharla pastörizasyon ve kimyasal ilaçlarla dezenfeksiyon olmak üzere iki yöntem uygulanır.
a.Örtü toprağının buharla pastörizasyonu yöntemi
Örtü toprağının buharla pastörizasyonu, ya 60-65oC'de 6-8 saat uzun veya 70-80oC'de 1-2 saat olmak üzere kısa sürede uygulanır. Ancak kısa pastörizasyonda yüksek sıcaklık uygulandığından, örtü toprağı içinde bulunan ve mantarlara yardımcı olacak diğer mikroorganizmalar da öldürülür ve örtü toprağının pastörizasyonu sonrası içinde her türlü organizmanın rahatça yaşabileceği bir duruma getirilir. Bu bakımdan, kısa pastörizasyon uygulanmış örtü toprağının kompost üzerine serilmesinden sonra, dikkat edilmezse ve gerekli ilaçlamalar yapılmazsa, zararlıların daha hızlı üremesi, mantar misellerinin büyümesini yavaşlatır ve hatta enfeksiyonun şiddetine bağlı olarak herhangi bir gelişme meydana getirtmeyebilir. Bu bakımdan işletmelerde uzun pastörizasyon şekli daha yaygın kullanılır.
Sundurma altında bulunan örtü toprağı, ya çuvallar yada kasalar içine konur, bunlar içinde pastörizasyon odasına taşınır ve pastörizasyon için odaya yerleştirilir.
Çuvallar içinde pastörizasyon yapılacaksa, örtü toprağı odasının tabanına yerden 30 cm yükseklikte ızgaralar yerleştirilir. İçinde 30-50 kg örtü toprağı bulunan çuvallar bu ızgara üzerine 4-5 kat, üst üste sıralanır.
Kasalar içinde yapılacaksa, tabana ızgara döşemesine gerek kalmaz. Kasalar, pastörize odası yüksekliğine bağlı kalarak, tabandan itibaren 10-15 adedi üst üste konur. Kasalar arasında hava akımı için 5-10 cm açıklık bırakılmalıdır.
Oda doldurulunca, kapısı kapanır ve içeriye buhar sevk edilir. Materyalin odaya konuş sıcaklığı, dış sıcaklık seviyesinde olup, genelde 10-15oC'dir. Başlangıçta örtü toprağının sıcaklığı ağır ağır çıkar ve her 3-4 saatte bir 1oC yükselir. Sıcaklığı 40-50oC'ye yaklaştığında, ısınma hızı yükselir ve her saat 1oC artarak, 60-65oC'ye geldiğinde buhar kesilir. Bu derecede 6-8 saat dezenfeksiyon için bekletilir. Sonra soğumaya terk edilir. Sıcaklık 20-30oC'ye indiğinde, örtü toprağı kompost üzerine serilmeye hazır hale gelir. Şayet hemen kullanılmayacaksa, pastörize odasında kullanıma kadar bekletilir. Pastörize odasının kullanımı bakımından, orada bekletmek sakıncalı ise, pastörize odasından çuvallar ağızları kapalı, kasalar üstleri naylon örtü sarılmış olarak çıkartılır, daha önceden kimyasal yolla dezenfekte edilmiş, temiz bir depoya istiflenir. Sonra oda, dışardan gelecek hastalık ve zararlılara karşı yeniden ilaçlanır.
b.Örtü toprağının kimyasal yolla dezenfeksiyonu
Kimyasal yolla dezenfeksiyonda formaldehit ve metil bromit kullanılır. Bunların dışında vapam, bazamit, zineb, bakır sülfat gibi kimyasal maddeler varsa da, bu ilaçlar etkilerinin çok yavaş ve uzun zamanda olması, her türlü hastalık ve zararlılara karşı istenen etkiyi gösterememesi, mantar üretimi sırasında kalıntı bırakmaları ve dolayısıyla sap ve şapkada deformasyon meydana getirmesi sebebiyle çok azdır.
Formaldehit uygulaması : Eski, fakat pratik bir yöntemdir. Bu bakımdan buharı bulunmayan ve örtü toprağının pastörize edilemediği işletmelerde, günümüzde bile geniş çapta kullanılmaktadır. Formalinin bazı olumsuz yönleri vardır. Bunlar :
a. Örtü toprağı içinde bulunan zararlı olacak mantarları, bakterileri ve bunların sporlarını öldürmesi yanında, mantar verimine etkili olan bakterilere de zarar vermesidir
b. Etkisi gaz haline dönüşünce ortaya çıkar. Bundan dolayı, sıcaklık 15oC'nin altına düştüğünde çok yavaş buharlaşır ve etkisi azalır. Ancak sıcaklık 15oC 'nin üstüne çıkarsa, iyi sonuç verir. Soğuk zamanlarda uygulama için ısıtılmış kapalı alanlara gereksinim duyulur.
c. Hastalık etmeni küfleri ortadan kaldırır, fakat hayvansal zararlılara, örneğin bir çok kere nematodlara yeteri derecede etkili değildir.
Uygulamada, ticari adı formalin olan % 40'lık formaldehitten, 100 lt suya 3-5 lt karıştırılır. Elde olunan solüsyon, 1 m3 örtü toprağı için 5-10 lt hesabıyla atılır. İlacın örtü toprağının her yerine iyice karıştırılmasında fayda vardır. Bunun için ilaç bir pülverizatöre doldurulur. Sundurma altında bulunan örtü toprağı, bir tarafa doğru aktarılırken, ilaç aktarılan yığının üstüne sıkılır. Yığını iki defa aktarmak ve ilaçlamak idealdir. Yığının üstü hemen plastik örtü ile örtülür. Plastiğin yanlarına hava girişini önlemek üzere ağır maddeler konur ve yığın örtülü şekilde 2-3 gün bekletilir. Sonra açılıp bir kaç kez aktarılarak, örtü toprağı içinde bulunan formaldehitin uçması sağlanır. Örtü toprağı hemen kullanılmayacaksa çuvallara doldurulur. Ağzı sıkıca kapatılır ve temiz bir depoda muhafazaya alınır. Bazı işletmelerde, ilaçlaması yapılmış örtü toprağı hemen çuvallara konup, o şekilde depoya alınmaktadır. Böylece, daha sıcak ve kapalı bir ortamda, ilacın etki yapmasını sağlamakta ve ayrıca depolandığı süre içinde hastalık ve zararlıların örtü toprağına bulaşma tehlikesini ortadan kaldırmaktadır. Bekletilme sırasında ilaç zamanla uçup gittiğinden, ilacı örtü toprağından uzaklaştırmak üzere aktarma yapılmasına gerek kalmamaktadır.
Formaldehit çabuk gaz haline dönüştüğünden, uygulamasının açık ortamda yapılması daha doğrudur. Uygulama sırasında işçiler, maske ve eldiven takmalı, ilaç sırasında rüzgarın aksi yönünde çalışmalıdır. Bunlara dikkat edilmezse, işçilerde belli bir süre sonra solunum güçlüğü, solunum yolu ve akciğer hastalıkları baş gösterir, hatta astım ve kanser hastalıkları ortaya çıkabilir.
Metil bromid uygulaması : Örtü toprağında dezenfeksiyon için yapılacak uygulama, yukarıdaki konularda anlatılan kompostun metil bromid ile dezenfeksiyon şekline aynen benzer. (Bakınız Kompostun Kimyasal Yolla Dezenfeksiyonu). Ancak yığının yüksekliği daha az tutulur ve 50-70 cm arasında yapılır (Şekil 44.31).
1 m3 örtü toprağının dezenfeksiyonu için 100 g'lık bir kutu metil bromid yeterlidir. İşlem sırasında sıcaklığın 15oC 'in altına düşmemesi ve örtü toprağının fazla nemli veya çok kuru olmaması gerekir. Aksi halde metil bromid istenen etkiyi göstermemiş ve örtü toprağı tam dezenfekte edilmemiş olur. Ayrıca dezenfeksiyon süresi de çok uzar. En iyi sonuç, örtü toprağı % 50-60 nem içerirken, 20-25oC arasındaki sıcaklıklarda uygulamanın yapılmasıdır.
İyi dezenfekte edilmemiş örtü toprağının kullanılması, üretim sırasında, hastalık ve zararlıların daha başlangıçta örtü toprağı içinde oluşmasına davetiye çıkartır. Genç safhada hastalıklı bir ortamın verimi büyük ölçüde düşer ve birçok kez mantarlar ufak başçıklar halinde toprak üzerinde gelişmeden kalır.
Şekil 44.31. Örtü toprağına metil bromid uygulaması