Tweet
8.4.3. Örtü Toprağının Serilmesi
Örtü toprağı serileceği zaman fazla ıslak ve kuru olmamalıdır. Kuru toprağın serildikten sonra nelendirilmesi oldukça zordur. Özellikle mantar üretimine yeni başlamış ve deneyimi az üreticilerin büyük yanlışlık yapmasına neden teşkil eder. Çünkü, kurumuş organik yapıdaki toprak suyu çabuk ememez, verilen su toprak taneleri tarafından tutulmadan, doğrudan doğruya sızarak aşağıya geçer ve toprak bir türlü ıslanmaz. Sulamayı yapan kişide, devamlı su verme arzusu yaratır. Verilen fazla su, alt taraftaki komposta geçer, onun çok fazla ıslanmasına ve sonuçta misellerin fazla sudan ölmesine neden olur. Örtü toprağı çok kuru ise ve bir dikkatsizlik sonucu serilmişse, su çok az miktarda, birkaç kez verilmeli, böylece organik materyalin bu aralıklar arasında suyu emmesi ve yavaş yavaş ıslanması sağlanmalıdır.
Çok ıslak topraklar, taşınma ve serilme işlemi sırasında çabuk çamurlaşır ve topaklaşır. Sonuçta, bu topraklarda miseller güzel gelişmez.
Toprak serme işlemi için, birinci misel gelişmeye bırakılmış torbalar kontrol edilir. Miseller, kompostun her tarafını iyice sarmışsa toprak serilme zamanı gelmiştir. Miselleri iyi gelişmemiş veya fazla bekletilmeden dolayı, aşırı gelişmiş ve bu yüzden misellerde keçeleşme meydana gelmiş torbalardan, arzu edilen ürün alınamaz. Genellikle iyi bir kompost, yeterli iklim koşullarında, misel aşılamadan sonra ki 14.-16. günlerde sarma işlemini tamamlayabilir.
Örtü toprağı serme işi, birinci misel gelişmesi üretim odalarında yapılmışsa, üretim odalarından; kuluçka odalarında yapılmışsa, kompost kuluçka odalarından alınıp, çalışma holüne getirilir ve çalışma holünde yapılır.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Örtü toprağı serme işlemi sırasında kullanılacak aletlerin temiz olmasına dikkat edilmelidir. Tüm alet ve ekipman % 0,5-1 lik formalinle yıkanmalı ve temiz su ile çalkalanmalıdır. Ayrıca çalışan işçilerin kıyafetleri ve ayakkabıları, elleri temiz olmalıdır. Çalışma sırasında kapılar mümkün olduğunca az açılıp kapatılmalı, işçilerin fazlaca dışarı çıkmalarına izin verilmemelidir. Örtü toprağı serme sırasında meydana gelecek enfeksiyonların verimde büyük kayıplara yol açacağı unutulmamalıdır.
Üretim odalarında, kompost üstünde serili olan, kompostu enfeksiyonlara karşı koruyan, örtünün (kağıt veya plastiğin) önce bir bölümü kaldırılır. Kaldırılan kısımdaki örtü toprağı örtme işi tamamlanınca, sonra diğer kısımlara geçilir. Bu tarz çalışma, örtü toprağı serme sırasında olabilecek enfeksiyonlara karşı en iyi bir tedbirdir. Üstü açılan kısmın hastalık ve zararlı kontrolü yapılır. Herhangi bir enfeksiyon yoksa, ve kompost doldurup aşılama yaparken bastırılmamışsa, üstü düzeltilir, sonra bastırılır ve daha sonra da örtü
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
toprağı serilir. Eğer enfeksiyon varsa, öncelikle hastalık ve zararlının ne olduğu tesbit edilir. Buna göre ilaçlama yapılır ve hastalıklı kısım çok dikkatlice oradan alınıp hemen bir torba içine konur. Eller dezenfekte edilir. Kompostun üstü düzeltilir ve daha sonra örtü toprağı serilir.
Çalışma holünde örtü toprağı kasalara serilecekse, mekanizasyonu olan işletmelerde, kasalar fork-lift ile çalışma holüne getirilir. Burada hidrolik kaldırıcı yardımı ile tek tek alınıp, banda oturtulur. Bant üzerinden kayan kasalar, örtü toprağı aşılama yerinde üstü düzeltilip, bastırılıp, üzeri toprakla örtülür ve tekrar üst üste konmak için hidrolik kaldırıcıya gönderilir. İşlemi biten ve istiflenen kasalar fork-lift ile üretim odalarına taşınır.
Torbalara, örtü toprağı serme işlemi insan gücü ile gerçekleştirilir. Torbalar tek tek kuluçka odasından veya üretim odasından alınıp üstleri açılır. Kenarları kıvrılır. Üstten düzeltip bastırılır ve sonra toprak serme işine geçilir.
Dikkat edilirse, örtü toprağını sermeden önce; kompostun üst yüzeyinin düzeltileceği, hafifçe bastırılacağı ve sonra örtü toprağı serileceği bir kaç kez tekrarlandı. Böylece bu konunun önemli olduğu hatırlatılmak istendi. Yüzeyi girintili çıkıntılı olan kompostta, örtü toprağı her tarafta aynı kalınlıkta serilemez. Örtü toprağının ince serildiği kısımlarda miseller çabuk gelişir ve primordium safhasına geçer. Buna karşın kaim kısımlarda henüz gelişme devam eder. Bu durum, yataklarda düzensiz mantar çıkışına neden olur, bakım işlerini aksatır. Örneğin, bir taraf hasat edilip, örtü toprağı ile hasat sırasında açılan boşlukları doldurup, sulama isterken; diğer taraf, yapılacak toprak serme sırasında kirlenir ve sulamadan zarar görür. Çünkü bu kısımlarda mantarlar henüz büyüme safhasındadır. Mantar gelişmesi
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
farklı odaların, oda içi sıcaklığı ve havalandırması da istenen şekilde ayarlanamaz.
Örtü toprağı kalınlığı, örtü toprağının özelliğine, ortamın klimasına ve hatta üretilen mantar tür ve çeşitlerine göre değişebilir. VİSSCHER (1975) yapmış olduğu araştırmada, farklı kalınlıkta ve farklı nemlilikteki örtü toprağı karışımlarının mantar verimi üzerine etkilerini incelemiştir. Araştırıcı % 65 siyah turba + % 10 kireçten oluşan birinci karışıma % 25 oranında hygromull. styromull, kil ve kum ilave ederek; % 45 siyah turba + % 10 kireçten oluşan ikinci karışıma % 45 oranında aynı maddeleri ilave ederek örtü toprağı reçeteleri hazırlamıştır. Bu değişik örtü topraklarını 2,5 ve 5 cm kalınlığında sererek denemeye almıştır. Cetvel 8.13. incelendiğinde örtü toprağı kalınlığı arttıkça verilecek su miktarı artmakta ve materyalin özelliğine göre verimde büyük değişimler meydana gelmektedir.
Örtü toprağını sermeden önce veya sererken, içinde bulunabilecek topaklar kırılmalıdır. Ranzalarda ve büyük kasalarda yüzeyi geniş olduğundan, her tarafta aynı kalınlıkta toprak sermek zordur. Bunun için kompostun üzeri düzeltilip, bastırıldıktan sonra, boyu 120 cm, kalınlığı ve genişliği 2,5 cm veya 5 cm kadar değişebilen tahta çıtalar kompost üstüne yerleştirilir. İki çıta arasına örtü toprağı serilir, bir diğer çıta, iki çıta üstünden kaydırılarak toprak tesviye edilir.
Örtü toprağı serme işlemi bittiğinde, döküntüler toplanmalı, etraf su ile yıkanmalı ve dezenfekte edilmelidir.
Yapılacak önemli işlerden birisi örtü toprağının sulanmasıdır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, örtü toprağı serme işleminden sonra ince su sıkan bir başlık yardımı ile, ilk anlarda 1-2 saatlik aralıklarla, her seferinde m2 'ye 0,1-0,3 İt su verilmelidir. Toplam su miktarı, örtü
326
toprağının serme sırasındaki nem miktarına (% 40-50) bağlı olarak, m2 'ye 3-7 lt arasındadır. Bu su 2-3 günlük bir süre içinde verilerek, örtü toprağı suyla iyice doyurulmalıdır. Su ile doyurulmuş topraktaki nem oranı % 73-75 civarında olmalıdır. Sulama sonrası, örtü toprağı
ile misel gelişmiş kompost arasında kuru örtü toprağı tabakası kalmamalıdır. Böyle bir tabakanın oluşması misellerin örtü toprağı içine atlamasını ve orada gelişmesini önler. Her sulamadan sonra, toprak komposta kadar kontrol edilmelidir. Böylece suyun fazla veya az verilmesi önlenmeli, ve her taraf eşit olarak sulanmalıdır.
Daha sonra örtü toprağı serilen yüzeyler üzerine küf mantarları ve bakterileri için (1 m2 'ye % 0,5 'lik formaldehitten 0,5-1 Lt, 1-1,5 g benlate'in 1,5 İt su içindeki çözeltisi, toz zineb 1 g), oda havasına sinek, kırmızı örümcek gibi zararlılar için (% 0,1 lik malathion, DDVP, Endosülfan, Dicofol'den birisi) ilaç atılmalıdır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Örtü toprağı serileceği zaman fazla ıslak ve kuru olmamalıdır. Kuru toprağın serildikten sonra nelendirilmesi oldukça zordur. Özellikle mantar üretimine yeni başlamış ve deneyimi az üreticilerin büyük yanlışlık yapmasına neden teşkil eder. Çünkü, kurumuş organik yapıdaki toprak suyu çabuk ememez, verilen su toprak taneleri tarafından tutulmadan, doğrudan doğruya sızarak aşağıya geçer ve toprak bir türlü ıslanmaz. Sulamayı yapan kişide, devamlı su verme arzusu yaratır. Verilen fazla su, alt taraftaki komposta geçer, onun çok fazla ıslanmasına ve sonuçta misellerin fazla sudan ölmesine neden olur. Örtü toprağı çok kuru ise ve bir dikkatsizlik sonucu serilmişse, su çok az miktarda, birkaç kez verilmeli, böylece organik materyalin bu aralıklar arasında suyu emmesi ve yavaş yavaş ıslanması sağlanmalıdır.
Çok ıslak topraklar, taşınma ve serilme işlemi sırasında çabuk çamurlaşır ve topaklaşır. Sonuçta, bu topraklarda miseller güzel gelişmez.
Toprak serme işlemi için, birinci misel gelişmeye bırakılmış torbalar kontrol edilir. Miseller, kompostun her tarafını iyice sarmışsa toprak serilme zamanı gelmiştir. Miselleri iyi gelişmemiş veya fazla bekletilmeden dolayı, aşırı gelişmiş ve bu yüzden misellerde keçeleşme meydana gelmiş torbalardan, arzu edilen ürün alınamaz. Genellikle iyi bir kompost, yeterli iklim koşullarında, misel aşılamadan sonra ki 14.-16. günlerde sarma işlemini tamamlayabilir.
Örtü toprağı serme işi, birinci misel gelişmesi üretim odalarında yapılmışsa, üretim odalarından; kuluçka odalarında yapılmışsa, kompost kuluçka odalarından alınıp, çalışma holüne getirilir ve çalışma holünde yapılır.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Örtü toprağı serme işlemi sırasında kullanılacak aletlerin temiz olmasına dikkat edilmelidir. Tüm alet ve ekipman % 0,5-1 lik formalinle yıkanmalı ve temiz su ile çalkalanmalıdır. Ayrıca çalışan işçilerin kıyafetleri ve ayakkabıları, elleri temiz olmalıdır. Çalışma sırasında kapılar mümkün olduğunca az açılıp kapatılmalı, işçilerin fazlaca dışarı çıkmalarına izin verilmemelidir. Örtü toprağı serme sırasında meydana gelecek enfeksiyonların verimde büyük kayıplara yol açacağı unutulmamalıdır.
Üretim odalarında, kompost üstünde serili olan, kompostu enfeksiyonlara karşı koruyan, örtünün (kağıt veya plastiğin) önce bir bölümü kaldırılır. Kaldırılan kısımdaki örtü toprağı örtme işi tamamlanınca, sonra diğer kısımlara geçilir. Bu tarz çalışma, örtü toprağı serme sırasında olabilecek enfeksiyonlara karşı en iyi bir tedbirdir. Üstü açılan kısmın hastalık ve zararlı kontrolü yapılır. Herhangi bir enfeksiyon yoksa, ve kompost doldurup aşılama yaparken bastırılmamışsa, üstü düzeltilir, sonra bastırılır ve daha sonra da örtü
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
toprağı serilir. Eğer enfeksiyon varsa, öncelikle hastalık ve zararlının ne olduğu tesbit edilir. Buna göre ilaçlama yapılır ve hastalıklı kısım çok dikkatlice oradan alınıp hemen bir torba içine konur. Eller dezenfekte edilir. Kompostun üstü düzeltilir ve daha sonra örtü toprağı serilir.
Çalışma holünde örtü toprağı kasalara serilecekse, mekanizasyonu olan işletmelerde, kasalar fork-lift ile çalışma holüne getirilir. Burada hidrolik kaldırıcı yardımı ile tek tek alınıp, banda oturtulur. Bant üzerinden kayan kasalar, örtü toprağı aşılama yerinde üstü düzeltilip, bastırılıp, üzeri toprakla örtülür ve tekrar üst üste konmak için hidrolik kaldırıcıya gönderilir. İşlemi biten ve istiflenen kasalar fork-lift ile üretim odalarına taşınır.
Torbalara, örtü toprağı serme işlemi insan gücü ile gerçekleştirilir. Torbalar tek tek kuluçka odasından veya üretim odasından alınıp üstleri açılır. Kenarları kıvrılır. Üstten düzeltip bastırılır ve sonra toprak serme işine geçilir.
Dikkat edilirse, örtü toprağını sermeden önce; kompostun üst yüzeyinin düzeltileceği, hafifçe bastırılacağı ve sonra örtü toprağı serileceği bir kaç kez tekrarlandı. Böylece bu konunun önemli olduğu hatırlatılmak istendi. Yüzeyi girintili çıkıntılı olan kompostta, örtü toprağı her tarafta aynı kalınlıkta serilemez. Örtü toprağının ince serildiği kısımlarda miseller çabuk gelişir ve primordium safhasına geçer. Buna karşın kaim kısımlarda henüz gelişme devam eder. Bu durum, yataklarda düzensiz mantar çıkışına neden olur, bakım işlerini aksatır. Örneğin, bir taraf hasat edilip, örtü toprağı ile hasat sırasında açılan boşlukları doldurup, sulama isterken; diğer taraf, yapılacak toprak serme sırasında kirlenir ve sulamadan zarar görür. Çünkü bu kısımlarda mantarlar henüz büyüme safhasındadır. Mantar gelişmesi
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
farklı odaların, oda içi sıcaklığı ve havalandırması da istenen şekilde ayarlanamaz.
Örtü toprağı kalınlığı, örtü toprağının özelliğine, ortamın klimasına ve hatta üretilen mantar tür ve çeşitlerine göre değişebilir. VİSSCHER (1975) yapmış olduğu araştırmada, farklı kalınlıkta ve farklı nemlilikteki örtü toprağı karışımlarının mantar verimi üzerine etkilerini incelemiştir. Araştırıcı % 65 siyah turba + % 10 kireçten oluşan birinci karışıma % 25 oranında hygromull. styromull, kil ve kum ilave ederek; % 45 siyah turba + % 10 kireçten oluşan ikinci karışıma % 45 oranında aynı maddeleri ilave ederek örtü toprağı reçeteleri hazırlamıştır. Bu değişik örtü topraklarını 2,5 ve 5 cm kalınlığında sererek denemeye almıştır. Cetvel 8.13. incelendiğinde örtü toprağı kalınlığı arttıkça verilecek su miktarı artmakta ve materyalin özelliğine göre verimde büyük değişimler meydana gelmektedir.
Örtü toprağını sermeden önce veya sererken, içinde bulunabilecek topaklar kırılmalıdır. Ranzalarda ve büyük kasalarda yüzeyi geniş olduğundan, her tarafta aynı kalınlıkta toprak sermek zordur. Bunun için kompostun üzeri düzeltilip, bastırıldıktan sonra, boyu 120 cm, kalınlığı ve genişliği 2,5 cm veya 5 cm kadar değişebilen tahta çıtalar kompost üstüne yerleştirilir. İki çıta arasına örtü toprağı serilir, bir diğer çıta, iki çıta üstünden kaydırılarak toprak tesviye edilir.
Örtü toprağı serme işlemi bittiğinde, döküntüler toplanmalı, etraf su ile yıkanmalı ve dezenfekte edilmelidir.
Yapılacak önemli işlerden birisi örtü toprağının sulanmasıdır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, örtü toprağı serme işleminden sonra ince su sıkan bir başlık yardımı ile, ilk anlarda 1-2 saatlik aralıklarla, her seferinde m2 'ye 0,1-0,3 İt su verilmelidir. Toplam su miktarı, örtü
326
toprağının serme sırasındaki nem miktarına (% 40-50) bağlı olarak, m2 'ye 3-7 lt arasındadır. Bu su 2-3 günlük bir süre içinde verilerek, örtü toprağı suyla iyice doyurulmalıdır. Su ile doyurulmuş topraktaki nem oranı % 73-75 civarında olmalıdır. Sulama sonrası, örtü toprağı
ile misel gelişmiş kompost arasında kuru örtü toprağı tabakası kalmamalıdır. Böyle bir tabakanın oluşması misellerin örtü toprağı içine atlamasını ve orada gelişmesini önler. Her sulamadan sonra, toprak komposta kadar kontrol edilmelidir. Böylece suyun fazla veya az verilmesi önlenmeli, ve her taraf eşit olarak sulanmalıdır.
Daha sonra örtü toprağı serilen yüzeyler üzerine küf mantarları ve bakterileri için (1 m2 'ye % 0,5 'lik formaldehitten 0,5-1 Lt, 1-1,5 g benlate'in 1,5 İt su içindeki çözeltisi, toz zineb 1 g), oda havasına sinek, kırmızı örümcek gibi zararlılar için (% 0,1 lik malathion, DDVP, Endosülfan, Dicofol'den birisi) ilaç atılmalıdır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL