Tweet
9.3.2. Sinekler ve Böcekler
Kanatsız böcekler : Hareketleri tutunma ayakları ile olur. Bunların bazıları zararh. bazıları zararsızdır.
Kültür mantarına zararlı olarak bilinenler Achorutes armatus, Proisotoma minula, Xenylla mucronata. X. welchi, X. corticalis, Hypogastrura manubrialis isotima spp., Lepidoeyrtus cyneaus 'dur (Şekil 9.17). Bütün bu türler Collembola sınıfına dahildir. Büyüklükleri 0.2-10 mm arasında değişir.
En önemli olanı Achorutes armatus'dur. 1,5 mm uzunluktadır. Siyah, yeşil ve griden, mavimsi siyaha kadar değişen renklere sahiptir. Sık bir koloni teşkil eder. Dişisi toprak altına 30 kadar yumurta bırakır. Larvalar, yumurtalardan 24"C 'de 8 gün sonra çıkar. Larva devresinden olgunluğa kadar 24 kez deri değiştirir. Seksüel olgunluğa 20 günde ulaşılır. Olgunların hayat süresi 4 aydır. Zararın görünümü : Larvalar mantar misellerini yiyerek beslenir. Sapı delerek şapkaya ulaşır. Zarar gören şapka, siyah bir renk alır. Bu zararlının pap dönemi olmadığından, larvalar tüm gelişme dönemlerinde zarar verir. Bir diğer zarar şekli, dolaştıkları yerdeki hastalık etmenlerini oradan oraya taşımalarıdır.
Önlenmesi ve mücadelesi : Il.fermantasyon sırasında 3-4 saat süreyle sıcaklığın 57-60°C düzeyinde kalması, bu zararlıların ölmesi için yeterlidir. Sonraki bulaşmalarda kültür odası boşaltılmalı ve iyi dezenfekte edilmelidir. Mantarların hasat edildikleri dönemde kullanılacak ilaçların uzun süreli etki eden tarzda olması gerekir. Bu ise hasat edilen mantarlarda ilaç artıklarının kalmasına ve insan sağlığına zarar vermesine neden olabilir. Bu yüzden ilaçlı mücadele tavsiye edilmez.
Sinek ve Sivri sinekler : Diptera ordosuna bağlı bir çok familyada bulunan sinekler ile Phoridae familyasındaki pislik sinekleri, Buckel sinekleri, Renn sinekleri hepsi kültür mantarına zarar verir. En tehlikeli olanları Megaselia nigra ve Megaselia halterata'dır
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Megaselia nigra : Siyah renkli, hızlı geriye hareketleri ve kambur görünüşü ile oldukça tipiktir. Dişisi 0,5x0,2 mm büyüklüğünde oval yumurtalar bırakır. İlkbahar ve yaz aylarında görülür. Yumurtalardan 18°C 'de 3 gün içinde larvalar çıkar. Yaklaşık 4 mm uzunluğunda olan larvalar, mantar dokusunu deler ve mantar içine girer. Çabuk gelişim göstererek, 10 gün gibi kısa bir sürede pap olgunluğuna ulaşır. Pap safhası 18°C 'de 15 gün devam eder. Zararlının toplam gelişim süresi 26 gündür. Gelişmiş bir dişinin hayat süresi 16, erkeklerin ise 10 gündür.
Megaselia halterata : Arka kısmı küçük, sarı ve kırmızı kahverengi arasında değişen renkte bir sinektir. Olgunları tipik geriye hareket gösterir. Ortaya çıkış zamanları ilkbahar ve yaz aylarıdır. Kasa ve yastık kenarlarında, lamba ve kapı girişlerinde kümeleşerek tipik bir özellik daha gösterir. Olgun dişiler, yumurtaları kompost içine bırakır. Larvalar 24°C 'de 2 gün sonra çıkar. 4-5 günde pap haline gelirler. 7-8 günde ergin sinek halini alır. Kültür odalarında ise 16-17°C 'de yumurtalardan larvalar rahatlıkla çıkar. Pap haline dönüştükleri 14 gün içinde miselleri ve mantarları yiyerek beslenir. Bundan 4 hafta sonra yeni olgun sinekler oluşur. Bu uzun gelişme süresi sineklerin kültür odasında neden 4.-5. hasattan sonra ortaya çıktığını açıklamaktadır.
Mantar üretiminde zararlı olan sivrisinekler Sclaridae ve Cecidomydiae familyalarına aittir.
Sciaridae (Lycoridae) familyasına dahil olan Lycoriella solani, L. auripila ve L. pectoralis sivrisinekleri oldukça önemlidir (Şekil 9.19). 2-3 mm büyüklükte olan bu sineklerin koyu renkli kanatlan vardır. Başı ve dip kısmı siyah
siyahtır. Alt kısımları gri kahverengiye yakın renklidir. Larvalar 8 mm uzunluğunda, önce sarı, daha sonra kahverenklidir. Baş kısımları başlangıçta siyahtır.
Dişileri yumurtaları 150-170 adetlik gruplar halinde örtü toprağına, kompost üzerine veya mantarın şapkasının lamelleri arasına bırakır. Yumurtalar 0,3x0.7 mm büyüklüktedir. Kültür odasının sıcaklık durumuna göre larvalar 5-7 gün sonra yumurtadan çıkar. Larva safhası 13-27 gün, pap safhası 8-14 gündür. Bir generasyonun gelişmesi için 4-5 haftaya gereksinim vardır. Olgunlaşan sivrisinekler hemen çiftleşir ve 2-3 gün sonra dişiler yumurta bırakmaya başlar. Birinci generasyondan sonra gelen ikinci generasyon 20.000, üçüncü generasyon ise 2 milyon kadardır. İlk generasyonun olgunlaşması, komposta misel ekimi zamanına rastlar.
Cecidomydiae familyasında Heterogeza pygmaca, Henria psalliotae, Lestremia cinerea, Mycophila speyeri ve Mycophila barnesi mantara yaptıkları zararlarla tanınır. Erginleri 1-2 mm uzunlukta, kısa yassı bir arı görünümündedir. Kanat kenarlarında kıllar bulunur. Larvalar 1 mm uzunlukta, beyaz sarı veya portakal rengindedir. Başın arkasında siyah kahverengi lekeler vardır.
Örtü toprağı sulandıktan sonra yastık yüzeyine çıkan larvalar devamlı yiyecek arar ve bu devrede küçük mantarlara, primordiumlara zarar verir. Yumurtadan çıkan larvalar 5-6 gün sonra pap haline dönüşür. Çoğalmaları partenogenetik yolla olur. Bir ana larvadan 8 gün içinde 20-30 adet yeni larva meydana gelir. Bu sayı 90 'a kadar çıkabilir.
Zararın görünümü : Sinek ve sivrisinekler mantar kültürüne aşılama sırasında veya aşılamadan sonra bulaştıkları zaman oldukça büyük zarar meydana getirir. Zarar kültür mantarında olduğu gibi doğa mantarlarında da gözlenir. Kompost üzerini tamamen sarmış olan miseller larvaların yemesi ile kısa süre içinde kaybolur ve kompost siyah bir renk alır.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Önlenmesi ve mücadelesi : İşletmede normal hijyenik önlemler uygulanmalı ve özellikle hava sıcaklığının arttığı yaz aylarında, buna daha çok özen göstermelidir. Çünkü sinek ve sivrisineklerin çoğalması bu devrede en üst düzeye ulaşır. Sineklerle mücadeleye kompostun I.fermantasyon devresinde başlanmalı ve aktarma anında kompost insektisitlerle ilaçlanmalıdır. I. fermantasyonda öldürülemeyen sineklerle, yumurta ve larvaların yok edilmesi II. fermantasyonda pastörizasyon sırasında gerçekleştirilir. Bu iki devrede yapılacak iyi bir mücadele kompostu sineklerden arındırılmış hale getirir. Bundan sonra önemli olan kompostu pastörizasyon odasından çıkartıp, aşılayıp, kuluçka odasında I. misel gelişme ve daha sonra örtü toprağı serip ilk mantarlar alınıncaya kadar olan safhalarda, dışardan gelecek bulaşmalara karşı korumaktır. Bunun için sineklerin öncelikle işletme civarında barınmalarını yok etmek, daha sonra işletmeye girmelerini önlemek gerekir. Çevre ilaçlamasında Malathion, Diazinon, DDVP'in toz, sulu ilaçları kullanılır. Yapılacak her işlem öncesi, işlem yapılan yer ve çevresi sineklere ve böceklere karşı ilaçlanır. Kompost bu ilaçlamadan sonra pastörizasyon odasından çıkartılır ve aşılanır. Pastörizasyon odası ile kuluçka odası arasındaki geçit mutlaka kapalı bir koridor olmalıdır. Açık havadan geçerek, kuluçka odasının aşılama holüne kompostu getirmek, kapıların açılıp kapanması ile, ne kadar önlem alınırsa alınsın dışardan sineklerin içeri girmesine izin verir ve bulaşma sağlayabilir. Kompost kuluçka odasına konduktan ve üstü örtüldükten sonra tekrar ilaçlanır. Misel gelişme döneminde, sinek görülsün görülmesin günde 2-3 kez yukardaki ilaçların % 0,1 'lik solüsyonu duvarlara, yastık üstlerine ve oda havasına sıkılmalıdır. Böylece uçucu bu yaratıkların içeri girmesi ve girenlerinde yumurta bırakmadan ölmesi sağlanır. Ayrıca işletmenin belirli yerlerine, özellikle giriş kapılarına lambalı sinek tutucular yerleştirilmelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Kültür odalarında sinek meydana gelmiş ise daha çok buharlaşan ilaçlar kullanılmalıdır. 100 m3 lük bir odaya 10 cm3 hesabıyla DDVP buharlaştırılmalı veya ilacın % 0,1 'lik solüsyonu püskürtülmelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Kanatsız böcekler : Hareketleri tutunma ayakları ile olur. Bunların bazıları zararh. bazıları zararsızdır.
Kültür mantarına zararlı olarak bilinenler Achorutes armatus, Proisotoma minula, Xenylla mucronata. X. welchi, X. corticalis, Hypogastrura manubrialis isotima spp., Lepidoeyrtus cyneaus 'dur (Şekil 9.17). Bütün bu türler Collembola sınıfına dahildir. Büyüklükleri 0.2-10 mm arasında değişir.
En önemli olanı Achorutes armatus'dur. 1,5 mm uzunluktadır. Siyah, yeşil ve griden, mavimsi siyaha kadar değişen renklere sahiptir. Sık bir koloni teşkil eder. Dişisi toprak altına 30 kadar yumurta bırakır. Larvalar, yumurtalardan 24"C 'de 8 gün sonra çıkar. Larva devresinden olgunluğa kadar 24 kez deri değiştirir. Seksüel olgunluğa 20 günde ulaşılır. Olgunların hayat süresi 4 aydır. Zararın görünümü : Larvalar mantar misellerini yiyerek beslenir. Sapı delerek şapkaya ulaşır. Zarar gören şapka, siyah bir renk alır. Bu zararlının pap dönemi olmadığından, larvalar tüm gelişme dönemlerinde zarar verir. Bir diğer zarar şekli, dolaştıkları yerdeki hastalık etmenlerini oradan oraya taşımalarıdır.
Önlenmesi ve mücadelesi : Il.fermantasyon sırasında 3-4 saat süreyle sıcaklığın 57-60°C düzeyinde kalması, bu zararlıların ölmesi için yeterlidir. Sonraki bulaşmalarda kültür odası boşaltılmalı ve iyi dezenfekte edilmelidir. Mantarların hasat edildikleri dönemde kullanılacak ilaçların uzun süreli etki eden tarzda olması gerekir. Bu ise hasat edilen mantarlarda ilaç artıklarının kalmasına ve insan sağlığına zarar vermesine neden olabilir. Bu yüzden ilaçlı mücadele tavsiye edilmez.
Sinek ve Sivri sinekler : Diptera ordosuna bağlı bir çok familyada bulunan sinekler ile Phoridae familyasındaki pislik sinekleri, Buckel sinekleri, Renn sinekleri hepsi kültür mantarına zarar verir. En tehlikeli olanları Megaselia nigra ve Megaselia halterata'dır
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Megaselia nigra : Siyah renkli, hızlı geriye hareketleri ve kambur görünüşü ile oldukça tipiktir. Dişisi 0,5x0,2 mm büyüklüğünde oval yumurtalar bırakır. İlkbahar ve yaz aylarında görülür. Yumurtalardan 18°C 'de 3 gün içinde larvalar çıkar. Yaklaşık 4 mm uzunluğunda olan larvalar, mantar dokusunu deler ve mantar içine girer. Çabuk gelişim göstererek, 10 gün gibi kısa bir sürede pap olgunluğuna ulaşır. Pap safhası 18°C 'de 15 gün devam eder. Zararlının toplam gelişim süresi 26 gündür. Gelişmiş bir dişinin hayat süresi 16, erkeklerin ise 10 gündür.
Megaselia halterata : Arka kısmı küçük, sarı ve kırmızı kahverengi arasında değişen renkte bir sinektir. Olgunları tipik geriye hareket gösterir. Ortaya çıkış zamanları ilkbahar ve yaz aylarıdır. Kasa ve yastık kenarlarında, lamba ve kapı girişlerinde kümeleşerek tipik bir özellik daha gösterir. Olgun dişiler, yumurtaları kompost içine bırakır. Larvalar 24°C 'de 2 gün sonra çıkar. 4-5 günde pap haline gelirler. 7-8 günde ergin sinek halini alır. Kültür odalarında ise 16-17°C 'de yumurtalardan larvalar rahatlıkla çıkar. Pap haline dönüştükleri 14 gün içinde miselleri ve mantarları yiyerek beslenir. Bundan 4 hafta sonra yeni olgun sinekler oluşur. Bu uzun gelişme süresi sineklerin kültür odasında neden 4.-5. hasattan sonra ortaya çıktığını açıklamaktadır.
Mantar üretiminde zararlı olan sivrisinekler Sclaridae ve Cecidomydiae familyalarına aittir.
Sciaridae (Lycoridae) familyasına dahil olan Lycoriella solani, L. auripila ve L. pectoralis sivrisinekleri oldukça önemlidir (Şekil 9.19). 2-3 mm büyüklükte olan bu sineklerin koyu renkli kanatlan vardır. Başı ve dip kısmı siyah
siyahtır. Alt kısımları gri kahverengiye yakın renklidir. Larvalar 8 mm uzunluğunda, önce sarı, daha sonra kahverenklidir. Baş kısımları başlangıçta siyahtır.
Dişileri yumurtaları 150-170 adetlik gruplar halinde örtü toprağına, kompost üzerine veya mantarın şapkasının lamelleri arasına bırakır. Yumurtalar 0,3x0.7 mm büyüklüktedir. Kültür odasının sıcaklık durumuna göre larvalar 5-7 gün sonra yumurtadan çıkar. Larva safhası 13-27 gün, pap safhası 8-14 gündür. Bir generasyonun gelişmesi için 4-5 haftaya gereksinim vardır. Olgunlaşan sivrisinekler hemen çiftleşir ve 2-3 gün sonra dişiler yumurta bırakmaya başlar. Birinci generasyondan sonra gelen ikinci generasyon 20.000, üçüncü generasyon ise 2 milyon kadardır. İlk generasyonun olgunlaşması, komposta misel ekimi zamanına rastlar.
Cecidomydiae familyasında Heterogeza pygmaca, Henria psalliotae, Lestremia cinerea, Mycophila speyeri ve Mycophila barnesi mantara yaptıkları zararlarla tanınır. Erginleri 1-2 mm uzunlukta, kısa yassı bir arı görünümündedir. Kanat kenarlarında kıllar bulunur. Larvalar 1 mm uzunlukta, beyaz sarı veya portakal rengindedir. Başın arkasında siyah kahverengi lekeler vardır.
Örtü toprağı sulandıktan sonra yastık yüzeyine çıkan larvalar devamlı yiyecek arar ve bu devrede küçük mantarlara, primordiumlara zarar verir. Yumurtadan çıkan larvalar 5-6 gün sonra pap haline dönüşür. Çoğalmaları partenogenetik yolla olur. Bir ana larvadan 8 gün içinde 20-30 adet yeni larva meydana gelir. Bu sayı 90 'a kadar çıkabilir.
Zararın görünümü : Sinek ve sivrisinekler mantar kültürüne aşılama sırasında veya aşılamadan sonra bulaştıkları zaman oldukça büyük zarar meydana getirir. Zarar kültür mantarında olduğu gibi doğa mantarlarında da gözlenir. Kompost üzerini tamamen sarmış olan miseller larvaların yemesi ile kısa süre içinde kaybolur ve kompost siyah bir renk alır.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Önlenmesi ve mücadelesi : İşletmede normal hijyenik önlemler uygulanmalı ve özellikle hava sıcaklığının arttığı yaz aylarında, buna daha çok özen göstermelidir. Çünkü sinek ve sivrisineklerin çoğalması bu devrede en üst düzeye ulaşır. Sineklerle mücadeleye kompostun I.fermantasyon devresinde başlanmalı ve aktarma anında kompost insektisitlerle ilaçlanmalıdır. I. fermantasyonda öldürülemeyen sineklerle, yumurta ve larvaların yok edilmesi II. fermantasyonda pastörizasyon sırasında gerçekleştirilir. Bu iki devrede yapılacak iyi bir mücadele kompostu sineklerden arındırılmış hale getirir. Bundan sonra önemli olan kompostu pastörizasyon odasından çıkartıp, aşılayıp, kuluçka odasında I. misel gelişme ve daha sonra örtü toprağı serip ilk mantarlar alınıncaya kadar olan safhalarda, dışardan gelecek bulaşmalara karşı korumaktır. Bunun için sineklerin öncelikle işletme civarında barınmalarını yok etmek, daha sonra işletmeye girmelerini önlemek gerekir. Çevre ilaçlamasında Malathion, Diazinon, DDVP'in toz, sulu ilaçları kullanılır. Yapılacak her işlem öncesi, işlem yapılan yer ve çevresi sineklere ve böceklere karşı ilaçlanır. Kompost bu ilaçlamadan sonra pastörizasyon odasından çıkartılır ve aşılanır. Pastörizasyon odası ile kuluçka odası arasındaki geçit mutlaka kapalı bir koridor olmalıdır. Açık havadan geçerek, kuluçka odasının aşılama holüne kompostu getirmek, kapıların açılıp kapanması ile, ne kadar önlem alınırsa alınsın dışardan sineklerin içeri girmesine izin verir ve bulaşma sağlayabilir. Kompost kuluçka odasına konduktan ve üstü örtüldükten sonra tekrar ilaçlanır. Misel gelişme döneminde, sinek görülsün görülmesin günde 2-3 kez yukardaki ilaçların % 0,1 'lik solüsyonu duvarlara, yastık üstlerine ve oda havasına sıkılmalıdır. Böylece uçucu bu yaratıkların içeri girmesi ve girenlerinde yumurta bırakmadan ölmesi sağlanır. Ayrıca işletmenin belirli yerlerine, özellikle giriş kapılarına lambalı sinek tutucular yerleştirilmelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Kültür odalarında sinek meydana gelmiş ise daha çok buharlaşan ilaçlar kullanılmalıdır. 100 m3 lük bir odaya 10 cm3 hesabıyla DDVP buharlaştırılmalı veya ilacın % 0,1 'lik solüsyonu püskürtülmelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL