Tweet
TOPRAĞA SUYUN GİRİŞİ, TUTUNUŞ ŞEKLİ YE HAREKETİ
Toprak üst üste dizilmiş horizonlardan meydana gelir. Bu horizonlar farklı büyüklükteki ve şekildeki zerrelerin, farklı şekilde dizilmeleri ve yoğunlaşmasıyla ortaya çıkar. Zerreler arasında hava boşluğu bulunur. Toprağın bünyesine göre boşluk hacmi farklılık gösterir. Su, toprak yüzünden itibaren toprak içine doğru yer çekimiyle girmeye başladığında, suyun basıncı toprak boşlukları içindeki havanın basıncından fazla olduğundan, boşluk içindeki havayı önce iter, sıkıştırır ve sonra onun yerini alır. Boşluktaki hava sıkışınca, bir kısmı topraktaki yan boşîukiara hareket eder ve oraya geçer. Diğer bir kısmı toprak dışına, yani atmos*fere çıkar. Ancak boşlukta yine bir miktar suyun sıkıştırdığı hava kalır. Boşlukta su tarafından sıkıştırılan havanın basıncı artar, suyun basıncının üstüne çıkar. Böylece su boşluktaki havanın hepsini dışarı çıkartamaz ve boşluğun tamamını dolduramaz. Bu durumda yukardan gelmekte olan su, özellikle alt taraftaki boşluklara daha fazla ve yan taraflardaki diğer boşluklara doğru daha az geçiş yapar ve toprağın derinliklerine sızar veya yan taraflara doğru ilerler. Topraktaki boşluklar büyük İse makropor, küçük ise mikropor adını alır. Bu boşluklar toprak*ta şekilsiz dağılmış durumdadır. Ancak kurak periyotta boşlukların birleşmesi sonucu özellikle kil bünyeli bir toprakta çatlaklar meydana gelir. Montmorillonite tipi kil mineralinin yoğun olarak bulunduğu topraklarda ise büyük yarıklar oluşur. Ayrıca toprakta ölmüş bitki köklerinin çürümesiyle oluşan delikler ve yine çeşitli hayvanların açtıkları kanallar, dehlizler ve tüneller bulunur. Bütün bu yarık, çatlak ve tüneller suyun toprağa ikinci bir giriş ve alt katlara geçiş yoludur. Ancak bu gibi durumlar özellikle yüzey sulama yöntemlerinin uygulandığı koşullarda, suyun toprak içerisinde homojen olarak dağılmasın! engeller ve sulama randımanını düşürür.
Toprağa giren su, üst kısımdaki boşlukları doldurduğunda, fazla su alt kat*lara doğru geçer. Suyun yukardan gelmesi devam ettiği müddetçe, aşağıya doğru sızma devamlılık gösterir. Topraktaki bu suya "Sızım Suyu" denir. Alt katlara inen su, toprağın geçirgen olmayan bir tabakasında birikmeye başlar. Bu biriken suya "Toprak Altı Suyu veya Taban Suyu" adı verilir. Toprak altı suyu bazen durgun, bazen hareketlidir. Toprak altı sulan yüzlek veya derin su kuyularından çekilerek, yer yüzüne çıkartılabilir. Ayrıca kendileri de bir çatlak bulduğunda kaynak suyu olarak yer yüzüne çıkabilir. Bir kısmı da topraktaki kapillar borular içinde yük*selerek tekrar toprak yüzeyine dönüş yapabilir, Bu kapillar borular içindeki suya da "Kapillar Sut: adı verilir.
Suyun toprak içinde tutulmasında iki kuvvet rol oynar.
a. Katı yüzeylerin su moleküllerini çekme kuvveti veya suyun katı yüzeyi
ıslatması gücüdür. Buna "Adhezyon Gücü veya Kuvveti" denir.
b. Su moleküllerinin birbirlerini çekmesinden doğan kuvvet ise "Kohez-
yon Gücü veya Kuvveti" dir.
Suyun toprak boşluklarında tutulmasına etkili bu iki kuvvetin toplamı ayrıca "Kapillar Kuvvet" olarak ta tanımlanır.
Toprak kolloidlerince su, yüzeysel olarak tutulur veya su toprak kolloidlerini yüzeysel olarak ıslatır, daha sonra bu su etrafında diğer su molekülleri çekilerek, kolioidin etrafında bir su küreciği (bir su halesi) oluşur. Kolloidal yüzeylerde adhezyon gücüyle tutulan su kolloide en yakın noktada 50 atmosfere eşdeğer bir güçie tutulur. Halbuki, kohezyon güçle tutulan suyun gücü, kolioidin etrafında su halesi kalınlığı arttıkça azalmaya başlar ve makro porların söz konusu olduğu koşullarda nihayet sıfır güce kadar düşer. Bu durumda kolloidal tanenin daha fazla su tutması mümkün olmaz. Kolloidal taneler arasındaki fazla su ve hatta kolloidal tane etrafında bulunan ve 1/3 atmosfer güce kadar tutulan su, yer çekiminin etki*siyle tane etrafından kopar ve aşağıya doğru sızar. Toprakta su doyma noktasında ise, suyun tanelerden koparak aşağıya doğru sızması çok daha kolay olur. Toprak*ta su azaldıkça kopma durma noktasına geldiğinden, artık aşağılara sızma olanağı kalmaz. Bu durumda yerçekimi kuvveti ile kapiilar kuvvetler dengededir. Bir top*rağın serbest drenaj koşullarında yerçekimine karşı bünyesinde tuttuğu maksi*mum nem içeriği olan bu düzey ayrıca "Tarla Kapasitesi" olarak ta adlandırıl*maktadır.
Sulama uygulamalarında bitki kök bölgesinde tutulan ve bitkiler tarafından kullanılan su miktarı ile toprağın alt katlarına sızan su miktarının değerlendirile*bilmesi için belirli tansiyonlarda tutulan bazı toprak nem miktarlarının bilinmesi gerekir. Başvuru niteliğindeki bu toprak nemi miktarlarına toprak nemi sabiteleri adı verilir. Sulama yönünden önemli toprak nemi sabiteleri; Doyma Roktası, Tarta Kapasitesi, Solma Noktası ve Fınn Kuru'dur. Bu toprak nem sabiteleri Şekil 5'te şematik olarak gösterilmiştir.
Kaynak: Sera Bitkilerinin Sulanması
Prof.Dr. Atila GÜNAY – Doç.Dr. M.Ali UL
Toprak üst üste dizilmiş horizonlardan meydana gelir. Bu horizonlar farklı büyüklükteki ve şekildeki zerrelerin, farklı şekilde dizilmeleri ve yoğunlaşmasıyla ortaya çıkar. Zerreler arasında hava boşluğu bulunur. Toprağın bünyesine göre boşluk hacmi farklılık gösterir. Su, toprak yüzünden itibaren toprak içine doğru yer çekimiyle girmeye başladığında, suyun basıncı toprak boşlukları içindeki havanın basıncından fazla olduğundan, boşluk içindeki havayı önce iter, sıkıştırır ve sonra onun yerini alır. Boşluktaki hava sıkışınca, bir kısmı topraktaki yan boşîukiara hareket eder ve oraya geçer. Diğer bir kısmı toprak dışına, yani atmos*fere çıkar. Ancak boşlukta yine bir miktar suyun sıkıştırdığı hava kalır. Boşlukta su tarafından sıkıştırılan havanın basıncı artar, suyun basıncının üstüne çıkar. Böylece su boşluktaki havanın hepsini dışarı çıkartamaz ve boşluğun tamamını dolduramaz. Bu durumda yukardan gelmekte olan su, özellikle alt taraftaki boşluklara daha fazla ve yan taraflardaki diğer boşluklara doğru daha az geçiş yapar ve toprağın derinliklerine sızar veya yan taraflara doğru ilerler. Topraktaki boşluklar büyük İse makropor, küçük ise mikropor adını alır. Bu boşluklar toprak*ta şekilsiz dağılmış durumdadır. Ancak kurak periyotta boşlukların birleşmesi sonucu özellikle kil bünyeli bir toprakta çatlaklar meydana gelir. Montmorillonite tipi kil mineralinin yoğun olarak bulunduğu topraklarda ise büyük yarıklar oluşur. Ayrıca toprakta ölmüş bitki köklerinin çürümesiyle oluşan delikler ve yine çeşitli hayvanların açtıkları kanallar, dehlizler ve tüneller bulunur. Bütün bu yarık, çatlak ve tüneller suyun toprağa ikinci bir giriş ve alt katlara geçiş yoludur. Ancak bu gibi durumlar özellikle yüzey sulama yöntemlerinin uygulandığı koşullarda, suyun toprak içerisinde homojen olarak dağılmasın! engeller ve sulama randımanını düşürür.
Toprağa giren su, üst kısımdaki boşlukları doldurduğunda, fazla su alt kat*lara doğru geçer. Suyun yukardan gelmesi devam ettiği müddetçe, aşağıya doğru sızma devamlılık gösterir. Topraktaki bu suya "Sızım Suyu" denir. Alt katlara inen su, toprağın geçirgen olmayan bir tabakasında birikmeye başlar. Bu biriken suya "Toprak Altı Suyu veya Taban Suyu" adı verilir. Toprak altı suyu bazen durgun, bazen hareketlidir. Toprak altı sulan yüzlek veya derin su kuyularından çekilerek, yer yüzüne çıkartılabilir. Ayrıca kendileri de bir çatlak bulduğunda kaynak suyu olarak yer yüzüne çıkabilir. Bir kısmı da topraktaki kapillar borular içinde yük*selerek tekrar toprak yüzeyine dönüş yapabilir, Bu kapillar borular içindeki suya da "Kapillar Sut: adı verilir.
Suyun toprak içinde tutulmasında iki kuvvet rol oynar.
a. Katı yüzeylerin su moleküllerini çekme kuvveti veya suyun katı yüzeyi
ıslatması gücüdür. Buna "Adhezyon Gücü veya Kuvveti" denir.
b. Su moleküllerinin birbirlerini çekmesinden doğan kuvvet ise "Kohez-
yon Gücü veya Kuvveti" dir.
Suyun toprak boşluklarında tutulmasına etkili bu iki kuvvetin toplamı ayrıca "Kapillar Kuvvet" olarak ta tanımlanır.
Toprak kolloidlerince su, yüzeysel olarak tutulur veya su toprak kolloidlerini yüzeysel olarak ıslatır, daha sonra bu su etrafında diğer su molekülleri çekilerek, kolioidin etrafında bir su küreciği (bir su halesi) oluşur. Kolloidal yüzeylerde adhezyon gücüyle tutulan su kolloide en yakın noktada 50 atmosfere eşdeğer bir güçie tutulur. Halbuki, kohezyon güçle tutulan suyun gücü, kolioidin etrafında su halesi kalınlığı arttıkça azalmaya başlar ve makro porların söz konusu olduğu koşullarda nihayet sıfır güce kadar düşer. Bu durumda kolloidal tanenin daha fazla su tutması mümkün olmaz. Kolloidal taneler arasındaki fazla su ve hatta kolloidal tane etrafında bulunan ve 1/3 atmosfer güce kadar tutulan su, yer çekiminin etki*siyle tane etrafından kopar ve aşağıya doğru sızar. Toprakta su doyma noktasında ise, suyun tanelerden koparak aşağıya doğru sızması çok daha kolay olur. Toprak*ta su azaldıkça kopma durma noktasına geldiğinden, artık aşağılara sızma olanağı kalmaz. Bu durumda yerçekimi kuvveti ile kapiilar kuvvetler dengededir. Bir top*rağın serbest drenaj koşullarında yerçekimine karşı bünyesinde tuttuğu maksi*mum nem içeriği olan bu düzey ayrıca "Tarla Kapasitesi" olarak ta adlandırıl*maktadır.
Sulama uygulamalarında bitki kök bölgesinde tutulan ve bitkiler tarafından kullanılan su miktarı ile toprağın alt katlarına sızan su miktarının değerlendirile*bilmesi için belirli tansiyonlarda tutulan bazı toprak nem miktarlarının bilinmesi gerekir. Başvuru niteliğindeki bu toprak nemi miktarlarına toprak nemi sabiteleri adı verilir. Sulama yönünden önemli toprak nemi sabiteleri; Doyma Roktası, Tarta Kapasitesi, Solma Noktası ve Fınn Kuru'dur. Bu toprak nem sabiteleri Şekil 5'te şematik olarak gösterilmiştir.
Kaynak: Sera Bitkilerinin Sulanması
Prof.Dr. Atila GÜNAY – Doç.Dr. M.Ali UL