Tweet
GÜBRENİN VERİLİŞ ŞEKLİ
Serlerde gübrenin veriliş şekli her şeyden önce yetiştirme sistemi (topraklı veya topraksız) ve gübrenin cinsine (organik veya inorganik) göre değişiklik gösterir. Toprakta yetiştiricilik yapılıyorsa organik gübreler, özellikle de ahır gübresi serpme ve karıştırma şeklinde (sıra arasına veya tohum yatağı altına atma yada fide çukuruna atma), inor*ganik gübreler ise sulama suyuyla veya bitki üstüne püskürtme şeklinde verilir. Topraksız yetiştiricilik yapılıyorsa inorganik gübreler su*lama suyuna karıştırılarak yada bitkiye püskürtülerek uygulanır.
Organik gübreler (ahır gübresi, kompost, organik atıklar vb.) serlerde toprak üstüne her tarafa eşit olacak şekilde dağıtıldıktan sonra toprak altına (10-30 cm) getirilmek suretiyle uygulanmalıdır. Organik gübrelerin toprağa uygulanması büyük serlerde traktör arkasına bağlanan dağıtıcılarla yapılırken, küçük serlerde el arabası yada teske*reler ile ser içine taşınıp bir yere yığıldıktan sonra genellikle kürek veya dirgen yardımıyla her tarafa eşit oranda dağıtılırarak yapılır. Bu işlemleri takiben gübre bir bel veya çapa yardımıyla toprak altına ge*tirilir.
inorganik gübrelerin serlerde uygulanışı belirli ilkeler doğrultusunda yapılmalıdır. Serlerde yapılan yetiştiricilikte inorganik gübrelerin verilme yöntemleri başka bir deyişle veriliş şekli aslında son derece önemlidir. Yetiştirilen bitkinin sebze, meyve yada süs bitkisi olmasına göre farklı bir gübreleme yöntemi uygulamak gerekebilir. Çünkü bütün bitkiler için tek bir gübreleme yönteminin önerilmesi doğru olmadığı gibi ekonomik yönden de karlı olmaz. Gübrelerin verilme yöntemlerinin doğru olarak seçilmesi aynı zamanda gübrelerin etkinlik derecesinin arttırılması ve günümüzde örtü altı yetiştiriciliğinde büyük sorunlardan biri olan tuz*luluğun önlenmesi açısından da oldukça önemlidir. Genelde serlerde uygulanan gübreleme yöntemlerini; serperek verme, banda verme, ocak*lara (fide çukuruna) verme, yapraklara püskürtme, sulama suyuyla verme şeklinde sınıflandırmak mümkündür.
SERPEREK VERME
Serpme gübreleme oldukça basit bir yöntemdir. Bu yöntemde gübreler toprak yüzeyine önce düzgün bir şekilde serpilerek dağıtılır. Sonra ya olduğu gibi bırakılır yada toprak altına getirilir. Bazı durumlarda serpme işleminden sonra su verilmesi de söz konusu olabilir. Serpme gübrelemede ser toprağının işlenmesi, düzeltilmesi ve tırmıklanması önceden yapılmış olmalıdır. Bu yöntem fiksasyonun so*run olmadığı koşullarda ve çözünürlüğü yüksek, kolayca kayba uğramayan bunun yanı sıra da fazla pahalı olmayan gübrelerin uy*gulanmasında tercih edilmelidir. Çünkü serpme yöntemiyle ser top*rağının her tarafına gübre atıldığından diğer yöntemlere oranla toprağa daha fazla gübre uygulanır ve maliyet yükselir. Ayrıca serpme gübrelemede toprak içine ve kökün bulunduğu bölgeye gübreyle verilen bitki besinleri yavaş indiğinden yararlanma oranı düşüktür. Yüksek sıcaklık ve kireç, alkali reaksiyon (pH) söz konusu olduğu durumlarda ve özellikle kolayca kayba uğrayan azotlu gübrelerin toprağa verileceği durumlarda bu yöntem pek önerilmez. Bunun başta gelen nedeni bu koşullarda azotlu gübrelerden amonyak (NHg) gazı şeklinde önemli miktarda kayıp meydana gelmesidir. Fosforlu gübrelerin bir kısmı ile po-tasyumlu gübreler serpme yöntemiyle verilebilir.
BANDA VERME
Gübrelerin serpilerek uygulanmasının sakıncalı olduğu durumlarda toprağın belli bir kısmına verilmesi daha uygun bir yöntemdir. Bu yöntemde gübreler belli bir bölgeye (banda veya sıraya) verilmiş olduğundan daha az gübre kullanılır. Banda vermede gübreler tohum veya fidelerin bir yada iki yanma band üzerine uygulanır. Söz konusu bu yöntemin uygulanmasında özel aletler ve ekipmanlar kul*lanılmaktadır. Bu aletler yardımıyla gübre tohum veya fide sırasının 5-7 cm yan tarafına ve 2-5 cm altına uygulanır. Bu yöntemle gübre uy*gulanmasında aletin ayarının iyi yapılması, atılacak gübre miktarın ve dozunun dikkatli bir şekilde belirlenmesi gerekir. Aksi takdirde tohum ve fide köklerinde zararlanma meydana gelebilir. Gübrelerin banda ve*rilmesi toprakla değinim yüzeyini azaltılarak besin maddeleri fik-sasyonunu düşürmesi nedeniyle yararlıdır. Bu durum özellikle fosforlu gübreler için önemlidir. Bu konuda WILCOX (1968) tarafından yapılan bir araştırmada, domateste fosforlu gübrenin tohumun 5 cm altına uy*gulanmasının 3.5-4.0 cm yan tarafa uygulanmasına oranla bitki gelişiminde açık bir fark oluşturduğu belirlenmiştir. Banda vermeyle gübrenin yatak altına belirli bir derinliğe uygulanması son derece ya*rarlıdır. Gerek tohum ekimi gerekse fide dikimi sırasında bu yöntemin uygulanabilir olması da önemli bir avantajdır.
OCAKLARA VERME
Bu yöntem özellikle sebzelerde fide dikimi sırasında ve bazı süs bit*kileri fidanlarının yetiştirilmesi esnasında uygulanmaktadır. Ocaklara gübre uygulamasından önce dikim çukuru açılır ve çukurun alt kısmına gübre atıldıktan sonra gübrenin üstüne bir miktar toprak serpilir. Di*kilecek fide veya fidan bu çukura yerleştirildikten sonra boğaz kısmına kadar toprakla örtülür.
PÜSKÜRTEREK VERME
Bitkilerin toprak üstü organlarından ve özellikle yapraklarından bes*lenmeleri tarımsal yönden önemli bir aşamadır. Son zamanlarda sulama suyuyla gübrelerin verilmesinin yanı sıra yapraktan gübre uygulamaları da serlerde yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanan bir yöntemdir. Yapılan çeşitli araştırmalarda gerek makro gerekse mikro elementlerin bitkilere püskürtme şeklinde uygulanabileceği saptanmıştır. Püskürtülerek gübre uygulanmasında en çok kullanılan bileşikler Çizelge 8.1'de verilmiştir. Püskürtülerek bitki besinlerinin uygulanması belli koşullarda (yüksek pH ve kireç, yetersiz toprak nemi ve sıcaklığı vb.) önemli yararlar sağlamaktadır. Ancak bitkilerin toprak üstü ak-samlarıyla alabildikleri besin maddeleri miktarının gereksinim duy*dukları besin maddeleri miktarına göre çok az olduğu akıldan çıkarılmamalıdır. Yapraklara püskürtülerek gübrelemede sadece in*organik gübrelerin verilmesi söz konusudur. N, P, K gibi makro besin maddelerinden daha ziyade, Fe, Cu, Zn, Mn, Mo gibi mikro besin mad*deleri püskürtülerek bitkilere uygulanır. Çoğunlukla mikro elementlerin noksanlığında bu besin maddelerini içiren çeşitli kimyasal bileşikler suda çözülür ve stok çözeltileri hazırlanır ve uygulama sırasında ana çözeltiden belli miktarlar alınarak istenilen dozlarda daha seyreltik çözeltiler hazırlanır. Sonra hazırlanan bu çözeltiler pülverizatör yardımıyla yapraklara püskürtülür. Yapraklara püskürtülen besin mad*deleri kütikül tabakasının kalınlığına da bağlı olarak difüzyonla belli sürelerde bünyeye alınır ve gelişim için kullanılır. Son yıllarda topraksız yetiştiricilikte mikro besin maddeleri içeren çözeltilerin püskürtülerek verilmesi geniş çapta kullanıma girmiştir.
Gübrelerin püskürtme yöntemiyle uygulanması genelde destek gübreleme amacıyla yapılır. Özellikle bitki besin maddelerine ilişkin noksanlık belirtileri görüldüğü zaman ürünün kalitesi ve miktarında or*taya çıkan olumsuz etkilenmeleri püskürtülerek uygulanan yaprak gübreleri önemli düzeyde giderir. Ancak iyi bir etkinin sağlanması için püskürtülerek gübre uygulanması belirli aralıklarla (1-3 hafta bir kaç kez) tekrarlanmalıdır. Püskürtülerek uygulanan bitki besin mad*delerinin etkileri toprağa uygulanan bitki besin maddelerine oranla daha hızlı görülür. Bu nedenle yaprak gübreleri bitkilerde vegetatif gelişme ve meyve oluşturma arasındaki dengenin sağlanmasında önemli ölçüde yardımcı olur.
Serde Gübreleme
Prof.Dr.Atila GÜNAY - Doç.Dr.Cihat KÜTÜK
Serlerde gübrenin veriliş şekli her şeyden önce yetiştirme sistemi (topraklı veya topraksız) ve gübrenin cinsine (organik veya inorganik) göre değişiklik gösterir. Toprakta yetiştiricilik yapılıyorsa organik gübreler, özellikle de ahır gübresi serpme ve karıştırma şeklinde (sıra arasına veya tohum yatağı altına atma yada fide çukuruna atma), inor*ganik gübreler ise sulama suyuyla veya bitki üstüne püskürtme şeklinde verilir. Topraksız yetiştiricilik yapılıyorsa inorganik gübreler su*lama suyuna karıştırılarak yada bitkiye püskürtülerek uygulanır.
Organik gübreler (ahır gübresi, kompost, organik atıklar vb.) serlerde toprak üstüne her tarafa eşit olacak şekilde dağıtıldıktan sonra toprak altına (10-30 cm) getirilmek suretiyle uygulanmalıdır. Organik gübrelerin toprağa uygulanması büyük serlerde traktör arkasına bağlanan dağıtıcılarla yapılırken, küçük serlerde el arabası yada teske*reler ile ser içine taşınıp bir yere yığıldıktan sonra genellikle kürek veya dirgen yardımıyla her tarafa eşit oranda dağıtılırarak yapılır. Bu işlemleri takiben gübre bir bel veya çapa yardımıyla toprak altına ge*tirilir.
inorganik gübrelerin serlerde uygulanışı belirli ilkeler doğrultusunda yapılmalıdır. Serlerde yapılan yetiştiricilikte inorganik gübrelerin verilme yöntemleri başka bir deyişle veriliş şekli aslında son derece önemlidir. Yetiştirilen bitkinin sebze, meyve yada süs bitkisi olmasına göre farklı bir gübreleme yöntemi uygulamak gerekebilir. Çünkü bütün bitkiler için tek bir gübreleme yönteminin önerilmesi doğru olmadığı gibi ekonomik yönden de karlı olmaz. Gübrelerin verilme yöntemlerinin doğru olarak seçilmesi aynı zamanda gübrelerin etkinlik derecesinin arttırılması ve günümüzde örtü altı yetiştiriciliğinde büyük sorunlardan biri olan tuz*luluğun önlenmesi açısından da oldukça önemlidir. Genelde serlerde uygulanan gübreleme yöntemlerini; serperek verme, banda verme, ocak*lara (fide çukuruna) verme, yapraklara püskürtme, sulama suyuyla verme şeklinde sınıflandırmak mümkündür.
SERPEREK VERME
Serpme gübreleme oldukça basit bir yöntemdir. Bu yöntemde gübreler toprak yüzeyine önce düzgün bir şekilde serpilerek dağıtılır. Sonra ya olduğu gibi bırakılır yada toprak altına getirilir. Bazı durumlarda serpme işleminden sonra su verilmesi de söz konusu olabilir. Serpme gübrelemede ser toprağının işlenmesi, düzeltilmesi ve tırmıklanması önceden yapılmış olmalıdır. Bu yöntem fiksasyonun so*run olmadığı koşullarda ve çözünürlüğü yüksek, kolayca kayba uğramayan bunun yanı sıra da fazla pahalı olmayan gübrelerin uy*gulanmasında tercih edilmelidir. Çünkü serpme yöntemiyle ser top*rağının her tarafına gübre atıldığından diğer yöntemlere oranla toprağa daha fazla gübre uygulanır ve maliyet yükselir. Ayrıca serpme gübrelemede toprak içine ve kökün bulunduğu bölgeye gübreyle verilen bitki besinleri yavaş indiğinden yararlanma oranı düşüktür. Yüksek sıcaklık ve kireç, alkali reaksiyon (pH) söz konusu olduğu durumlarda ve özellikle kolayca kayba uğrayan azotlu gübrelerin toprağa verileceği durumlarda bu yöntem pek önerilmez. Bunun başta gelen nedeni bu koşullarda azotlu gübrelerden amonyak (NHg) gazı şeklinde önemli miktarda kayıp meydana gelmesidir. Fosforlu gübrelerin bir kısmı ile po-tasyumlu gübreler serpme yöntemiyle verilebilir.
BANDA VERME
Gübrelerin serpilerek uygulanmasının sakıncalı olduğu durumlarda toprağın belli bir kısmına verilmesi daha uygun bir yöntemdir. Bu yöntemde gübreler belli bir bölgeye (banda veya sıraya) verilmiş olduğundan daha az gübre kullanılır. Banda vermede gübreler tohum veya fidelerin bir yada iki yanma band üzerine uygulanır. Söz konusu bu yöntemin uygulanmasında özel aletler ve ekipmanlar kul*lanılmaktadır. Bu aletler yardımıyla gübre tohum veya fide sırasının 5-7 cm yan tarafına ve 2-5 cm altına uygulanır. Bu yöntemle gübre uy*gulanmasında aletin ayarının iyi yapılması, atılacak gübre miktarın ve dozunun dikkatli bir şekilde belirlenmesi gerekir. Aksi takdirde tohum ve fide köklerinde zararlanma meydana gelebilir. Gübrelerin banda ve*rilmesi toprakla değinim yüzeyini azaltılarak besin maddeleri fik-sasyonunu düşürmesi nedeniyle yararlıdır. Bu durum özellikle fosforlu gübreler için önemlidir. Bu konuda WILCOX (1968) tarafından yapılan bir araştırmada, domateste fosforlu gübrenin tohumun 5 cm altına uy*gulanmasının 3.5-4.0 cm yan tarafa uygulanmasına oranla bitki gelişiminde açık bir fark oluşturduğu belirlenmiştir. Banda vermeyle gübrenin yatak altına belirli bir derinliğe uygulanması son derece ya*rarlıdır. Gerek tohum ekimi gerekse fide dikimi sırasında bu yöntemin uygulanabilir olması da önemli bir avantajdır.
OCAKLARA VERME
Bu yöntem özellikle sebzelerde fide dikimi sırasında ve bazı süs bit*kileri fidanlarının yetiştirilmesi esnasında uygulanmaktadır. Ocaklara gübre uygulamasından önce dikim çukuru açılır ve çukurun alt kısmına gübre atıldıktan sonra gübrenin üstüne bir miktar toprak serpilir. Di*kilecek fide veya fidan bu çukura yerleştirildikten sonra boğaz kısmına kadar toprakla örtülür.
PÜSKÜRTEREK VERME
Bitkilerin toprak üstü organlarından ve özellikle yapraklarından bes*lenmeleri tarımsal yönden önemli bir aşamadır. Son zamanlarda sulama suyuyla gübrelerin verilmesinin yanı sıra yapraktan gübre uygulamaları da serlerde yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanan bir yöntemdir. Yapılan çeşitli araştırmalarda gerek makro gerekse mikro elementlerin bitkilere püskürtme şeklinde uygulanabileceği saptanmıştır. Püskürtülerek gübre uygulanmasında en çok kullanılan bileşikler Çizelge 8.1'de verilmiştir. Püskürtülerek bitki besinlerinin uygulanması belli koşullarda (yüksek pH ve kireç, yetersiz toprak nemi ve sıcaklığı vb.) önemli yararlar sağlamaktadır. Ancak bitkilerin toprak üstü ak-samlarıyla alabildikleri besin maddeleri miktarının gereksinim duy*dukları besin maddeleri miktarına göre çok az olduğu akıldan çıkarılmamalıdır. Yapraklara püskürtülerek gübrelemede sadece in*organik gübrelerin verilmesi söz konusudur. N, P, K gibi makro besin maddelerinden daha ziyade, Fe, Cu, Zn, Mn, Mo gibi mikro besin mad*deleri püskürtülerek bitkilere uygulanır. Çoğunlukla mikro elementlerin noksanlığında bu besin maddelerini içiren çeşitli kimyasal bileşikler suda çözülür ve stok çözeltileri hazırlanır ve uygulama sırasında ana çözeltiden belli miktarlar alınarak istenilen dozlarda daha seyreltik çözeltiler hazırlanır. Sonra hazırlanan bu çözeltiler pülverizatör yardımıyla yapraklara püskürtülür. Yapraklara püskürtülen besin mad*deleri kütikül tabakasının kalınlığına da bağlı olarak difüzyonla belli sürelerde bünyeye alınır ve gelişim için kullanılır. Son yıllarda topraksız yetiştiricilikte mikro besin maddeleri içeren çözeltilerin püskürtülerek verilmesi geniş çapta kullanıma girmiştir.
Gübrelerin püskürtme yöntemiyle uygulanması genelde destek gübreleme amacıyla yapılır. Özellikle bitki besin maddelerine ilişkin noksanlık belirtileri görüldüğü zaman ürünün kalitesi ve miktarında or*taya çıkan olumsuz etkilenmeleri püskürtülerek uygulanan yaprak gübreleri önemli düzeyde giderir. Ancak iyi bir etkinin sağlanması için püskürtülerek gübre uygulanması belirli aralıklarla (1-3 hafta bir kaç kez) tekrarlanmalıdır. Püskürtülerek uygulanan bitki besin mad*delerinin etkileri toprağa uygulanan bitki besin maddelerine oranla daha hızlı görülür. Bu nedenle yaprak gübreleri bitkilerde vegetatif gelişme ve meyve oluşturma arasındaki dengenin sağlanmasında önemli ölçüde yardımcı olur.
Serde Gübreleme
Prof.Dr.Atila GÜNAY - Doç.Dr.Cihat KÜTÜK