Tweet
Dış etkilere karşı bitki ve organların gösterdiği dirençtir. Mekanik direnç özellikle hasat sonrası ürünlerin pazarlamasında geçecek süreç sırasında, dayanıklılık için önem kazanır. Sebzelerde mekanik drencin oluşmasında tür ve çeşitlerin botanik yapıları kadar, yetiştirildikleri çevre koşullarının ve yapılan bakım işlerinin ve özellikle gübreleme ve sulamanın büyük etkisi vardır.
Bitkilerin botanik özellikleri dikkate alındığında, direncin oluş*masında kabuk yapısı, hücre et yapısı, iriliği, bağlantıları ve hücrelerin bileşimi gibi faktörler etkin rol oynar. Bitkilerin bazısında olgunluk ilerledikçe mekanik direnç azalır, bazısında ise artar. Yine kabuk kalın*lığı arttıkça ve sertleştikçe direnç fazlalaşır. Nitekim yazlık kavunların kabukları ince olup, dış etkiler karşısında çabuk zarar görebilir. Oysa kışlık kavunlarda kabuk kalın, serttir ve bu yüzden drenci yüksektir. Domateslerde meyveler olgunlaşmadan önce dayanım gücü fazlayken,meyveler olgunlaştıkça kabuk zayıflar meyve eti yumuşar ve direnci azalır. Doku iriliği ve hücre arası boşluğu direnci büyük ölçüde etkiler. Hücreler irileştikçe, aralarındaki boşluklar çoğalır. Doku süngerirnsi bir yapı kazanır. Küçük hücreli dokular birbirine daha sıkı yapışır, boşluklar ufaldığı ve yok denecek kadar azaldığı için direnç artar. Pektin hücreler arasındaki bağlantıyı güçlendirir. Pektinin suda erimesi ve orta lamelden ayrılması durumunda hücreler arası bağ zayıflar ve direnç düşer. Hücrelerde ozmatik basınç arttıkça ve hücre turgor durumunda oldukça, hücre zarına yapılan basınç arttığından doku dayanıklılık kazanır. Hücre içinde bulunan maddeler dirençle ilişki halindedir. Hücrelerde nişasta, pektin ve kalsiyum pektat arttıkça direnç artar. Direnci selüloz, hemiselüloz, ve kül miktarı da etkiler. Bunlar hücre içinde arttıkça direnç artar. Nitekim patateslerde nişasta miktarı % 13-19 arasında olursa yumuşak etli, % 18-22 arasında olursa sert etli patatesler elde edilir.
Çevre koşullan direnci büyük ölçüde etkiler. Işık şiddeti yüksek, sıcak ve kuru bir ortamda bitki hücreleri küçük ve sıkı hale geldiğinden direnç otomatikman artar. Az ışık, yüksek sıcaklık ve nemde bitki hücreleri uzar ve incelir. Bu yüzden de dirençleri azalır. Düşük sıcaklık*larda bitkiler yeterince büyüyemez, cılız kalır ve dirençleri düşer. Azotlu gübrelerin fazlaca kullanılması direnci olumsuz yönde etkiler. Fosforlu ve özellikle potasyumlu gübreler bitkilerde direnci geliştirir.
Kaynak: Sera Ürünlerinin Pazarlanması
Prof.Dr.Atilla GÜNAY - Prof.Dr. Mehmet BÜLBÜL
Bitkilerin botanik özellikleri dikkate alındığında, direncin oluş*masında kabuk yapısı, hücre et yapısı, iriliği, bağlantıları ve hücrelerin bileşimi gibi faktörler etkin rol oynar. Bitkilerin bazısında olgunluk ilerledikçe mekanik direnç azalır, bazısında ise artar. Yine kabuk kalın*lığı arttıkça ve sertleştikçe direnç fazlalaşır. Nitekim yazlık kavunların kabukları ince olup, dış etkiler karşısında çabuk zarar görebilir. Oysa kışlık kavunlarda kabuk kalın, serttir ve bu yüzden drenci yüksektir. Domateslerde meyveler olgunlaşmadan önce dayanım gücü fazlayken,meyveler olgunlaştıkça kabuk zayıflar meyve eti yumuşar ve direnci azalır. Doku iriliği ve hücre arası boşluğu direnci büyük ölçüde etkiler. Hücreler irileştikçe, aralarındaki boşluklar çoğalır. Doku süngerirnsi bir yapı kazanır. Küçük hücreli dokular birbirine daha sıkı yapışır, boşluklar ufaldığı ve yok denecek kadar azaldığı için direnç artar. Pektin hücreler arasındaki bağlantıyı güçlendirir. Pektinin suda erimesi ve orta lamelden ayrılması durumunda hücreler arası bağ zayıflar ve direnç düşer. Hücrelerde ozmatik basınç arttıkça ve hücre turgor durumunda oldukça, hücre zarına yapılan basınç arttığından doku dayanıklılık kazanır. Hücre içinde bulunan maddeler dirençle ilişki halindedir. Hücrelerde nişasta, pektin ve kalsiyum pektat arttıkça direnç artar. Direnci selüloz, hemiselüloz, ve kül miktarı da etkiler. Bunlar hücre içinde arttıkça direnç artar. Nitekim patateslerde nişasta miktarı % 13-19 arasında olursa yumuşak etli, % 18-22 arasında olursa sert etli patatesler elde edilir.
Çevre koşullan direnci büyük ölçüde etkiler. Işık şiddeti yüksek, sıcak ve kuru bir ortamda bitki hücreleri küçük ve sıkı hale geldiğinden direnç otomatikman artar. Az ışık, yüksek sıcaklık ve nemde bitki hücreleri uzar ve incelir. Bu yüzden de dirençleri azalır. Düşük sıcaklık*larda bitkiler yeterince büyüyemez, cılız kalır ve dirençleri düşer. Azotlu gübrelerin fazlaca kullanılması direnci olumsuz yönde etkiler. Fosforlu ve özellikle potasyumlu gübreler bitkilerde direnci geliştirir.
Kaynak: Sera Ürünlerinin Pazarlanması
Prof.Dr.Atilla GÜNAY - Prof.Dr. Mehmet BÜLBÜL