Tweet
ÜRÜNLERİN HASADI
ÜRÜNLERİN OLGUNLAŞMASI
Kendine göre her bitkinin ayrı bir hasat şekli vardır. Hasat; bitki*nin toprak içinde veya üzerinde belli bir büyüme ve gelişme safhasına gelmesi, bu safhayı tamamlaması (kökleri, yumruları, sürgünleri, yapraklan yenen sebzeler için), meyvelerinin belli bir olgunluk devresine ulaşması döneminde kopartılması, kesilmesi, çıkartılması veya sökül*mesi işlemidir. Bazı yazarlar hasadı derim olarak isimlendirir. Ürünlerin hasada gelmesi hasat ve yeme olumu olarak iki safhada olur.
Hasat olumu, ürünlerin hasat edilmeye hazır ve uygun olma duru*mudur. Hasat olumuna gelmiş ürünler hem pazarda satışa sunulacak, hem de teknolojik değerlendirilecek durumdadır. Ayrıca bazısı pazar*lama sonrası tüketime de uygun olabilir. Nitekim hasat olumunu fizyo*lojik açıdan ele aldığımızda, yapraklan, sürgünleri, kökleri, yumrulan ve bazı meyveleri yenen sebzelerin hasat olumu tüketime uygun olup, tam yeme olumundadır. Yine yazlık kabak ve kavunlar hasat olgunluğunda yeme olumuna sahipken, bunlara karşılık kışlık kabak ve kavunlarda ise, yeme olumundan önceki bir olgunluktur. Bu olgunlukta, fiziksel büyüme durmuş veya durma safhasında, fakat biyokimyasal açıdan yoğun bir çalışmanın başladığı dönemdir. Hasat olumunda hasat edilen ve muhafaza edilen kışlık kabak ve kavunlarda biyokimyasal değişmeler meydana gelerek, meyve eti yumuşar ve tatlanır ve bu kabak ve kavun*lar yeme olumuna dönüşür. Bir başka deyişle yeme olgunluğuna gelebi*lecek bir ön olgunluk dönemidir. Bu ürünlerde hasat olumu ve yeme olumu arasında cins, türlere ve saklandıkları ortama göre değişen bir süre geçer. Bu geçen süreye depolama süresi adı verilir. Bu süre 30 günden başlar, 5-6 aya kadar çıkabilir.
Yeme olumu, hasat sonrası hemen yenebilecek veya teknolojik değerlendirmeye alınabilecek olgunluk dönemidir. Yeme olumundakiürünler tat, aroma bakımından tüketicinin istediği seviyededir. Pazar koşullarına bağlı olarak yeme olumundaki ürünler de depolanabilir. Ancak yeme olumuna gelmiş ürünlerin depolama süresi oldukça kısa*dır. 1 ile 5 gün arasında olabileceği gibi, 30 güne kadar da çıkabilir. Bu depolama ürünlerin pazarlama süresini uzatmak amacı ile yapılır.
Esasında bitkilerin en yüksek verimi ve kaliteyi verecek duruma kadar bekletilmesi ve sonra pazara sunulması yetiştirici açısından fayda sağlar. Pazarlayıcı açısından ise, ürünlerin dayanma güçleri azaldığın*dan istenmeyen bir durumdur. Pazarlayıcı ve yetiştirici arasında denge kurmak üzere bahçe ürünleri gelişme dönemi içinde veya ham olarak hasat edilenler ve olgun olarak toplanan veya hemen tüketilenler olmak üzere iki grupta incelenir.
1.Gelişine dönemi içinde veya ham olarak toplananlar. Sebze*
lerin büyük bölümü bu safhada hasat edilir. Ispanak, semizotu, tere,
nane, maydanoz, marul ve kıvırcık, lahana, karnabahar, taze soğan ve
sarımsak gibi bütün yapraklı; taze havuç, kırımızı pancar, alabaş,
kestane turpları gibi yumrulu; hıyar, yazlık kabak, taze fasulye, bakla,
bezelye, bamya gibi olgunlaşmamış meyveli sebzeler bu gruba girer.
Gerçi bu sebzelerde de hasat bir müddet geciktirilebilir. Hatta bu
geciktirme ile verimde bir artış da söz konusu olur. Fakat kalitede
olumsuzluklar başlar. Örneğin, taze fasulyelerin kılçıklaşması ve bakla
içindeki tohumların kartlaşması, ıspanaklarda yaprakların çok fazla
büyümesi ve içindeki oksalik asit miktarının artması ve insan sağlığını
tehdit etmesi gibi. Erken hasat ise, kalite ile beraber verim düşüklüğü
meydana getirir. Ancak bu olay ıspanaklarda olduğu gibi, erken hasatla,
yani yapraklar küçükken hasat yapıldığında ve kuzu kulağı adıyla
satıldığında, verim düşük, fakat kalite çok yüksek olduğundan ve yük*
sek fiyatla satıldığından büyük bir mahzur teşkil etmez.
2. Olgun olarak toplanan ve tüketilenler. Bu gruba kuru soğan,
sarımsak gibi soğanları; kestane ve bayır turpu, şalgam, patates, yer
elması gibi yumruları; domates, biber, patlıcan, yazlık kavun ve kabak
gibi meyveleri yenen sebzeler girer. Bu gruptaki sebzelerde cins ve tür*
ler, pazarın yakınlık ve uzaklık, değerlendirilme şekli dikkate alınarak
üç farklı hasat olgunluğu yaratılır.
2.1. Tam olgun hasat edilenler. Çok yakın pazarlara sunulacak kırmızı renkli sofralık ve salçalık domates, biber, patlıcan, kantalop kavunu, yazlık soğan ve sarımsak, taze patates ve çilek girer. Bu gruba giren sebzeler yeme olumundadır. Meyveler bitki üzerinde mümkün olan en son ana kadar bekletilir. Pazarlama ve depolanma süreleri çok kısa*dır. Tat ve kaliteleri en son duruma gelmiştir. Hasatları geciktirilirse tat ve kalitede bir artış olmaz, buna karşın dayanım güçleri çok azalır. Erken hasat edilirse kalite ve özellikle koku, tat ve aroma maddeleri yeterince oluşmamıştır. Renk, desen istenen düzeyde değildir. Meyve eti serttir. Bazılarında çatlama, koflaşma ve sulanma meydana gelir.
2.2. Yarı olgun hasat edilenler. Bu ürünler ilkine nazaran biraz
daha geri olgunluk dönemindedir. Orta uzaklıkta pazarlar için pembe
renkli sofralık domatesler, çilek, bazı yazlık kavunlar, karpuz, bazı kış*
lık kabaklar, kışlık lahanalar girer. Bu ürünler bitki üzerinde bırakıl*
dığında olgunluk ilerler, tat ve aroma maddeleri daha iyi gelişir. Ancak
pazarlama sırasında dayanım güçleri azaldığından biraz ham hasatları
uygundur. Geç hasatlarında sulanma, koflaşma, lifleşme ortaya çıkar.
2.3.Tam olgunlaşmadan hasat edilenler. Bu sebzeler yeme olu*
muna gelmeleri için veya pazar satış süresini uzatmak üzere bir müddet
depolanır. Kışlık kavun, kabak, lahana, soğan sarımsak ve patates bu
gruba girer. .. .
Kaynak: Sera Ürünlerinin Pazarlanması
Prof.Dr.Atilla GÜNAY - Prof.Dr. Mehmet BÜLBÜL
ÜRÜNLERİN OLGUNLAŞMASI
Kendine göre her bitkinin ayrı bir hasat şekli vardır. Hasat; bitki*nin toprak içinde veya üzerinde belli bir büyüme ve gelişme safhasına gelmesi, bu safhayı tamamlaması (kökleri, yumruları, sürgünleri, yapraklan yenen sebzeler için), meyvelerinin belli bir olgunluk devresine ulaşması döneminde kopartılması, kesilmesi, çıkartılması veya sökül*mesi işlemidir. Bazı yazarlar hasadı derim olarak isimlendirir. Ürünlerin hasada gelmesi hasat ve yeme olumu olarak iki safhada olur.
Hasat olumu, ürünlerin hasat edilmeye hazır ve uygun olma duru*mudur. Hasat olumuna gelmiş ürünler hem pazarda satışa sunulacak, hem de teknolojik değerlendirilecek durumdadır. Ayrıca bazısı pazar*lama sonrası tüketime de uygun olabilir. Nitekim hasat olumunu fizyo*lojik açıdan ele aldığımızda, yapraklan, sürgünleri, kökleri, yumrulan ve bazı meyveleri yenen sebzelerin hasat olumu tüketime uygun olup, tam yeme olumundadır. Yine yazlık kabak ve kavunlar hasat olgunluğunda yeme olumuna sahipken, bunlara karşılık kışlık kabak ve kavunlarda ise, yeme olumundan önceki bir olgunluktur. Bu olgunlukta, fiziksel büyüme durmuş veya durma safhasında, fakat biyokimyasal açıdan yoğun bir çalışmanın başladığı dönemdir. Hasat olumunda hasat edilen ve muhafaza edilen kışlık kabak ve kavunlarda biyokimyasal değişmeler meydana gelerek, meyve eti yumuşar ve tatlanır ve bu kabak ve kavun*lar yeme olumuna dönüşür. Bir başka deyişle yeme olgunluğuna gelebi*lecek bir ön olgunluk dönemidir. Bu ürünlerde hasat olumu ve yeme olumu arasında cins, türlere ve saklandıkları ortama göre değişen bir süre geçer. Bu geçen süreye depolama süresi adı verilir. Bu süre 30 günden başlar, 5-6 aya kadar çıkabilir.
Yeme olumu, hasat sonrası hemen yenebilecek veya teknolojik değerlendirmeye alınabilecek olgunluk dönemidir. Yeme olumundakiürünler tat, aroma bakımından tüketicinin istediği seviyededir. Pazar koşullarına bağlı olarak yeme olumundaki ürünler de depolanabilir. Ancak yeme olumuna gelmiş ürünlerin depolama süresi oldukça kısa*dır. 1 ile 5 gün arasında olabileceği gibi, 30 güne kadar da çıkabilir. Bu depolama ürünlerin pazarlama süresini uzatmak amacı ile yapılır.
Esasında bitkilerin en yüksek verimi ve kaliteyi verecek duruma kadar bekletilmesi ve sonra pazara sunulması yetiştirici açısından fayda sağlar. Pazarlayıcı açısından ise, ürünlerin dayanma güçleri azaldığın*dan istenmeyen bir durumdur. Pazarlayıcı ve yetiştirici arasında denge kurmak üzere bahçe ürünleri gelişme dönemi içinde veya ham olarak hasat edilenler ve olgun olarak toplanan veya hemen tüketilenler olmak üzere iki grupta incelenir.
1.Gelişine dönemi içinde veya ham olarak toplananlar. Sebze*
lerin büyük bölümü bu safhada hasat edilir. Ispanak, semizotu, tere,
nane, maydanoz, marul ve kıvırcık, lahana, karnabahar, taze soğan ve
sarımsak gibi bütün yapraklı; taze havuç, kırımızı pancar, alabaş,
kestane turpları gibi yumrulu; hıyar, yazlık kabak, taze fasulye, bakla,
bezelye, bamya gibi olgunlaşmamış meyveli sebzeler bu gruba girer.
Gerçi bu sebzelerde de hasat bir müddet geciktirilebilir. Hatta bu
geciktirme ile verimde bir artış da söz konusu olur. Fakat kalitede
olumsuzluklar başlar. Örneğin, taze fasulyelerin kılçıklaşması ve bakla
içindeki tohumların kartlaşması, ıspanaklarda yaprakların çok fazla
büyümesi ve içindeki oksalik asit miktarının artması ve insan sağlığını
tehdit etmesi gibi. Erken hasat ise, kalite ile beraber verim düşüklüğü
meydana getirir. Ancak bu olay ıspanaklarda olduğu gibi, erken hasatla,
yani yapraklar küçükken hasat yapıldığında ve kuzu kulağı adıyla
satıldığında, verim düşük, fakat kalite çok yüksek olduğundan ve yük*
sek fiyatla satıldığından büyük bir mahzur teşkil etmez.
2. Olgun olarak toplanan ve tüketilenler. Bu gruba kuru soğan,
sarımsak gibi soğanları; kestane ve bayır turpu, şalgam, patates, yer
elması gibi yumruları; domates, biber, patlıcan, yazlık kavun ve kabak
gibi meyveleri yenen sebzeler girer. Bu gruptaki sebzelerde cins ve tür*
ler, pazarın yakınlık ve uzaklık, değerlendirilme şekli dikkate alınarak
üç farklı hasat olgunluğu yaratılır.
2.1. Tam olgun hasat edilenler. Çok yakın pazarlara sunulacak kırmızı renkli sofralık ve salçalık domates, biber, patlıcan, kantalop kavunu, yazlık soğan ve sarımsak, taze patates ve çilek girer. Bu gruba giren sebzeler yeme olumundadır. Meyveler bitki üzerinde mümkün olan en son ana kadar bekletilir. Pazarlama ve depolanma süreleri çok kısa*dır. Tat ve kaliteleri en son duruma gelmiştir. Hasatları geciktirilirse tat ve kalitede bir artış olmaz, buna karşın dayanım güçleri çok azalır. Erken hasat edilirse kalite ve özellikle koku, tat ve aroma maddeleri yeterince oluşmamıştır. Renk, desen istenen düzeyde değildir. Meyve eti serttir. Bazılarında çatlama, koflaşma ve sulanma meydana gelir.
2.2. Yarı olgun hasat edilenler. Bu ürünler ilkine nazaran biraz
daha geri olgunluk dönemindedir. Orta uzaklıkta pazarlar için pembe
renkli sofralık domatesler, çilek, bazı yazlık kavunlar, karpuz, bazı kış*
lık kabaklar, kışlık lahanalar girer. Bu ürünler bitki üzerinde bırakıl*
dığında olgunluk ilerler, tat ve aroma maddeleri daha iyi gelişir. Ancak
pazarlama sırasında dayanım güçleri azaldığından biraz ham hasatları
uygundur. Geç hasatlarında sulanma, koflaşma, lifleşme ortaya çıkar.
2.3.Tam olgunlaşmadan hasat edilenler. Bu sebzeler yeme olu*
muna gelmeleri için veya pazar satış süresini uzatmak üzere bir müddet
depolanır. Kışlık kavun, kabak, lahana, soğan sarımsak ve patates bu
gruba girer. .. .
Kaynak: Sera Ürünlerinin Pazarlanması
Prof.Dr.Atilla GÜNAY - Prof.Dr. Mehmet BÜLBÜL