Kağıt fabrikasyonu
Kağıt, bitkisel selülozun mekanik veya kimyasal yollarla liflendirilmesiyle veya atık kağıtların ve paçavraların yeniden liflendirilmesiyle elde edilen hamurlardan üretilen, üzerine baskı yapmaya elverişli tabakalardır. Kartonu, çok katlandırılmış kağıt olarak da düşünebiliriz. Çünkü, gerek kağıdın, gerekse kartonun üretiminde kullanılacak hamurun yapımı fiziksel olarak farklı değildir. Üretimde kullanılacak hamurun kalitesine ve katkı maddelerine göre kağıt veya kartonun kalitesi değişir. Üretimin kağıt veya karton olarak yapılmasındaki seçim ise kağıt makinelerinin fiziksel yapısına bağlıdır. Kağıt olarak nitelendirdiğimiz ürünle, karton olarak nitelendirdiğimiz ürün arasındaki en belirgin fiziksel fark, gr/m2 olarak belirlenen farktır.

Kağıdın Tarihçesi

Kağıt, ilk kez, o zamanlar yüksek bir kültür seviyesine erişmiş olan Çin’de yapılmıştır. Kağıttan önce Çin’de yazı taşıma aracı olarak taş, toprak, metal levhalar, tahtalar, bambu çubukları ve ipek bez kullanılmıştır. Kağıt, Tsai Lun adında bir saray memuru tarafından M.S. 105 senesinde yapılmıştır. Ham madde olarak dut ağacı kabuğunun lifleri, keten lifleri, paçavra ve balık ağı artıkları kullanılmıştır. Bu maddeler, uzun kaynatma, dibeklerde dövme işlemi sonunda lif hamuru haline getirilir, bambudan yapılmış bir elekle bir miktar hamur alınır ve suyu süzüldükten sonra keçeler üstüne serilip kurutulurdu. Bu şekilde elde edilen kağıtların yüzlerine jelatin püskürtülür ve parlak taşlarla parlatılırdı. Bugün bile kağıt yapımında temel esaslar aynıdır. Çinliler uzun yıllar kağıt yapımını sır olarak tutmuşlardır. Bu yüzden kağıt yapımı Kore ve Japonya’ya ancak M.S. 7. yüzyılda geçebilmiş ve aynı yüzyılda Türkistan’da da öğrenilmiştir.

Yüzyılda Semerkant’da ağaç kabuğu ve paçavradan kağıt yapılmış ve Semerkant yüzyıllarca kağıt yapım merkezi olarak bilinmiştir. Kağıt yapımı Semerkant’dan Bağdat’a, oradan da Mısır üzerinden Fas’a (1200 yıllarında) geçmiştir. 11. yüzyılda Mısır’da pazarda satılan malların kağıda sarıldığı ve 12. y.y. da mektup ve belge boylarının standardize edildiği bilinmektedir. Kağıt, Avrupa’ya Fas-İspanya veya Fas-Sicilya üzerinden geçmiş olabilir. 12. y.y da İspanya’nın Valencia şehrinde ve 1276 yılında İtalya’da kağıt yapıldığı bilinmektedir. Almanya’da kağıt ilk kez 1390 yılında Nürnberg kentinde yapılmıştır. Türk kağıt sanayinin, Malazgirt Savaşı ile Anadolu’ya yerleşen Türklerin Kağıthaneler kurmalarıyla başladığı bilinmektedir. Çünkü, Urfa’nın Türkler tarafından alınması ile başlayan 2. Haçlı seferinden (1147 – 1149) çok önce komşu şehirlerde (Bağdat ve Şam) Kağıthaneler bulunmakta idi. Ancak, esas kağıt yapım fabrikası olarak nitelenen imalathane, İstanbul’un Kağıthane köyünde kurulmuş, 1453 yılından 3. Selim zamanına kadar aralıklı olarak işletilmiştir.
Beyazıt zamanında Bursa’da, daha sonra Yalova ve Beykoz’da Kağıthaneler kurulmuştur. 1846 yılında özel teşebbüs tarafından İzmir Halkapınar’da kurulan Kağıt Fabrikası buhar makinesiyle işliyor ve hammadde olarak paçavra kullanılıyordu. 1887 yılında türlü kağıt yapımı için fabrika kurma imtiyazı alan Başmabeyenci Osman Bey, Beykoz’da Hamidiye Kağıt Fabrika’sını kurdu. Bu fabrika Osmanlı İmparatorluğunun müttefikleri tarafından savaş malzemesi üretildiği bahanesiyle 1915 yılında tahrip edildi.

Cumhuriyet devrinde Kağıt Mühendisi olan Mehmet Ali Kağıtçı tarafından hazırlanan etüd ve projeye göre ilk kağıt ve karton fabrikasının temeli, 1934 yılında İzmit’te atıldı ve ilk Türk Kağıdı 18 Nisan 1938 yılında yapıldı. 1955 yılında, bu işletmeler Sümerbank bünyesinden ayrılarak SEKA İşletmeleri adını aldı. Daha sonra SEKA tesislerine, Çaycuma Selüloz, Aksu (Giresun), Dalaman (Muğla), Balıkesir, Afyon, Kastamonu, Bolu kağıt fabrikaları eklendi.

Hammaddeler;

Kağıt Hammadesi olarak kullanılan selüloz kaynakları,
A- Yıllık Bitkiler
Saman, mısır sapı, pamuk sapı, şeker kamışı, pamuk, keten, kenevir ve benzeri yıllık bitki sapları selüloz hammaddesi üretiminde kullanılan hammaddelerdir.
B- Ağaç Türleri,
Çam, köknar, ladin, Okaliptus, Kavak gibi ağaçlar, bünyelerinde bulundurdukları hem uzun elyaf hem de kısa elyaflarla selüloz hammaddesi olarak kullanılırlar.
C- Eski Kağıt,
Atık kağıtların geri kazanımı ve yeniden kullanımı da kağıt üretimi için hammadde kaynağı niteliğindedir.

Selüloz ve Kağıt Türleri;

Selüloz Türleri

Üretim proseslerine göre, selülozlar değişik şekillerde sınıflandırılırlar.

Sülfit Selülozu, üretim prosesinde Sodyum Sülfit kullanılarak üretilen selüloz cinsidir. Birçok fiziksel ve kimyasal üstün özelliklerine rağmen, üretim maliyeti nedeniyle terkedilmiş bir proses türüdür.

Sülfat Selülozu (Kraft): Sodyum Sülfat kullanılarak üretilen yaygın selüloz tipidir.

Mekanik Hamur (Selüloz): Kimyasal kullanılmadan, öğütüm yöntemiyle üretilen selüloz türüdür. Özellikle gazete kağıdı ve benzer kağıt üretimlerinde hammadde olarak kullanılır.

TMP, CTMP Hamurları: Mekanik hamurun, ısısal ve/veya kimyasal işlemlerle de desteklenerek üretildiği proses türleridir.

Eski Kağıt: Dönüşümle geri kazanılan atık kağıtlar da kağıt üretiminde başvurulan önemli hammadde kaynaklarıdırlar.

Selüloz türlerini, fiziksel yapıları yönüyle ise, uzun elyaf selülozu, kısa elyaf selüloz, mekanik hamurlar şeklinde sınıflandırmak mümkündür.

Kağıt Türleri:

Kağıtlar, genel anlamda Yazı - Baskı tipi ve Endüstriyel tip olmak üzere ikiye ayrılırlar.

A- Yazı - Baskı Kağıtları:

Defter ve Zarf Kağıtları; yumuşak ve yüksek hacimli, düzgün formasyonlu, su emiciliği düşük, iki yüzü aynı düzgünlükte kağıt türleridir. Bu kağıtlar genelde kısa ve nispeten serbest elyaf türü selülozlardan üretilirler. Yüksek oranda dolgu, kalsiyum karbonat kullanılır. Zarf kağıtlarında yüksek opaklık istenir.

Kitap Kağıtları; Kitap basım tekniğine uygun, dolgu maddesi yüksek, düzgün formasyonlu, dergi, katalog, el kitapları için kullanılan kağıtlardır. Bileşimlerinde yüksek oranda yapraklı ağaç selülozu kullanılır. Öğütümleri çok iyi olmalıdır.

Özel Baskı Kağıtları; İnce ve opak baskı kağıtları olup, dini eserler, sözlük ve benzeri kıymetli yapıtların basılmasında kullanılan kağıtlardır. Kaliteli olanlar pamuk ve keten elyafından yapılır, daha düşük kaliteli olanlar kısmen veya tamamen odun selülozundan yapılırlar. Fazla miktarda dolgu maddesi kullanılır. İyi formasyon için yüksek öğütüm yapılır.

Para Kağıdı; % 100 pamuk ya da keten selülozu kullanılarak yapılır. Yüksek öğütüm gerektirir. Katlama direnci ve aşınma direnci için uzun elyaf yapısı korunur. Senet, poliçe gibi değerli kağıtlarda aşınma nispeten daha az olduğu için bu tür kağıtlarda bir miktar odun selülozu kullanılabilinir.

Kurutma, filtre ve emici kağıtlar; Kaiteli kurutma kağıtları yumuşak, emici lifler içeren hammaddelerden yapılır. Bazı kurutma kağıtları düşük öğütümle, kaliteli olanlar ise yüksek öğütümle üretilirler. Filtre kağıtları sıkı yapıda olması gerektiğinden, yüksek öğütümle ve kesimle üretilirler. Ağır filtre kağıtları hava ve sıvıları süzmede kullanıldığından yumuşak elyaflarla, çok az ya da hiç öğütme gerektirmeyecek şekilde kısa elyaf türlerinden üretilirler.

Harita ve Mektup Kağıtları; %100 linterden yapıldıkları gibi, %100 odun selülozundan da yapılabilirler. Uzama, çekme ve yolunma (kabarma) dirençlerinin yüksek olması istenir. Yüzey düzgünlüğü, katlama direnci değerleri önemlidir. Boyutsal kararlılık ve rutubet dirençleri de önemlidir. Mektup kağıtları göreceli olarak daha ince, öğütüm dereceleri daha yüksek ve yüzey düzgünlükleri oldukça iyi olmalıdır.

Kaplık ve Çizim Kağıtları; Katlama dirençleri yüksek olmalıdır. Kaliteli olanları yüksek oranda beyazlatılmış kraft selülozu içerir. Mukavemeti artırmak için dövme yapılırken elyafların uzun kalmasına çalışılır. Bazı kaplık kağıtların yüzeyi kaba olmasına karşın (düşük yüzey düzgünlüğü), bazı hallerde daha düzgün yüzey istenebilir. Kitap ve benzeri kaplamalarda kullanılırlar.

Bristol; Kart özelliğinde kağıt-karton türü olup, kraft selülozu ile üretilir. Bazı hallerde bir miktar linter ve/veya mekanik hamur da kullanılabilir.

Çizim Kağıtları; mukavemet önemli olmadığından kısa elyaf kullanılarak yüzey düzgünlüğü yükseltilir. Uzun elyaf kullanıldığında öğütmede kesme bıçakları daha fazla öne çıkarılır.

Bilgisayar Form Kağıtları; Son yıllarda tüketimleri oldukça artan bu kağıt türünde, kıvrılma ve oluklaşma direnci yüksek, diklik değerleri iyi olma özelliği ön plana çıkar. Gerek imalat sırasında ve gerekse daha sonraları rutubet değişimlerinden etkilenmemelidirler. Yüzey düzgünlüğü de önemlidir. Kağıt üniform (tüm değerleri tüm safiha boyunca aynı kalan), görünüş ve fiziksel değerleri düzenli olmalıdır. Dolayısıyla, kağıdın bileşimi, öğütüm derecesi, elyaf boyutları, elyaf boyu dağılımı, ve prosesdeki pH değerleri kontrol altında tutulmalıdır.

Kopya Kağıtları; bildigimiz kopya kagitlari degildir. Hani su siniflarda kullanilan turden🙂 Kopya kağıtlarında sıvı mürekkep kullandığından, iyi yağ emme özelliğinde olmalıdırlar. Bu şekilde iyi baskı sağlanabilinir. Bu kağıtlarda hacımlılık yüksektir, yüzeyi kabadır, öğütme az miktarda yapılır. Ozalit kağıtlarının yüzeyi düzgün olmalı, ve maximum miktarda net kopya çıkartmak için de alkol emme özelliği yüksek olmalıdır.

Duvar Kağıtları; Beyazlatılmış kraft selülozu, bazen bir miktar mekanik hamur içerir. Hamur yeterince temiz olmalı, öğütüm iyi derecede olmalı ve iç tutkallama çok iyi olmalıdır.

Gazete, Rotogravur ve Katalog Kağıtları; Yüksek oranda mekanik hamur kullanılarak üretilirler. Son zamanlarda termomekanik hamurdan da yapılmaktadırlar. Bazen eski gazete ve seçilmiş eski kağıtlar da kullanılır.

Rotagravür Kağıdı; Dolgu maddesi kullanılarak yada kullanılmadan, gazete kağıdı gibi yapılır. Bunlar, kuşelenmemiş baskı kağıdı gibidir. Yüksek kalite için yüzeyi iyice kalenderlenmelidir. Katalog kağıtları ise, yine mekanik hamur ile kısa kraft hamurundan yapılır. Opaklığı artırmak için pigmentler kullanılabilir.

Ofset Kağıdı; Uzama, büzülme, ve kırışma dirençleri yüksek olmalıdır. Rutubete karşı direnci de önemlidir, ancak mürekkep emiciliği iyi olmalıdır. Ayrıca yüzeyde yolunma-
tüylenme olmamalıdır.

BluePrint, diazo ve Fotoğram Kağıtları; Bu kağıtlar genellikle kimyasal hamurdan yapılmakla birlikte, %20-50 oranında kaliteli selüloz -linter gibi- da kullanılabilir. Formasyon çok iyi ve yüzey son derece düzgün olmalıdır. Katlama direnci, opaklık ve parlaklık iyi olmalıdır. Bileşimleri UV ışınlarını yansıtacak şekilde homojen olmalıdır.

B- Endüstriyel Kağıtlar

Torba Kağıdı, Sargılık Kağıtlar ve Kraft Liner; Hemen her çeşit kağıttan torba yapılabilmekle beraber, genellikle sağlam kağıtlar tercih edilir. Yırtılma direnci ve uzama yüksek olmalıdır. Islanınca dağılmaması için iç tutkallaması iyi olmalıdır. Öğütüm derecesi düşük tutularak elyaf uzunluğu uzunluğu korunmalıdır.