AYLIK PLAN (12 Ay — 6 Ana Bölüm)

Bölgesel kaydırma: kıyı kuşaklarında işler çoğu zaman 0 ila 2 hafta erken, iç ve yüksek rakımda 2 ila 6 hafta geç yürür. Takvim, iş gücü ve malzeme planını kurar; uygulama kararı her zaman toprak tavı + bitki fenolojisi + hava penceresi ile verilir.

Depolama ve sulama gibi başlıklarda kullanılan eşik değerler ürün/iklim/depo tipine göre değişebilse de, güvenli depolamada dane nemi ve dane sıcaklığı birlikte yönetilmelidir. FAO tahıl depolama yaklaşımında %70 bağıl nem ve 27 °C koşulları için buğdayda denge nemi yaklaşık %13,5 düzeyindedir; uzun süreli depolama hedefleri bu çerçevede kurgulanır. FAOHome
Tahıl depolamada dane sıcaklığı 15 °C üstü ve nemin %14,5 üstü olduğu koşullar, böcek/akar gelişimi riskini yükseltir; soğutma (havalandırma ile) depolama güvenliğini artırır. Tarım Sanayileri Konfederasyonu
Bitki su tüketiminin pratik izlenmesinde ETc’nin ETo ve Kc ile ilişkilendirildiği FAO-56 yaklaşımı temel referanstır. FAOHome+1

---

OCAK

1) Tarla Ziraatı

• İlkbahar ekimi planlanan alanlarda sonbahardan kalan tava işleme eksikleri tamamlanır; ağır toprakta tav kaçmışsa derin sürüm ertelenir, yüzey düzeltme tercih edilir.

• Yüzey drenajı (açma/şev verme) ile su birikimi ve taban suyu yükselmesinin kardeşlenme ve köklenmeyi bozması engellenir.

• Taban gübre verilmeyen parsellerde toprak analizine göre ekim öncesi besleme planı hazırlanır; pH–kireç–tuzluluk görülmeden “klasik doz” kullanılmaz.

• Yeşil gübre için baklagil ekimi yapılacaksa ekim yatağı ince tavlı hazırlanır; çıkıştan sonra yabancı ot baskısı izlenir.

• Don–çözül döngüsü görülen alanlarda yüzey kabarması oluşuyorsa, bitki kökünü koparmayacak şekilde yüzey hafif bastırma/tesviye yapılır.

• Ambar ve depolarda: parti bazlı etiketleme (ürün–tarih–parsel), havalandırma kanallarının açık tutulması, giriş noktalarında fiziksel bariyer (sineklik/ızgara) kurulması.

• Depoda örnekleme ile dane nemi kontrol edilir; yüksek nemli parti ayrı tutulur ve önceliklendirilir. FAOHome

• Tohumluk ayrılmışsa çimlenme gücü için basit çimlendirme testi (nemli bez/kağıt) yapılır; düşük sonuçta ekim normu revize edilir.

2) Meyvecilik

• Yeni bahçe kurulacak alanlarda dikim planı (sıra arası, sıra üzeri, yön, hakim rüzgâr) netleştirilir; terbiye sistemi (herek–telli) malzemesi şimdiden listelenir.

• Ilıman bölgelerde fidan dikimi: kökler kurutulmadan dikim; dikim sonrası cansuyu ve kök boğazının toprakla kapanmaması kontrolü.

• Budamada hedef: kırık–hasta dal temizliği, taçta ışık–hava dolaşımı; kesim yüzeyi düzgün ve eziksiz olmalıdır.

• Turunçgil ve zeytinde budama yapılırken, aşırı seyreltmeye gidilmez; önce üretim hedefi ve ağaç yaşı dikkate alınır.

• Aşı kalemleri seçilir; çeşidi karıştırmamak için partiler ayrılır; uygun saklama koşullarında canlılığını koruyacak şekilde muhafaza edilir.

• Hasadı süren ürünlerde (özellikle turunçgil): sınıflama–ambalaj, depo sıcaklık/nem dalgalanmasının azaltılması; depoda çürüme kaynağı olabilecek zedeli meyveler ayıklanır.

• Bahçede kemirgen zararına karşı gövde koruyucu önlemler planlanır (bölgesel sorun varsa).

3) Sebzecilik

• Serada kış üretiminde yoğuşma yönetimi kritik: sabah kısa süreli havalandırma ile yaprak ıslaklığı süresi kısaltılır.

• Isı yönetimi: gece–gündüz farkı büyüyorsa, bitki strese girer; havalandırma + sulama zamanlaması dengelenir.

• Viyol/sıcak yastık hazırlığında: harç ve kaplar temizlenir; fide döneminde kök çürüklüğünü artıran aşırı sulamadan kaçınılır.

• Açık alanda geç kalan toprak hazırlığı tamamlanır; organik madde uygulaması planlanırken tuzluluk riski olan gübre/kompost kaynakları elenir.

• Kış sebzelerinde hasat: pazar sevki öncesi hızlı ayıklama ve soğutma; depoda hava sirkülasyonu ve kasa istif planı yapılır.

4) Bağcılık

• Ilıman bölgelerde boğaz açma ve dip temizliği yapılır; kök boğazında su tutan çanaklaşma düzeltilir.

• Yeni bağ kurulacaksa: tel–direk–ankraj hesapları ve malzeme tedariki yapılır; terbiye sistemi seçimi (kordon/goble vb.) arazi ve çeşide göre netleştirilir.

• Depodaki üzümlerde soğuk zincir: sıcaklık dalgalanması ve hava akımı kontrol edilir; çürüme odakları hemen uzaklaştırılır.

5) Hayvancılık (büyükbaş–küçükbaş + kanatlı)

• Ahırda altlık yönetimi: ıslak altlık amonyak yükseltir; günlük noktasal temizlik + düzenli serme yapılır.

• Cereyan olmadan havalandırma sağlanır; amonyak yükünün düşürülmesi solunum yolu sorunlarını azaltır. (İl müdürlükleri tarım takvimlerinde barınak hijyeni ve cereyansız barınak vurgusu yer alır.) mus.tarimorman.gov.tr

• Doğum bölmesi hazırlanır; buzağı/kuzu için kuru, kaymaz zemin ve kolay temizlenebilir düzen sağlanır.

• Rasyon planı: kaba yem kalitesi (silaj kokusu, küf riski), mineral–vitamin dengesi ve sürekli temiz su erişimi kontrol edilir.

• Kanatlıda: kümes havalandırması, altlık nemi ve amonyak yönetimi; ekipman (suluk–yemlik) temizlik periyodu belirlenir.

• Kuluçka yapılacaksa damızlık yumurta seçimi ve depolama koşulları planlanır; sürü kayıtları (ölüm, yumurta verimi, yem tüketimi) düzenlenir.

6) Arıcılık

• Uçuş deliği temiz tutulur; kovan önünde ölü arı birikimi ve giriş tıkanıklığı önlenir.

• Kovan içi nem kış kayıplarında belirleyicidir; kapatıp “boğma” yerine kontrollü havalandırma hedeflenir. bayburt.tarimorman.gov.tr+1

• Stok kontrolü: kovan ağırlığı ve koloni gücüne göre değerlendirilir; yetersiz stokta destekleme yaklaşımı koloni düzenini bozmadan uygulanır.

• Hastalık şüphesinde uygulama rastgele yapılmaz; arıcılık kurum yayınlarında hastalık tespitinde uzman yönlendirmesi vurgulanır. Tarım ve Orman Bakanlığı Araştırma+1

---

ŞUBAT

1) Tarla Ziraatı

• İlkbahar ekimleri için toprak işlemesi: kaymak kırma (tırmık/kazayağı) ile yüzey havalanır, yağış suyunun infiltrasyonu artar.

• Kesekli yüzeyde ağır ekipmanla aşırı işlem yapılmaz; toprak yapısı bozulmadan yüzey düzeltme hedeflenir.

• Ilıman bölgelerde arpa, yulaf, bezelye, bakla ekimleri sürer; ekim derinliği toprak tavına göre ayarlanır.

• Sulanabilir alanlarda can suyu: toprak nemi uygunsa verilir; soğukta aşırı sulama kök bölgesini havasız bırakabilir.

• Tohumluk ayırma–temizleme, depoda zararlı izleme; düşük çimlenme riskine karşı ekim normu revizyonu.

2) Meyvecilik

• Fidan dikimi birçok bölgede devam eder; kök–toprak temasını artırmak için dikim çukuru iyi bastırılır, fakat kök boğazı gömülmez.

• Budama başlangıcı: kesim aletleri temizlenir; bir ağaçtan diğerine hastalık taşımamak için hijyen sağlanır.

• Kış dönemi mücadelede esas, izleme ve doğru zamanlamadır; fenolojiye uymayan uygulamalar fayda yerine zarar doğurur.

• Turunçgil hasadı ve depo yönetimi: sıcaklık/nem dalgalanması azaltılır, zedeli meyveler ayrılır.

3) Sebzecilik

• Serada turfanda hasatlar başlayabilir; hasatta ürün sıcaklığını düşürmek için gölgede bekletme ve hızlı sevk planlanır.

• Viollerde ekim ve şaşırtma hazırlığı: fide sıkışıklığı hastalık riskini artırır; sıra arası hava dolaşımı korunur.

• Yazlık sebzeler için erken toprak hazırlığı yapılan yerlerde, taban taşı/sert tabaka varsa derin işlem planlanır.

• Serada sulama–çapalama–seyreltme; özellikle nemli koşullarda yaprak ıslaklığı süresi kısaltılır.

4) Bağcılık

• Krizma ve organik madde uygulaması uygun toprakta yapılır; ağır ve ıslak toprakta derin işlem toprağı bozar.

• Çelik/fidan dikimi ve budamaya başlama: don riski yüksek alanlarda budama geciktirilebilir.

• Gözler uyanmadan önce kış sonu bakım: omca çevresi temizlenir, terbiye telleri ve direkler kontrol edilir.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Doğum dönemi: kolostrumun zamanında verilmesi, yavrunun ısı kaybetmemesi, altlığın kuru tutulması.

• Meraya erken çıkış varsa adaptasyon: ani yeşil ot şişkinlik ve ishal riskini artırır; geçiş kademeli yapılır.

• Kanatlıda kuluçka hazırlığı, yem–su hijyeni; sürü sağlık planı ve kayıt düzeni.

6) Arıcılık

• Ilıman bölgelerde ilk uçuşlar görülür; kovan girişlerinin açık tutulması ve rüzgâr kırıcı düzen önemlidir.

• Soğuk bölgelerde nem kontrolü sürer; stok yetersizse destekleme yapılır.

• İlkbahar öncesi varroa izleme planı kurulur; kurum yayınlarında sonbaharda arı sayısı azalırken varroa yükünün artabildiği vurgulanır. Tarım ve Orman Bakanlığı Araştırma+1

---

MART

1) Tarla Ziraatı

• Toprak işlemesi + gübreleme: kaymak kırma ile havalanma ve kardeşlenme desteklenir; özellikle güzlük hububatta üst gübre planı gelişim durumuna göre yapılır.

• Yazlık hububat ve yem bitkileri ekimleri; ekim derinliği ve tohum yatağı sıkılığı toprak tavına göre ayarlanır.

• Drenaj kontrolü: taban suyu yüksek alanlarda fazla su uzaklaştırılır; kök bölgesi havasız kalırsa verim düşer.

• Yabancı ot ve hastalık izlemesi: erken müdahale, sezon boyu maliyeti düşürür; mücadelede eşik değer yaklaşımı esas alınır.

2) Meyvecilik

• Toplu bahçe tesislerinde sürüm–gübreleme; dikim devam eden alanlarda can suyu, herek ve bağlama düzeni tamamlanır.

• Budama + aşı: sürgün olgunluğu ve hava penceresine göre yürütülür; yeni bahçede malç/toprak nemi yönetimi planlanır.

• Çiçeklenme yaklaşırken don riski: düşük kot ve çukur alanlarda risk yüksektir; rüzgâr akımı ve soğuk hava birikimi dikkate alınır.

• Zararlı izleme: erken uyarı için gözlem, sarı yapışkan tuzak gibi biyoteknik yöntemler (ürüne göre) devreye alınır.

3) Sebzecilik

• Serada domates–hıyar gibi ürünlerde hasat ve bakım; besleme programı düzenli kayda bağlanır.

• Fidelerde şaşırtma ve aktarım hazırlığı; kök boğazını boğacak aşırı derin dikimden kaçınılır.

• Açık alanda tava–masura düzeni; sulama yöntemine göre (karık/damla) yatak formu belirlenir.

• Fidelerde can suyu; erken dönemde çapalama ve yabancı ot kontrolü, bitki küçükken daha etkilidir.

4) Bağcılık

• Toprak işlemesi ve gübreleme; çelik dikimleri sürer.

• Don riski olan alanlarda budama geciktirilir; erken budama erken uyanmayı tetikleyebilir.

• Göz patlaması öncesi omca sağlığı kontrolü; sürgün bağlama için tel gerginliği ve direk sağlamlığı kontrol edilir.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Meraya çıkış artar: adaptasyon + parazit risk planı birlikte yürütülür.

• Doğum sonrası sürü takibi: meme sağlığı, yavru büyümesi ve ishal/solunum bulguları günlük izlenir.

• Mera ıslahında rotasyon: aşırı otlatma önlenir; dinlenme periyotları planlanır.

• Kanatlıda kümes güvenliği, kemirgen kontrolü, hijyen; büyütme döneminde yem değişimleri kademeli yapılır.

6) Arıcılık

• Kovan içi temizlik, çerçeve–petek yenileme; küflü ve kırık çerçeveler ayrılır.

• Koloni güçlendirme: yavru alanı ve stok dengesi izlenir; ana arı performansı kontrol edilir.

• Bahar akımı öncesi ekipman (kat, çerçeve, sır alma malzemesi) hazır tutulur.

---

NİSAN

1) Tarla Ziraatı

• Yazlık ekimlerin büyük bölümü: ekim yatağı hazırlığı, ekim, taban gübreleme; mibzer kalibrasyonu ile tohum israfı önlenir.

• Kaymak bağlayan alanlarda yüzey kırma; erken dönem çapa planı, ilk yabancı ot dalgasını hedefler.

• Seyreltme/tekleme: bitki aralığı hedef popülasyona göre düzenlenir; sık bitki hastalığı artırır.

• Entegre mücadele: izleme + kültürel önlem + gerektiğinde müdahale; rastgele uygulama direnç riskini büyütür.

2) Meyvecilik

• Sulama altyapısı (hat, filtre, damlatıcı) sezon öncesi kontrol edilir; tıkanıklıklar giderilir.

• Budama son kontrolleri ve sürgün yönlendirme; taç içinde gölgelenme azaltılır.

• Çiçek döneminde tozlaşma korunur; müdahaleler fenolojiye göre planlanır.

• Meyve tutumu sonrası besleme: özellikle azotun aşırısı sürgün patlatıp kaliteyi düşürebilir; denge esastır.

3) Sebzecilik

• Fidelerin tarlaya aktarımı; dikim sonrası can suyu ve ilk hafta stres yönetimi.

• Malç/örtü uygulamalarıyla yabancı ot ve buharlaşma kontrolü; damla sulamada su verimliliği artar.

• Herekleme/bağlama sistemleri erkenden kurulur; geç kalınırsa bitki kırılmaları artar.

• Sera ve açık alanda hastalık riskine karşı sulama–havalandırma dengesi; özellikle sabah havalandırması yaprak ıslaklığını azaltır.

4) Bağcılık

• İlkbahar toprak işlemesi ve boğaz açma; gübreleme planı toprak analiziyle uyumlu yürütülür.

• Omcaların tellere alınması; sürgün kırılmasını azaltacak bağlama yöntemi seçilir.

• Mildiyö–külleme riskleri nemli bölgelerde artar; asma içi hava dolaşımı için yeşil aksam yönetimi başlatılır.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Meraya çıkış yaygınlaşır; rasyon mera kalitesine göre revize edilir.

• Aşılama ve parazit programları bölgesel resmi takvim ve veteriner hekim planına göre yürütülür.

• Kanatlıda kuluçka sürer; civciv döneminde ısı–hava kalitesi–altlık kuru tutulması verim belirleyicidir.

6) Arıcılık

• Koloni bölme/ana yenileme planı; bölme sadece güçlü kolonilerde yapılır.

• Zayıf koloniler takviye edilir; yağmacılığa karşı kovan açıklıkları kontrol edilir.

• Varroa izleme sürer; uygulama kararı izleme verisine dayandırılır. Tarım ve Orman Bakanlığı Araştırma+1

---

MAYIS

1) Tarla Ziraatı

• Pamuk, ayçiçeği, mısır, baklagil/yağ bitkisi ekimleri; toprak sıcaklığı ve tav ekim başarısını belirler.

• Sulama–çapalama–boğaz doldurma–seyreltme; erken dönemde düzgün sıra arası işlemesi verimi yükseltir.

• Zararlı izlemesi: özellikle yeni çıkış döneminde yaprak zararlıları ve kök boğazı sorunları gözlenir.

• Sıcak bölgelerde erkenci hububat hasadı yaklaşır; biçerdöver ayarı, dane kaybını düşürür; depo hazırlığı yapılır.

2) Meyvecilik

• Taç yönetimi ve sulama: güneş yanıklığı riski olan alanlarda aşırı yaprak alımı yapılmaz; su dalgalanması azaltılır.

• Aşı yenilemeleri; tutmayan aşılar uygun dönemde tekrarlanır.

• İlk yaz meyvelerinde hasat: hasat saatleri serin zamana çekilir; zedelenme depo kaybını büyütür.

• Meyve döneminde bitki korumada kalıntı ve hasat aralığı kuralları gözetilir; etiket dışı yaklaşım önerilmez.

3) Sebzecilik

• Yoğun dikim/ekimler; sulama disiplinine bağlı kalite yönetimi.

• Koltuk alma, budama, herekleme; bitki havalanması ve meyve kalitesi için düzenli yürütülür.

• Hasat–pazara hazırlık: sınıflama, soğutma, kasa hijyeni ve sevkiyat planı.

4) Bağcılık

• Sürgün seçimi ve bağlama; yaprak duvarı düzeni kurulur.

• Salkım gelişimi döneminde fungal risklere karşı izleme; gereksiz sıkışıklık azaltılır.

• Gerekliyse sulama planı: su stresini “bir anda” değil kademeli yönetmek çatlama riskini azaltır.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Kırkım (uygun bölgelerde) ve dış parazit kontrolü; stres azaltacak uygulama düzeni kurulur.

• Otlatma yoğunluğu ayarlanır; aşırı otlatma mera kalitesini düşürür.

• Kanatlıda sıcak stresine hazırlık: su hattı debisi, havalandırma kapasitesi, gölgeleme kontrol edilir.

6) Arıcılık

• Bal akımı öncesi kat atma; oğul eğilimi izlenir.

• Koloni gücü ve ana performansı takip edilir; zayıf koloniler riskli bölmeye sokulmaz.

• Kurak ve sıcak günlerde su kaynağı erişimi sağlanır; kovan aşırı ısınması önlenir.

---

HAZİRAN

1) Tarla Ziraatı

• Sulama sezonu: basınç–uniformite kontrolü; tıkanma ve kaçaklar düzenli kontrol edilir.

• 2.–3. çapalar; yabancı ot baskısının kritik olduğu türlerde zamanlama kaçırılmaz.

• Hububat hasadı başlayan yerlerde dane nemine göre hasat planı; yüksek nemli ürün depo riskini büyütür. FAOHome+1

• Anız yönetiminde amaç toprağın organik maddesini korumak; erozyon ve nem kaybı azaltılır.

2) Meyvecilik

• Meyve seyreltme ve yaz budaması; aşırı yük binmiş ağaçlarda kaliteyi yükseltir.

• Tuzluluk riski olan sularda drenaj ve yıkama planı birlikte düşünülür.

• Erken yaz meyvelerinde hasat ve hızlı soğutma; depo kaybı azaltılır.

• Çatlama riskinde sulama dalgalanması azaltılır; “çok açmışken çok su verme” yaklaşımı sorun büyütür.

3) Sebzecilik

• Düzenli hasat; hasat aralığı uzarsa kalite düşer, çatlama ve şekil bozukluğu artar.

• Serada yüksek sıcaklık: gölgeleme + havalandırma + sulama zamanlaması.

• Zararlı baskısı artar; hijyen (yaprak artığı, yabancı ot) ve izleme temel araçtır.

4) Bağcılık

• Yeşil aksam yönetimi: sürgün bağlama, gerekliyse yaprak alma, salkım havalandırma.

• Mildiyö–külleme izlemesi; bağ içi hava sirkülasyonu artırılır.

• Sulama gerekiyorsa küçük ve sık uygulamalarla stres yönetimi.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Sıcak stresi yönetimi: gölgelik, su debisi, serinletme; rasyonun enerji–lif dengesi.

• Merada su noktaları ve parazit baskısı izlenir.

• Kanatlıda ısı stresi: havalandırma, su sanitasyonu, yoğunluk ve altlık nemi birlikte yönetilir.

6) Arıcılık

• Bal sağımı hazırlığı; ekipman hijyeni ve düzeni.

• Oğul kontrolü ve koloni dengeleme; akımda güçlü koloninin yönetimi.

• Kurak dönemde su temini ve gölgeleme.

---

TEMMUZ

1) Tarla Ziraatı

• Hububat hasadı: kurutma–temizleme–parti kaydı; depo girişinde örnekleme yapılır. FAOHome+1

• İkinci ürün planı (bölgeye göre); su ve işçilik kapasitesiyle uyumlu hedef seçimi.

• Sulamada verimlilik: gece sulaması, kaçak–tıkanma kontrolü, filtre bakımı.

• Depoda zararlı izleme: fiziksel önlemler ve hijyen, kimyasal bağımlılığı azaltır.

2) Meyvecilik

• Yoğun hasat; hasat sonrası gölgede bekletme ve hızlı sevk.

• Yaz budaması ve dip sürgünü temizliği; su yönetimiyle birlikte yürütülür.

• Feromon tuzakları ve saha gözlemiyle zararlı popülasyon takibi (ürüne göre).

3) Sebzecilik

• Hasat–pazarlama yoğunluğu; kasa hijyeni ve soğuk zincir planı.

• Sera hastalıklarında nem yönetimi; sabah havalandırması ve yaprak ıslaklığı süresi kritik.

• Damla sulama filtre–basınç kontrolü; fertigation kayıt altına alınır.

4) Bağcılık

• Salkım gelişimi; kuş zararına karşı ağ/saha düzeni planı.

• Su stresi ve tane iriliği yönetimi; aşırı sulama çatlama riskini büyütebilir.

• Güneş yanıklığında yaprak duvarı dengesini koruma.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Sıcaklık kaynaklı verim düşüşünde su ve mineral dengeleme; gölgelik ve hava akımı.

• Sinek–kene baskısında çevresel hijyen, gübre yönetimi.

• Kanatlıda ısı kaynaklı kayıplara karşı havalandırma kapasitesi ve su tüketimi takibi.

6) Arıcılık

• Bal hasadı; kolonide kışa yetecek stok planı.

• Ana kaybı/zayıflama kontrolü; yağmacılığı önleyici saha düzeni.

• Varroa izlemede düzenli sayım; karar izleme verisine dayanır. Tarım ve Orman Bakanlığı Araştırma+1

---

AĞUSTOS

1) Tarla Ziraatı

• İkinci ürünlerde dane dolum döneminde su stresi yönetimi; ani kesmeler verimi düşürür.

• Sonbahar ekimleri için toprak hazırlığı planı; anız bozma ve yüzey düzeni.

• Depolanan ürünlerde sıcaklık–nem izlemesi; sıcak partiler havalandırma ile soğutulur. Tarım Sanayileri Konfederasyonu+1

2) Meyvecilik

• Hasat ve depolama planı: parti ayrımı, zedeli meyve ayıklama, depo hijyeni.

• Sonbahar dikimi için fidan–bahçe planı; sulama altyapısı bakım listesi.

• Yaz sonu hastalık–zararlı dalgasında kültürel önlemler: bahçe temizliği, budama artığı yönetimi.

3) Sebzecilik

• Sonbahar–kış sebzeleri için fide planı; ekimler viyollerde başlar (bölgeye göre).

• Yazlık sebzelerde kalite için sulama dalgalanmasının azaltılması.

• Sera ürün değişiminde dezenfeksiyon ve dönem geçiş planı (alet–seramik/zemin–bitki artığı).

4) Bağcılık

• Erkenci çeşitlerde hasat; şeker–asit dengesine göre zamanlama.

• Kuş/arı zararına karşı saha düzeni ve hasat hızının planlanması.

• Sonbahar bakımına hazırlık: tel–direk kontrolü, onarım listesi.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Kaba yem stok planı (silaj/ot); depolama alanı, örtü ve sıkıştırma koşulları.

• Kanatlıda yaz sonu sürü yenileme; ekipman bakımı ve hijyen.

6) Arıcılık

• Nektar kesimine göre besleme stratejisi; koloni zayıflamasını önleme.

• Ana arı performansına göre yenileme planı.

• Varroa yönetimi izleme sonuçlarına göre; kurum yayınları uzman yönlendirmesini vurgular. Tarım ve Orman Bakanlığı Araştırma+1

---

EYLÜL

1) Tarla Ziraatı

• Sonbahar ekimleri öncesi toprak hazırlığı: pulluk/kültivatör seçimi toprak yapısına göre; ağır toprakta tav kaçırılmaz.

• Tohumluk ve gübre tedarik planı; analizler güncellenir.

• Silajlık mısır hasadı (bölgeye göre); silo hijyeni, sıkıştırma ve örtüleme kalitesi.

2) Meyvecilik

• Hasat ve depoya giriş kalite kontrolü; depo kaybını azaltmak için zedeli meyve ayrılır.

• Bahçe temizliği: kırık dal, mumyalaşmış meyve ve hastalık kaynakları uzaklaştırılır.

• Yeni bahçe tesisinde arazi hazırlığı; drenaj ve su kaynağı değerlendirmesi.

3) Sebzecilik

• Kışlık sebze dikimleri; fide şaşırtma ve dikimde kök boğazı derinliği doğru ayarlanır.

• Serada sonbahar dönemi: havalandırma ve nem yönetimi programı.

• Organik madde takviyesi ve yatak hazırlığı; tuzluluk riski gözetilir.

4) Bağcılık

• Hasatta hijyen; kasa ve ekipman temizliği, zedelenmeyi azaltan taşıma.

• Hasat sonrası yaprak alanını koruyarak depo besinlerinin tamamlanması; aşırı erken yaprak kaybı zayıflatır.

• Bağ içi temizlik ve bulaşı kaynaklarının azaltılması.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Kışa giriş yem stoğu; kaba yem analizleri ve rasyon revizyonu.

• Sonbahar aşı–parazit planları (veteriner hekim programına göre).

• Kanatlıda sıcaklık dalgalanmalarında havalandırma–ısı dengesi ve nem kontrolü.

6) Arıcılık

• Kışlatmaya hazırlık: zayıf kolonileri birleştirme; kışa güçlü giriş hedefi.

• Kış stoğu değerlendirme; kovan içi düzen ve daraltma.

• Yağmacılığa karşı çalışma saatleri ve açıklıkların yönetimi.

---

EKİM

1) Tarla Ziraatı

• Güzlük hububat ekimleri; mibzer ayarı (tohum miktarı, sıra arası, ekim derinliği) kontrol edilir.

• Taban gübreleme ve gerekiyorsa toprak düzenleyici uygulamalar planlı yapılır.

• Yağışla yabancı ot çıkışları: erken izleme; küçükken kontrol daha etkilidir.

• Depo ve makine parkında sezon sonu bakım–yağlama–kalibrasyon.

2) Meyvecilik

• Dikim alanlarında çukur hazırlığı; fidan tedarik kontrolü (çeşit, anaç, sertifikasyon).

• Hasat sonrası budama yerine hijyen: hastalık kaynaklarının uzaklaştırılması.

• Sulama sistemlerinde sezon sonu bakım; hatların temizlenmesi ve filtre kontrolü.

3) Sebzecilik

• Kışlık sebzelerde sulama azaltma; kök hastalıklarını artırmayacak disiplin.

• Serada düzenli hasat; kalite için sıcaklık–nem dengesi.

• Açık alanda malç/örtü planı; don ve rüzgâr zararını azaltma.

4) Bağcılık

• Hasat bitişi; gerekiyorsa son sulamalar ve besin depo yönetimi.

• Sonbahar toprak işlemesi tavına dikkat edilerek yapılır.

• Direk–tel sisteminin kış öncesi kontrolü.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Meradan ahıra dönüş; geçiş rasyonu ve stres azaltma.

• Ahır kışa hazırlık: izolasyon, hava akımı kontrolü, altlık stokları.

• Kanatlıda amonyak yönetimi için altlık ve havalandırma düzeni.

6) Arıcılık

• Kovan daraltma ve rüzgâr yönüne göre konumlandırma.

• Stok kontrolü; kış kayıplarını azaltmak için güçlendirme.

• Varroa izleme sonuçlarına göre kışa giriş stratejisi. Tarım ve Orman Bakanlığı Araştırma+1

---

KASIM

1) Tarla Ziraatı

• Güzlük ekimlerin tamamlanması; çıkış kontrolleri ve seyreklik değerlendirmesi.

• Yağış sonrası drenaj kontrolü; su birikimi görülen alanlara müdahale.

• Depolarda sıcaklık–nem–haşere izleme planı; parti bazlı kayıt.

2) Meyvecilik

• Yaprak dökümüyle fidan dikimi uygun bölgelerde başlar.

• Bahçe temizliği ve budama artıklarının uzaklaştırılması.

• Kış budamasına hazırlık: ekipman bakım ve dezenfeksiyon.

3) Sebzecilik

• Kış sebzelerinde hasat–depolama; soğuk zararı için örtüleme (gerektiğinde).

• Serada kışa geçiş: ısı–havalandırma–yoğuşma yönetimi.

• Aşırı nemde kök hastalık riskini azaltmak için sulama sıkı disipline bağlanır.

4) Bağcılık

• Yaprak dökümü sonrası bağ temizliği; bulaşı kaynaklarını azaltma.

• Budama planı; don riski yüksek yerlerde geciktirme kararı.

• Toprak analizi ile kış gübrelemesi planı.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Ahır beslemesi yoğunlaşır; altlık ve havalandırma takibi.

• Buzağı/kuzu barınaklarında nem ve hava kalitesi kontrolü.

• Kanatlıda ışık programı ve nem kontrolü; kışın yoğuşma yönetimi.

6) Arıcılık

• Kovan içi boşlukların azaltılması; kış salkımı düzeninin korunması.

• Üst örtü ve nem kontrolü; aşırı kapatıp boğma hatasından kaçınma.

• Uçuş deliği temizliği; fiziksel önlemler ve kışlatma yerinin seçimi kurum önerileriyle uyumlu yürütülür. bayburt.tarimorman.gov.tr+1

---

ARALIK

1) Tarla Ziraatı

• Kışlık ekim alanlarında su birikimi ve drenaj hatlarının kontrolü.

• Makine parkında pas–yağ–depo düzeni; bir sonraki sezon için bakım listesi.

• Depoda parti izleme; kemirgen girişlerini engelleyecek fiziksel bariyerler.

2) Meyvecilik

• Ilıman bölgelerde kış budaması başlayabilir; sert kışta ana budama don riski azaldığında yapılır.

• Fidan dikimi devam eden yerlerde köklerin kuruması engellenir; dikim sonrası can suyu ve bağlama kontrolü.

• Depoda sıcaklık–nem dalgalanmasını sınırlama; çürüme kontrolü ve parti ayıklaması.

3) Sebzecilik

• Serada kış üretiminde yoğuşma–külleme–botrytis riskleri için havalandırma disiplini; sabah havalandırması.

• Kış sebzelerinde hasat ve pazarlama; depolama hijyeni.

• Fide dönemine hazırlık: tohum–harç–viyol–alet hijyeni.

4) Bağcılık

• Don riski düşük bölgelerde budama; yüksek riskte geciktirme.

• Terbiye sisteminde kış bakım–onarım; direk ve tel gerginliği kontrolü.

• Erozyon ve yüzey akışı kontrolü; çıplak yüzeylerde koruyucu yaklaşım.

5) Hayvancılık (+ kanatlı)

• Ahır içi hava kalitesi ve altlık yönetimi; solunum yolu sorunlarını önleme (cereyansız havalandırma). mus.tarimorman.gov.tr

• Doğum sezonu yaklaşan sürülerde kondisyon ve mineral dengesi; doğum bölmesi hazırlığı.

• Kanatlıda yoğuşma yönetimi: nemi yükseltmeden ısıtma ve havalandırma dengesi.

6) Arıcılık

• Kovana müdahaleyi minimumda tutma; dıştan gözlem ve ağırlık kontrolü.

• Nem ve rüzgâr koruması; kovan çevresinde su birikimini önleme.

• Zayıf kolonilerin sezon içinde birleştirilmesi gecikirse risk artar; kışlatma prensipleri kurum yayınlarında “sağlıklı ve güçlü koloni + yeterli stok + iyi havalandırma” ekseninde toplanır. bayburt.tarimorman.gov.tr+2samsun.tarimorman.gov.tr+2

---

SSS

Takvim mi fenoloji mi daha önemli?
Fenoloji belirleyicidir. Takvim planı kurar; uygulama penceresini tav, gelişim evresi ve hava belirler.

Toprak analizi kaç yılda bir yapılmalı?
En az 2 yılda bir; yoğun üretimde yıllık izleme daha sağlıklıdır. pH–EC–organik madde değişimi yakından izlenmelidir.

Depoda “tek eşik” var mı?
Tek eşik yok; dane nemi ve dane sıcaklığı birlikte yönetilir. Buğdayda %70 bağıl nem, 27 °C koşullarında denge neminin ~%13,5 civarında olduğu belirtilir; hedefler buna göre kurgulanır. FAOHome

Tahıl depolamada en kritik risk kombinasyonu nedir?
Dane sıcaklığının 15 °C üstü ve nemin %14,5 üstü olduğu koşullarda böcek/akar riski artar; soğutma/havalandırma depolama güvenliğini artırır. Tarım Sanayileri Konfederasyonu

Sera hastalıkları kışın neden artar?
Yoğuşma ve yetersiz hava hareketi yaprak ıslaklığını uzatır; mantari etmenler için uygun ortam oluşur.

Arıcılıkta kış kayıplarını büyüten ana hata nedir?
Zayıf koloniyle kışa girilmesi, stok yetersizliği ve nem yönetiminin bozulması; kurum yayınlarında kışlatma başarısı bu başlıklara bağlanır. bayburt.tarimorman.gov.tr+1

Bitki koruma ürünleri nasıl planlanmalı?
İzleme + eşik değer + ruhsat/etiket + yetkili uzman/reçete esasına göre. Etiket dışı kullanım önerilmez.

---

Kontrol listesi

• Parsel bazında ürün deseni, ekim–dikim penceresi ve iş gücü planı yazılı

• Toprak analizi güncel; pH/EC/kireç/organik madde görülmüş

• Sulama suyu kalitesi ve filtrasyon/hat uniformitesi kontrol edilmiş

• Depo hijyen planı, parti bazlı kayıt ve örnekleme yöntemi kurulmuş

• Zararlı–hastalık izleme yöntemi (tuzak/gözlem) ve kayıt defteri var

• Makine parkı bakım–kalibrasyon takvimi hazırlanmış

• Hayvancılıkta doğum–aşılama–parazit–barınak hijyeni planı net

• Arıcılıkta koloni gücü, stok ve nem yönetimi kontrol edilmiş

• Hasat–ambalaj–soğuk zincir–sevkiyat akışı planlanmış

---

Kaynakça / İleri Okuma

• FAO — Irrigation and Drainage Paper 56 (Crop Evapotranspiration) FAOHome+1

• FAO — Grain crop drying, handling and storage FAOHome

• HGCA — Grain Storage Guide (cereals and oilseeds) Tarım Sanayileri Konfederasyonu

• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı İl Müdürlükleri — Tarım Takvimi ve teknik bilgilendirmeler mus.tarimorman.gov.tr+2bayburt.tarimorman.gov.tr+2

• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı araştırma/enstitü yayınları — Arıcılık ve arı hastalıkları dokümanları Tarım ve Orman Bakanlığı Araştırma+1