SERT KABUKLU MEYVELERİN HASTALIK VE ZARARLILARI

Ocak 17, 2007 • KÖŞE YAZILARI

26.12.2025 tarihinde güncellendi

(2026 Güncel Rehber)

Antepfıstığı – Fındık – Cevizde Entegre Mücadele (IPM) Odaklı Özet

Sert kabuklu meyveler uzun ömürlü bahçe bitkileridir; bu yüzden zararlı–hastalık yönetimi “bir seferlik” değil, sezon boyu izleme + doğru zamanda doğru müdahale işidir. Modern bitki koruma yaklaşımı Entegre Mücadele (IPM)’dir:

izleme (sayım/tuzağa bakış), 2) eşik/karar, 3) kültürel önlemler, 4) biyolojik/biyoteknik yöntemler, 5) en son kimyasal (ruhsat/etiket + yerel uyarı sistemi esaslı).

Uyarı: Bu metin eğitim amaçlıdır. Bitki koruma ürünlerinde doz/marka verilmez. Uygulamada ruhsat/etiket ve İl–İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü duyuruları esas alınır.

1) Antepfıstığı Zararlıları

1.1 Antepfıstığı Psillidi (Yaprak Psyllası)

TAGEM talimatında antepfıstığının ana zararlısı Antepfıstığı psillidi (Agonoscena pistaciae) olarak verilir. Tarım ve Orman Bakanlığı

Zarar şekli (sahada ne görürsün?)

Nimf/erginler yaprakta özsuyu emerek beslenir → sararma, erken yaprak dökümü, sürgün zayıflaması.
Balımsı salgı (yapışkanlık) görülebilir; yoğunlukta fumajin (karaballık) gelişimi fotosentezi düşürür.

IPM’de temel prensip

Erken dönemde popülasyon yükselmesini yakalamak (izleme).
Faydalı böcek varlığını korumak (gereksiz geniş spektrumlu uygulamalardan kaçınmak).
Dengesiz azotlu gübreleme ve aşırı sürgünlenme emici zararlıları artırabileceği için besleme–sulama yönetimini düzeltmek.

1.2 Koşniller / Kabuklu Bitler (Başlık düzeltmesi)

Eski metindeki “yaprak büken psyllası” başlığı doğru değil; burada anlatılan grup koşnil ve kabuklu bit zararlılarıdır.

Zarar ve belirtiler

Sürgün ve yapraklarda emgi → gelişme geriliği, erken yaprak dökümü, ağaçta zayıflama.
Tatlımsı salgı + fumajin → verim/kalite düşüşü.

Mücadele mantığı

Budamada yoğun bulaşık dal/sürgünleri kesip bahçeden uzaklaştırmak (kültürel).
Kimyasal gerekirse hedef genelde hareketli genç dönemlerdir (yumurta açılımı sonrası larvalar).

1.3 Karazenk Hastalığı (Antepfıstığında ana hastalık)

TAGEM talimatı, antepfıstığının ana hastalığını “Karazenk (Pseudocercospora pistacina)” olarak verir. Tarım ve Orman Bakanlığı

Belirti

Yaprak ve meyve kabuğunda koyu kahverengi/siyahımsı lekeler.
Şiddetli yıllarda erken yaprak dökümü → ağaç zayıflaması ve ertesi yıl verim etkisi.

En etkili kültürel önlem

Sonbaharda dökülen bulaşık yaprakların toplanması/uzaklaştırılması veya uygun yöntemle gömülmesi (inokulum kaynağını azaltır).

2) Fındık: Önemli Zararlılar ve 2026 Güncellemesi

2.1 Fındık Kurdu (Curculio nucum)

Fındık kurdu, fındıkta klasik ana zararlılardandır; eğitim dokümanlarında izleme (bez örtüyle silkme) ve mücadele zamanlaması anlatılır. Araştırma Kuruluşları+1

Zarar şekli

Meyvede beslenme ve yumurta bırakma → “karamuk” tipleri, şekilsiz/kalitesiz iç oluşumu, döküm ve kalite kaybı.

İzleme (saha pratiği)

Belirli sayıda ocakta bez örtü ile silkme yapıp ergin yoğunluğunu görmek; iklim–rakım–bahçe yapısına göre periyot ayarlanır.

2.2 (2026 Güncellemesi) Kahverengi Kokarca – İstilacı Tehdit

GKGM dokümanına göre kahverengi kokarca (Halyomorpha halys) istilacı, polifag ve tahripkâr bir zararlı; Türkiye’de varlığı 2017’de tespit edilmiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı

Neden ayrı başlık?

Çok sayıda konukçuya zarar verebilir, popülasyon hızlı artabilir.
Fındıkta kalite kaybı (lekeli/emgili iç) ve ürün kaybı riski yüksektir.

Biyolojik mücadele notu (kurumsal uygulama)

Samuray arıcığı (Trissolcus japonicus) ile biyolojik mücadele kapsamında sahaya salımlar kurumlar tarafından yapılmaktadır (örnek: OGM haberleri). OGM+1

Üretici için pratik yaklaşım

Kışlak/korunaklı alan farkındalığı, bahçe çevresinde izleme, yerel duyurulara göre hareket.
Faydalıları koruyan, seçici ve zamanlı uygulamalar; gereksiz ilaçlamadan kaçınma.

3) Ceviz: Antraknoz ve İç Kurt Kompleksi

3.1 Ceviz Antraknozu

İl müdürlüklerinin teknik lifletlerinde ceviz antraknozu etmeni Gnomonia leptostyla olarak verilir; yaprakçık, meyve ve genç sürgünde belirtiler görülür. Ankara Tarım ve Orman Müdürlüğü+1

Kültürel önlemler (çekirdek adımlar)

Yere dökülen yaprakların sonbaharda toplanması/uzaklaştırılması.
Taç içinde havalanmayı artıracak budama; yaprak ıslanmasını uzatan koşulları azaltma.

3.2 Cevizde “İç Kurdu” ile ilişkili zarar

TAGEM “Ceviz Entegre Mücadele Teknik Talimatı” iç kurduyla ilişkili zararlarda izleme ve eşik mantığını verir (ör. belli sayıda meyvede bulaşıklık yüzdesi yaklaşımı). Tarım ve Orman Bakanlığı+1

✅ Güncelleme Notu (2026)

Bu içerik, eski metindeki başlık–tür karışıklıkları düzeltilerek; TAGEM entegre mücadele talimatları ve güncel kurum dokümanları esas alınarak yeniden yazılmıştır.

D) SSS (6–10 soru)

“Gördüğüm her zararlı için hemen ilaç gerekir mi?”
Hayır. IPM’de önce izleme/sayım, sonra eşik ve faydalı yoğunluğu değerlendirilir.
Antepfıstığında yapraklar yapış yapış, üstü kararıyor; ne olabilir?
Emici zararlılar (psillid, koşnil vb.) balımsı salgı çıkarır; üstüne fumajin gelirse kararma olur.
Karazenkle nasıl başa çıkılır?
En güçlü adım, sezon sonunda bulaşık yaprak yönetimi + taç havalandırma; kimyasal gerekiyorsa yerel duyuru/etiket esaslı plan.
Fındık kurdu için bezle silkme gerçekten işe yarıyor mu?
Evet; ergin yoğunluğunu pratikte görmenin klasik yöntemidir. Araştırma Kuruluşları
Kahverengi kokarca neden bu kadar konuşuluyor?
İstilacı/polifag; Türkiye’de 2017 tespiti var ve ciddi kayıp potansiyeli taşıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı
Samuray arıcığı salımı ben mi yapacağım?
Bu biyolojik mücadele salımları çoğunlukla kurumlarca yürütülür; üretici olarak siz izleme ve doğru uygulama disipliniyle katkı verirsiniz. OGM
Ceviz antraknozunda en kritik kültürel iş nedir?
Dökülen yaprakların sezon sonunda yönetimi + taç içi havalanma. Ankara Tarım ve Orman Müdürlüğü

E) Kontrol Listesi (Sahada Uygulanabilir)

Bahçede sezon boyunca izleme takvimi var mı? (haftalık/10 günlük)
Emici zararlılarda balımsı salgı + fumajin düzenli kontrol ediliyor mu?
Antepfıstığında psillid ve koşnil yoğunluğu “göz kararı” değil, sayım temelli izleniyor mu? Tarım ve Orman Bakanlığı
Karazenk için sezon sonunda yaprak artıkları yönetildi mi? Tarım ve Orman Bakanlığı
Fındık kurdu için bezle silkme/örnekleme yapıldı mı? Araştırma Kuruluşları
Kahverengi kokarca için yerel duyuru ve saha gözlemleri takip ediliyor mu? Tarım ve Orman Bakanlığı
Cevizde antraknoz için döküntü yaprak + budama hijyeni yapıldı mı? Ankara Tarım ve Orman Müdürlüğü
Kimyasal uygulama gerekiyorsa: ruhsat/etiket + doğru fenoloji + seçicilik kontrol edildi mi?

F) Kaynakça / İleri Okuma (tam linklerle)

TAGEM – Antepfıstığı Entegre Mücadele Teknik Talimatı (PDF)
https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/Entegre/Antepf%C4%B1st%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20Entegre%20M%C3%BCcadele%20Teknik%20Talimat%C4%B1.pdf Tarım ve Orman Bakanlığı
TAGEM – Fındık Entegre Mücadele Teknik Talimatı (PDF)
https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/Entegre/F%C4%B1nd%C4%B1k%20Entegre%20M%C3%BCcadele%20Teknik%20Talimat%C4%B1.pdf Tarım ve Orman Bakanlığı
TAGEM – Ceviz Entegre Mücadele Teknik Talimatı (PDF)
https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/Entegre/Ceviz%20Entegre%20M%C3%BCcadele%20Teknik%20Talimat%C4%B1.pdf Tarım ve Orman Bakanlığı
GKGM – Kahverengi Kokarca (Halyomorpha halys) SSS (PDF)
https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Bitki_Sagligi/Survey/Kahverengi-Kokarca-SSS.pdf Tarım ve Orman Bakanlığı
OGM – Kahverengi kokarca ile biyolojik mücadelede Samuray arıcığı salımı (haber)
https://www.ogm.gov.tr/tr/haberler/kahverengi-kokarca-bocegiyle-biyolojik-mucadelede-samuray-aricigi-dogaya-salindi OGM
OGM (Artvin OBM) – Samuray arısı/arıcığı salımı (haber)
https://www.ogm.gov.tr/artvinobm/haberler/bolge-mudurlugumuzde-kahverengi-kokarcayla-biyolojik-mucadele-amaciyla-uretilen-samuray-arilari-dogaya-birakildi OGM
Fındık Araştırma Enstitüsü – Fındık Kurdu (Curculio nucum) çiftçi eğitim föyü (PDF)
https://arastirma.tarimorman.gov.tr/findik/Belgeler/Sol%20Men%C3%BC/E%C4%9Fitim%20ve%20Yay%C4%B1m/%C3%87ift%C3%A7i%20E%C4%9Fitim/FindikKurdu.pdf Araştırma Kuruluşları
Ankara İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Ceviz Antraknozu Hastalığı lifleti (PDF)
https://ankara.tarimorman.gov.tr/Belgeler/liftet/cevizantraknozuhastaligi.pdf Ankara Tarım ve Orman Müdürlüğü
Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Ceviz antraknozu lifleti (PDF)
https://samsun.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Yayinlar/Lifletlerimiz/b-29.pdf Samsun Tarım ve Orman Müdürlüğü
TAGEM / Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü – Halyomorpha halys ve mücadelesi (BGT, PDF)
https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ktae/Belgeler/BGT/bgt_2025_1_Halyomorpha_halys_ve_Mucadelesi.pdf Araştırma Kuruluşları

GARDENSEL.COM