Geçti\u011fimiz hafta 17 Nisan, Köy Enstitülerinin 74. Kurulu\u015f y\u0131ldönümüydü. Hepimiz köy enstitüleri ile ilgili bir \u015feyler duyduk veya okuduk. Bunlar\u0131n özeti: Ülke gerçeklerine göre planlanm\u0131\u015f, uygulamaya konulmu\u015f, ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f, fakat erken kapat\u0131lm\u0131\u015f bir e\u011fitim modeli.<\/p>\n
***<\/p>\n
Neydi köy enstitülerini kendine özgü k\u0131lan ayr\u0131cal\u0131klar\u0131? Geli\u015fmekte olan ülkelerin ekonomik yap\u0131lar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda toplam üretimde tar\u0131m\u0131n pay\u0131n\u0131n yüksekli\u011fi gelmektedir. Ülkemiz 1940’l\u0131 y\u0131llarda tam da bu ko\u015fullar içerisindeydi. Ülkenin yüzde 80 dolay\u0131ndaki nüfusu köyde ya\u015f\u0131yordu ve nerdeyse okuma-yazma bilmiyordu. Köyler tar\u0131ma ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131. Hatta tar\u0131ma elveri\u015fli topraklar\u0131n önemli bir k\u0131sm\u0131 da i\u015flenemiyordu. \u0130kinci dünya sava\u015f\u0131n\u0131n sürdü\u011fü, sava\u015f ekonomisini uyguland\u0131\u011f\u0131 bu y\u0131llar, adeta yokluk ve k\u0131tl\u0131k y\u0131llar\u0131yd\u0131. Ankara Üniversitesi E\u011fitim Bilimleri Enstitüsünde yap\u0131lan bir yüksek lisans tezinde, bu y\u0131llara ili\u015fkin k\u0131rsalda ki\u015fi ba\u015f\u0131na y\u0131ll\u0131k gelir ortalamas\u0131n\u0131n 150 dolar oldu\u011fu belirtiliyor.<\/p>\n
***<\/p>\n
Bu ko\u015fullar, k\u0131rsalda bir an önce acil aray\u0131\u015flar\u0131 gerektiriyordu. Bu aray\u0131\u015flar\u0131n sonucunda, “k\u0131rsal kökenli çocuklar\u0131n ba\u015fta ö\u011fretmenlik olmak üzere köy için gerekli ve geçerli mesleki donan\u0131ma kavu\u015fturularak tekrar köylerin sosyo-ekonomik kalk\u0131nmas\u0131na katk\u0131da bulunmak üzere köylerde istihdam edilmesi” fikri do\u011fdu ve Köy Enstitüleri 1940’ta yasal dayana\u011fa kavu\u015ftu.<\/p>\n
***<\/p>\n
Köy çocuklar\u0131 enstitülerde e\u011fitim-ö\u011fretime ba\u015flam\u0131\u015flar, hatta fiilen çal\u0131\u015farak kendi yurtlar\u0131n\u0131, dersliklerini ve di\u011fer gereksinimlerini bile yapm\u0131\u015flard\u0131. Ö\u011frenciler hem genel kültür ve meslekî amaçl\u0131, hem de ziraat sanatlar\u0131, demircilik, marangozluk, tar\u0131m çal\u0131\u015fmalar\u0131 gibi köy ve k\u0131rsal amaçl\u0131 gerekli bilgi ve becerilerle donat\u0131l\u0131yordu. Art\u0131k halk\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 h\u0131zla de\u011fi\u015ftirecek ö\u011fretmenler mezun olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
Köy enstitüleri 1940 y\u0131l\u0131nda kurulmalar\u0131ndan 1954 y\u0131l\u0131nda tamamen kapat\u0131lmalar\u0131na kadarki k\u0131sa sürede yeti\u015ftirdi\u011fi ö\u011fretmenler sayesinde k\u0131rsal alan\u0131n ekonomik, kültürel ve sosyal yönden geli\u015fimine önemli katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. Mersin Üniversitesi E\u011fitim Fakültesi Dergisinde yay\u0131nlanan bir makalede Köy Enstitülerinin k\u0131rsal kalk\u0131nmada oyna\u011f\u0131 rolün alt\u0131 \u015fu örnekle çiziliyor: “Akçada\u011f Köy Enstitüsü (Malatya) 17 Nisan 1940 y\u0131l\u0131nda aç\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda çevre köyleri dola\u015f\u0131larak yörenin iklim ko\u015fullar\u0131na ve topra\u011f\u0131n durumuna göre en uygun meyve a\u011fac\u0131n\u0131n kay\u0131s\u0131 oldu\u011fu enstitüce tespit edilmi\u015ftir. Enstitü kays\u0131n\u0131n önemini ve ekonomiye katk\u0131s\u0131n\u0131 y\u0131llar önce görmü\u015ftü. Akçada\u011f Köy Enstitüsünün bulundu\u011fu bölgenin köylerinde meyve vermekte olan kay\u0131s\u0131 say\u0131s\u0131 700-800 binin üstündedir”.<\/p>\n
***<\/p>\n
Bu örnekleri ço\u011faltmak mümkündür. Ülke düzeyinde say\u0131lar\u0131 21’e ula\u015fan ve bölgelere göre dengeli bir da\u011f\u0131l\u0131m gösteren Köy Enstitüleri ile do\u011frudan k\u0131rsal gençli\u011fin e\u011fitimini ön planda tutularak, k\u0131rsal kalk\u0131nma hedeflenmi\u015ftir. Tekirda\u011f Ziraat Fakültesi ö\u011fretim üyesi Say\u0131n Prof.Dr.\u0130.Hakk\u0131 \u0130nan ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n bir makalesinde de belirtti\u011fi gibi “Köy Enstitüleri ile köylerde olu\u015fmaya ba\u015flayan ayd\u0131nlanma ve sorunlara ekip çal\u0131\u015fmas\u0131 ile yerinde pratik çözüm bulma kooperatifçilik hareketinin geli\u015fimi aç\u0131s\u0131ndan uygun bir ortam yarat\u0131yordu. Köy Enstitülerinin kapat\u0131lmas\u0131 k\u0131rsal kalk\u0131nmada önemli bir araç olan kooperatifleri olumsuz etkilemi\u015ftir”<\/p>\n
***<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, sava\u015f ekonomisi ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda, 14 y\u0131ll\u0131k gibi k\u0131sa bir zaman süresinde s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa bir k\u0131rsal kalk\u0131nma ba\u015far\u0131s\u0131 bu modelle yakalanabilmi\u015fse, kapat\u0131lmay\u0131p f\u0131rsat verilmesi durumunda bu ba\u015far\u0131n\u0131n daha ileri ta\u015f\u0131nmas\u0131 pekâlâ mümkündü. Olmad\u0131, ancak ülke ko\u015fullar\u0131na özgün bir e\u011fitim modeliyle neler ba\u015far\u0131labilece\u011fi ortaya konuldu. Bu ba\u015far\u0131 öyküsü bugün bile bizi heyecanland\u0131r\u0131yor. Birçok genç ya\u015ftaki ki\u015finin bile, 60 y\u0131l öncesinden kapat\u0131lm\u0131\u015f bu okullarla ilgili, sosyal payla\u015f\u0131m a\u011flar\u0131nda kutlama mesajlar\u0131 göndermeleri, bunun toplum haf\u0131zas\u0131na kaz\u0131nm\u0131\u015f bir e\u011fitim modeli oldu\u011funu gösteriyor. Eme\u011fi geçenler ile mezunlar\u0131n\u0131 sayg\u0131yla ve minnetle an\u0131yorum.<\/p>\n
PROF.DR.MEHMET MERT<\/strong><\/p>\n \u0130leti\u015fim E-Posta: mmert71@gmail.com<\/span><\/p>\n <\/p>\n