Bu dersimizde yumu\u015fak çekirdekli meyvelerden Elma, Armut ve Ayva yeti\u015ftiricili\u011fini, meyve hastal\u0131k ve zararl\u0131lar\u0131 ile mücadelesi konular\u0131n\u0131 i\u015fleyece\u011fiz.
\n
\n ELMA YET\u0130\u015eT\u0130R\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n Kuzey Anadolu, Karadeniz k\u0131y\u0131 ile \u0130ç Anadolu ve Do\u011fu Anadolu yaylalar\u0131 aras\u0131ndaki geçit bölgeleri, Do\u011fu Marmara ile son y\u0131llarda güneyde göller bölgesi elman\u0131n önemli yeti\u015ftiricilik alanlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Türkiye’de elma üretimi 2.5 milyon ton civar\u0131nda olup, dünya elma üretiminde, Çin ve ABD’den sonra üçüncü s\u0131ray\u0131 almaktad\u0131r.
\n
\n \u0130KL\u0130M \u0130STE\u011e\u0130
\n Elma, \u0131l\u0131man, özellikle so\u011fuk \u0131l\u0131man iklim meyvesidir. K\u0131\u015f dinlenmesi s\u0131ras\u0131nda odun k\u0131s\u0131mlar\u0131 –35, -40°C’a, açm\u0131\u015f çiçekler –2.2-2.3°C ve küçük meyveler ise –1.1,-2.2°C’a dayan\u0131r.
\n Meyve türleri aras\u0131nda elma, k\u0131\u015f dinlenmesine en fazla ihtiyaç duyar. So\u011fuklamas\u0131n\u0131 giderememi\u015f elma a\u011façlar\u0131nda yaprak gözleri sürmez ve a\u011faç ç\u0131plak kal\u0131r. Elma yüksek yaz s\u0131ca\u011f\u0131ndan da ho\u015flanmaz. S\u0131cakl\u0131k 40°C’nin üzerine ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman büyüme durur, daha yüksek s\u0131cakl\u0131klarda ise zararlanma görülmeye ba\u015flar.
\n TOPRAK \u0130STE\u011e\u0130
\n Elma, genellikle birçok toprak tiplerinde ba\u015far\u0131l\u0131 sonuç verir. Ancak, elma yeti\u015ftiricili\u011fi için en iyi topraklar pH’s\u0131 6.0-6.5 ve içerisinde normal kireci ve yeteri kadar humus ve nemi bulunan t\u0131nl\u0131, t\u0131nl\u0131-kumlu veya kumlu-t\u0131nl\u0131 geçirgen ve drene edilmi\u015f topraklard\u0131r.
\n
\n SEYRELTME
\n Her yönüyle iyi planlanm\u0131\u015f bir elma bahçesinden çevre \u015fartlar\u0131 da uygun gitti\u011fi zaman, yüklü meyve al\u0131n\u0131r. Bu meyvelerin fazlas\u0131 daha sonra çiçek ve meyve seyretmeleri yoluyla at\u0131l\u0131r. Çiçek ve meyve seyreltmesinin d\u0131\u015f\u0131nda budaman\u0131n da dolayl\u0131 olarak bir meyve seyreltmesi yöntemi oldu\u011fu ve budama ile çiçek gözlerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kesilip at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmelidir.
\n Meyve seyreltmenin etkileri \u015funlard\u0131r:
\n a) Meyve irili\u011fine etkisi
\n Seyreltmenin en göze çarpan etkisi, meyve irili\u011finde görülür. Meyve ba\u015f\u0131na dü\u015fen yaprak say\u0131s\u0131 artt\u0131\u011f\u0131 için, meyvede daha çok karbonhidrat ve sellüloz depolanm\u0131\u015f ve böylelikle daha iri meyve olu\u015fumu gerçekle\u015fmi\u015f olur.
\n b) Meyve rengine etkisi
\n A\u015f\u0131r\u0131 meyve tutumu yapan elma a\u011façlar\u0131ndaki meyve rengi, normal meyve tutumu yapan a\u011façlardakinden daha azd\u0131r. Elmalardaki k\u0131rm\u0131z\u0131 renk, do\u011frudan do\u011fruya yapraklarca olu\u015fturulan karbonhidratlarla ili\u015fkilidir. Seyretmeyle bir meyveye dü\u015fen yaprak miktar\u0131 artt\u0131\u011f\u0131 için k\u0131rm\u0131z\u0131 renk de artm\u0131\u015f olur.
\n c) Kaliteye etkisi
\n K\u0131rm\u0131z\u0131 renk ile meyve kalitesi aras\u0131nda kesin bir ili\u015fki bulundu\u011fu ve seyreltme ile k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte art\u0131\u015f oldu\u011fu için, kalitede de artma olur. Meyve ba\u015f\u0131na dü\u015fecek 30-50 yaprak ile meyvede yeteri kadar karbonhidrat depo edilir.
\n d) Geli\u015fmeye etkisi
\n Çok yüklü meyve, a\u011fac\u0131 zay\u0131flat\u0131r. Böyle a\u011façlar sürgünleri pi\u015fkinle\u015ftiremedikleri için k\u0131\u015f so\u011fuklar\u0131ndan zararlan\u0131r, zay\u0131flar ve ekonomik ömürleri azal\u0131r.
\n e) Düzenli ürün vermeye etkisi
\n Elmalarda meyve gözleri çiçeklenmeden hemen sonra olu\u015fmaya ba\u015flar ve ertesi y\u0131la kadar bütün bir y\u0131l\u0131n sonunda çiçe\u011fe dönü\u015für. Meyve gözü olu\u015fmas\u0131 için karbonhidrat birikimi çok önemlidir. Meyve seyreltmesi yap\u0131lan a\u011façlardaki karbonhidrat birikimi, seyreltme yap\u0131lmayanlara göre çok fazlad\u0131r. Karbonhidrat birikimi sonucu depo edilen enerji, her y\u0131l düzenli ürün al\u0131nmas\u0131nda önemli bir rol oynar.
\n Meyve seyreltmesi erken devrede yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Meyve gözü olu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131ndan önce bitirilmemi\u015f olan bir meyve seyreltmesi her ne kadar irilik, renk ve kalitede bir iyile\u015fme yaparsa da, a\u011fac\u0131n ertesi y\u0131lki ürününü olumsuz etkiler.
\n
\n Elle Seyreltme
\n Her ne kadar %50 pahal\u0131 ise de, iyi seyreltme elle yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Elmalarda çiçek ve meyve olu\u015fumu huzmeler \u015feklindedir. Her huzmede 5 çiçek vard\u0131r. Uygun ko\u015fullarda bu 5 çiçe\u011fin 5’i de meyveye dönü\u015febilir. Normal ko\u015fullarda, bir huzmedeki 5 meyvenin ortada bulunan “kral meyve” d\u0131\u015f\u0131ndakilerin tümü kopar\u0131l\u0131r. Ancak çok kuvvetli vejetatif geli\u015fme göstermesi ko\u015fuluyla Starking Delicious, Golden Delicious, Mutsu vb. elmalarda, huzmede bir yerine iki meyve de b\u0131rak\u0131labilir.
\n Starkrimson Delicious ve Starkspur Golden Delicious gibi yar\u0131 bodur elma çe\u015fitlerinde, bir huzmede birden çok meyve b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r.
\n Kimyasal Seyreltme
\n Elmalarda seyreltme arac\u0131 olarak bir çok kimyasal madde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Yap\u0131lan bir denemede tam çiçeklenmeden 15-20 gün sonra Golden Delicious için 180 gr\/100 lt ve Starking Delicious için 150 gr\/100 lt dozdaki sevin (%50 W.P.) uygulamas\u0131ndan iyi sonuç al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Ayr\u0131ca yar\u0131-bodur geli\u015fen çe\u015fitler (Starkrimson Delicious gibi) için ise, tam çiçeklenmeden 15-20 gün sonra 10 ppm’l\u0131k NAA uygulamas\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar vermi\u015ftir.
\n
\n ANAÇLAR
\n Elma fidan\u0131 üretiminde, tohumdan yeti\u015ftirilen çö\u011fürler veya vegetatif anaçlar kullan\u0131l\u0131r. Anaç üretiminde yararlan\u0131lan tohumlar yabani veya kültür çe\u015fitlerinden al\u0131n\u0131rlar. Vegetatif anaçlar ise “de\u011fi\u015ftirilmi\u015f tepe dald\u0131rmas\u0131” yolu ile kolayca ço\u011falt\u0131labilmektedir.
\n En çok kullan\u0131lan vegetatif anaçlar:
\n – Tam bodur: M-9
\n – Yar\u0131 bodur : MM-106
\n – Kuvvetli : MM-111
\n Elma bahçesi tesisinde kullan\u0131lan anaca ve çe\u015fide göre dikim mesafeleri ve budama sistemleri de de\u011fi\u015fmektedir.
\n Örne\u011fin çö\u011für anac\u0131na a\u015f\u0131l\u0131 standart çe\u015fitler için dikim mesafesi 8mX8m-7mX7m olup, modifiye lider budama sistemi uygulanmaktad\u0131r.
\n Çö\u011für anac\u0131na a\u015f\u0131l\u0131 yar\u0131 bodur (spur tipi) çe\u015fitler için dikim mesafesi, topra\u011f\u0131n kuvvetine göre 6mX3m, 5mX3m veya 4mX3m olup, bir lider ve çok say\u0131da yan dallar olacak, yani gelecekteki yüklü meyveyi çok say\u0131da yan dala da\u011f\u0131tacak ve çam’a benzeyecek \u015fekilde bir budama uygulan\u0131r. Bu amaçla dikim esnas\u0131nda fidan\u0131n tepesi 80 cm’den kesilir. \u0130lk geli\u015fme mevsimi sonu ve daha ilerdeki dönemlerde gerek çat\u0131 dal\u0131, gerekse bunlardan meydana gelecek 2. derecedeki sürgünlerde y\u0131ll\u0131k geli\u015fmenin 1\/3’ü kesilerek standart çe\u015fitlerin aksine bunlarda daha fazla vegetatif geli\u015fme ve yaprak yüzeyi elde edilir. \u0130lk iki y\u0131l boyunca hiç meyve al\u0131nmaz, meydana gelen çiçeklerin tamam\u0131 kopar\u0131larak kuvvetli çat\u0131 olu\u015fumuna yard\u0131mc\u0131 olunur.
\n Çok bodur vegetatif bir anaç olan M-9 üzerine standart çe\u015fitler a\u015f\u0131lan\u0131rsa, dikim mesafesi 1.5mX3.5m veya 2mX3.5m’dir. Bunda lider dal\u0131n geli\u015fmesi dikimden itibaren zay\u0131flat\u0131l\u0131p, yan dallar\u0131n kuvvetlenmesi sa\u011flan\u0131r. \u0130lk dört y\u0131lda liderin zay\u0131flatmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, hemen hemen hiç budama yap\u0131lmaz. Ancak, dikimi izleyen ilk geli\u015fme mevsimi sonundan itibaren yan çat\u0131 dallar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 e\u011fdirilerek, meyve gözü olu\u015fumu te\u015fvik edilir ve dallar\u0131n dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131 artt\u0131r\u0131l\u0131r. 4. y\u0131ldan sonra verim budamas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Bu terbiye sistemi “\u0130\u011f terbiye \u015fekli” olarak tan\u0131mlan\u0131r (\u015eekil 1).
\n Yar\u0131 bodur vegetatif anaç MM-106 üzerine hem standart hem spur çe\u015fitler a\u015f\u0131lanabilir. Standart çe\u015fitler a\u015f\u0131lan\u0131nca dikim aral\u0131\u011f\u0131 4mX5m veya 4mX6m; spur çe\u015fitler a\u015f\u0131lan\u0131nca da 2mX4m olup, modifiye lider terbiye sistemi uygulan\u0131r.
\n
\n
\n \u015eekil 1. Bodur anaç üzerinde kurulmu\u015f bir elma bahçesi
\n Kuvvetli vegetatif anaç MM-111 üzerine hem standart hem de spur çe\u015fitler a\u015f\u0131lanabilir. Dikim mesafesi ve terbiye sistemi çö\u011für anac\u0131nda oldu\u011fu gibidir.
\n DÖLLENME B\u0130YOLOJ\u0130S\u0130
\n Elma çe\u015fitleri genel olarak kendine k\u0131s\u0131rd\u0131rlar. Ancak yabanc\u0131 döllenme ile iyi bir ürün al\u0131nabilir. Döllenmeyi %90 ar\u0131lar yapar. Genç elma bahçeleri için gerekli ar\u0131 miktar\u0131, her 4 dekar için bir kovan veya her 30-40 dekar için 15.000-20.000 ar\u0131d\u0131r. Tam verime geçmi\u015f a\u011façlar için bu miktar 3-4 kat\u0131na ç\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Çiçek zaman\u0131 ar\u0131 çal\u0131\u015fmas\u0131 ve tozlanman\u0131n sa\u011flanabilmesi için bahçeler ilaçlanmaz. Dölleyici çe\u015fit oran\u0131 en az 1\/9 olmal\u0131d\u0131r. Dölleyici çe\u015fitler ana çe\u015fitten 12-15 m’den daha uzakta olmamal\u0131d\u0131r. 2 çe\u015fitten bahçe kurulacak ise her iki çe\u015fitte düzenli verimli ve çiçeklenmeleri ayn\u0131 zamana denk gelmelidir.
\n ÇE\u015e\u0130TLER
\n Meyvecilikte kullan\u0131lan gerek anaç ve gerekse çe\u015fidin geli\u015fme kuvveti azald\u0131kça, bir ba\u015fka deyi\u015fle anaç bodurla\u015ft\u0131kça yo\u011fun meyvecili\u011fe do\u011fru ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015f olur.
\n Yo\u011fun meyvecilikte ise s\u0131k dikimden dolay\u0131 birim alana daha fazla say\u0131da a\u011faç kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için daha yüksek verim elde edilir. Bodur a\u011façlardan kurulmu\u015f meyve bahçelerinden erken ya\u015fta ürün al\u0131n\u0131r. \u0130\u015fgücü ve yap\u0131lan masraflar azal\u0131r, kültür ve bak\u0131m uygulamalar\u0131 kolayla\u015f\u0131r ve daha kaliteli meyve üretimi mümkün olur. Bodur elma a\u011façlar\u0131 ise ya zay\u0131f anaçlar (M-9, MM-106 gibi) kullan\u0131larak ya da yar\u0131 bodur geli\u015fen “Spur tipi” (Starkrimson Delicious, Starkspur Golden Delicious gibi) çe\u015fitler kullan\u0131lmak yolu ile elde edilebilmektedir.
\n \u015eu anda yeti\u015ftiricili\u011fi önerilen elma çe\u015fitleri \u015funlard\u0131r:
\n Stark Earliest: A\u011fac\u0131 yar\u0131 dik, hatta yayvan \u015fekilli, zay\u0131f-orta kuvvette olup, verimi yüksek de\u011fildir. Haziran sonu- Temmuz ba\u015flar\u0131nda olgunla\u015fan yazl\u0131k elmad\u0131r (\u015eekil 2). Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131 Golden Delicious ve Jonathand\u0131r. Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerine önerilir.
\n
\n
\n \u015eekil 2. Stark Earliest
\n
\n Vista Bella: A\u011fac\u0131 kuvvetli geli\u015fir, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve bol verimlidir. Haziran sonu-Temmuz ba\u015f\u0131nda olgunla\u015f\u0131r. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Idared, Jerseymac, Prima. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilen yazl\u0131k bir çe\u015fittir (\u015eekil 3).
\n
\n
\n \u015eekil 3. Vista Bella
\n
\n Jerseymac: A\u011fac\u0131 zay\u0131f olup, yar\u0131-yayvan geli\u015fmektedir. Meyveler orta büyüklükte, bol sulu, aromal\u0131 ve yeme kalitesi iyidir. Temmuzun ikinci haftas\u0131 olgunla\u015f\u0131r. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden Delicious, Granny Smith ve Vista Bella. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilen yazl\u0131k bir çe\u015fittir.
\n Summerred: A\u011fac\u0131 kuvvetli geli\u015fir. Meyveler silindirik-yuvarlak, hafif uzun \u015fekilli, meyve eti gevrek, sulu ve tad\u0131 mayho\u015ftur. Temmuzun son haftas\u0131nda olgunla\u015f\u0131r. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden Delicious ve Jonathan.
\n Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilen yazl\u0131k bir çe\u015fittir.
\n Black Stayman Improved 201: A\u011fac\u0131 yar\u0131 dik, kuvvetli ve verimi çok iyidir. Meyveleri çok güzel renklenir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 125’dir. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden Delicious, Jonathan, Starking Delicious. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir.
\n Prima: A\u011fac\u0131 kuvvetli geli\u015fir. Verimi orta, meyve kabu\u011fu k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli olup, meyve eti bol sulu, hafif mayho\u015f ve kokuludur. Kara lekeye dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. A\u011fustos ay\u0131n\u0131n son haftas\u0131nda olgunla\u015f\u0131r (\u015eekil 4). Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Florina, Vista Bella ve Priamd\u0131r. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir.
\n
\n
\n \u015eekil 4. Prima
\n Mutsu (Sinonim: Cirispin): Japonya’da \u0131slah edilmi\u015f bir çe\u015fit olup, a\u011fac\u0131 yar\u0131 dik geli\u015fir. Pasa çok dayan\u0131kl\u0131d\u0131r, sar\u0131 renkli ve Golden Delicious tipi bir elmad\u0131r. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 132’dir. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Starking Delicious, Granny Smith. Özellikle nemin yüksek oldu\u011fu Karadeniz ve Marmara bölgeleri için Golden Delicious’un yerine önerilmektedir
\n Jonathan: A\u011fac\u0131 yar\u0131 dik-yayg\u0131n, orta kuvvette ve çal\u0131ms\u0131 geli\u015fir, çok verimlidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 123’dir. Küllemeye hassast\u0131r. So\u011fuk hava deposunda uzun süre muhafazas\u0131 güçtür. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden delicious’dur. Marmara ve Ege bölgelerinde önerilir.
\n Starking Delicious: a\u011fac\u0131 kuvvetli yar\u0131 dik geli\u015fir. Çok verimlidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 136’d\u0131r. So\u011fuk hava deposunda Nisana kadar saklanabilir. Her y\u0131l düzenli ve bol ürün verir. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden Delicious, Jonathan’d\u0131r. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir..
\n Golden Delicious: A\u011fac\u0131 dik-yar\u0131 dik ve orta kuvvette geli\u015fir, çok kuvvetlidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 136’d\u0131r. So\u011fuk hava deposunda Mart ay\u0131na kadar saklanabilir. Dikkatli meyve seyreltmesi yap\u0131l\u0131rsa her y\u0131l ve bol ürün verir. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131. Starkrimson Delicious, Starking delicious, Jonathan’d\u0131r. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir.
\n Starkrimson Delicious: A\u011fac\u0131 çok verimli olup, yar\u0131 diktir ve orta kuvvette geli\u015fir. So\u011fuk depoda Nisan ay\u0131na kadar saklanabilir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 140'd\u0131r. Verimli toprak, kuvvetli anaç, dikkatli meyve seyreltmesi, daha çok gübre, su ve kuvvetli budama ister. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Starkspur Golden Delicious, Golden Delicious, Stark Earliest. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir (\u015eekil 5).
\n
\n
\n \u015eekil 5. Starkrimson Delicious
\n Starkspur Golden Delicious: A\u011fac\u0131 çok verimli, yar\u0131 bodur, dik, biraz aç\u0131k geli\u015fir. So\u011fuk depoda Mart ay\u0131na kadar saklanabilir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 140’d\u0131r. Verimli toprak, kuvvetli anaç, dikkatli meyve seyreltmesi, daha çok gübre ve su, kuvvetli budama ister. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Starkrimson Delicious, Starking delicious, Jonathan’d\u0131r. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir.
\n Cooper-7 SB 2: Red Deliciousun spur (yar\u0131bodur) karakterdeki bir mutasyonudur. Meyveler hafif uzunca ve s\u0131vama parlak k\u0131rm\u0131z\u0131 renktedir (\u015eekil 6). Eylülün üçüncü haftas\u0131nda olgunla\u015f\u0131r. Meyve kalitesi oldukça yüksektir. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden Delicious, Granny Smith ve Jerseymac. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir.
\n
\n
\n
\n \u015eekil 6. Cooper 7SB 2
\n Melrose: A\u011fac\u0131 kuvvetli geli\u015fir. Meyveleri iri, meyve rengi parlak karmen k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 olup, yeme kalitesi yüksektir. Geç olgunla\u015f\u0131r. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden Delicious, Granny Smith, Jonathan ve Idared. Elma yeti\u015ftirilen bütün bölgelere önerilir.
\n Skyline Supreme: Starking Delicious’un mutant\u0131 olup, çok iyi renk yapmaktad\u0131r. Meyvesi iri, koyu k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte ve uzunca silindirik \u015fekillidir. Geç olgunla\u015f\u0131r. Yeme kalitesi oldukça iyidir. Özellikle Starking Delicious’un renk yapamad\u0131\u011f\u0131 bölgeler için uygun bir çe\u015fittir. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Golden Delicious ve Jonathan
\n Granny Smith: A\u011fac\u0131 yar\u0131 dik-yayg\u0131n, zay\u0131f-orta kuvvette geli\u015fir, çok verimlidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131 180’d\u0131r. So\u011fuk hava deposunda uzun süre muhafaza edilebilir. Her y\u0131l ve bol ürün verir, so\u011fu\u011fu seven bir çe\u015fittir. Tozlay\u0131c\u0131lar\u0131: Red Delicious, Golden Delicious’dur. Karadeniz ve Marmara bölgelerine önerilir.
\n
\n
\n \u015eekil 7. Granny Smith
\n Amasya: Türkiye’de yeti\u015ftirilen elma çe\u015fitleri aras\u0131nda önemli bir yer tutar. Meyveleri Ekim ay\u0131 ba\u015f\u0131nda toplan\u0131r. \u0130yi sakland\u0131\u011f\u0131 sürece May\u0131s ay\u0131na kadar dayanabilir. A\u011fac\u0131 orta büyüklükte, yayvan bir taç. yapar, uzun ömürlüdür. Bir y\u0131l çok meyve verir, bir y\u0131l dinlenir. Son y\u0131llarda yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarda her y\u0131l ürün veren Amasya tipleri saptanm\u0131\u015f olup, halen bu tiplerden baz\u0131lar\u0131 deneme a\u015famas\u0131ndad\u0131r.
\n Bu çe\u015fitler d\u0131\u015f\u0131nda yeni çe\u015fitlerin (Fuji, Gala, Mondial Gala, Elstar, Jonagold, Breaburn, Red Breaburn, Galaxy vb gibi) seçimi için çal\u0131\u015fmalar devam etmektedir. Bu konuda daha fazla bilgi almak için \u0130l ve \u0130lçe Tar\u0131m Müdürlüklerine ya da Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Ara\u015ft\u0131rma enstitüsüne ba\u015fvurulabilir.
\n
\n ARMUT YET\u0130\u015eT\u0130R\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n Armut ülkemizin hemen hemen bütün bölgelerinde rahatl\u0131kla yeti\u015febilen bir türdür. Yap\u0131lan istatistiklere göre Türkiye’deki armut a\u011faç say\u0131s\u0131 13 milyon adet, üretim ise 360 bin tondur. A\u011faç say\u0131s\u0131 ve üretim miktarlar\u0131nda son y\u0131llarda gözle görülür derecede bir dü\u015fü\u015f ya\u015fanmakta ve bunun en önemli nedenlerinden birisi olarak da Armut Ate\u015f Yan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 gösterilmektedir.
\n Dünya armut üreticileri içersinde y\u0131llara göre de\u011fi\u015fmekle birlikte Türkiye ilk 7 içersindeki yerini korumaktad\u0131r.
\n
\n \u0130KL\u0130M \u0130STEKLER\u0130
\n Il\u0131man iklim meyvesi olan armut, k\u0131\u015f so\u011fuklar\u0131na elmadan daha az dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. \u0130lkbahar geç donlar\u0131n\u0131n s\u0131k görüldü\u011fü ekolojilerde geç çiçek açan çe\u015fitlerin dikilmesi kazanç aç\u0131s\u0131ndan büyük önem ta\u015f\u0131r.
\n Çe\u015fitler aras\u0131nda farklar bulunmakla birlikte, armut k\u0131\u015f\u0131n 7.2oC ‘nin alt\u0131nda 1000-1500 saatlik bir so\u011fuklama ihtiyac\u0131 gösterir. E\u011fer bu ihtiyaç kar\u015f\u0131lanmazsa geç ve düzensiz çiçeklenme olur veya gözler hiç sürmez.
\n
\n TOPRAK \u0130STEKLER\u0130
\n Geçirgen, derin, s\u0131cak ve besin maddelerince zengin topraklar armut yeti\u015ftiricili\u011fi için uygundur. Armut toprak bak\u0131m\u0131ndan fazla seçici olmamakla birlikte yüzlek, kuru ve ta\u015fl\u0131 topraklarda yeti\u015ftirilirse, meyve kalitesi bundan olumsuz (kumlu meyve) olarak etkilenir. Ayn\u0131 \u015fekilde a\u011f\u0131r ve nemli topraklarda yeti\u015ftirilen armutlarda da meyve kalitesi, özellikle tat yönünden bozulmu\u015f, meyvenin depo ömrü k\u0131salm\u0131\u015f olur.
\n
\n ANAÇLAR
\n Ülkemizde armut için ilk kullan\u0131lan anaçlar; do\u011fada yabani olarak bulunan ahlat ve armutlar olmu\u015ftur. Bundan sonra yo\u011fun olarak fidan üretimine geçilmi\u015f ve anaç olarak armut çö\u011fürü ile ayva-A kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayva-A ‘n\u0131n avantaj\u0131 küçük a\u011façlar meydana getirmesi ve düzenli suland\u0131\u011f\u0131 taktirde daha kaliteli meyveler olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda ayva-A n\u0131n dezavantaj\u0131; Williams, Coscia ve Starkrimson gibi baz\u0131 çe\u015fitlerle a\u015f\u0131 uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 göstermesidir. Uyu\u015fmazl\u0131k gösteren çe\u015fitler için B. Hardy, ara anaç olarak kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n
\n BAHÇE KURMA
\n Kapama armut bahçesi kurulaca\u011f\u0131 zaman mutlaka sa\u011fl\u0131kl\u0131, ismine do\u011fru, a\u015f\u0131l\u0131 ve bir ya\u015fl\u0131 fidanlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131nda fayda vard\u0131r. Anaç olarak ayva-A kullan\u0131lm\u0131\u015f ise, a\u011façlara verilmesi gereken aral\u0131k ve mesafeler genellikle ço\u011fu çe\u015fitler için 3×4 m armut çö\u011fürü anaç olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f ise, 5×7 m mesafe birçok çe\u015fit için yeterli gelmektedir.
\n
\n
\n \u015eekil 8. Armut bahçesinden genel bir görünü\u015f
\n
\n ÇE\u015e\u0130TLER
\n Yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lan armut çe\u015fitleri k\u0131smen kendine verimli veya tamamen kendine k\u0131s\u0131rd\u0131r. Bunun için bahçe kurmadan önce çe\u015fitlerin bu özellikleri ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131 veya tek çe\u015fitten de\u011fil en az üç veya dört çe\u015fitten olu\u015fan bir bahçe plan\u0131 olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca çe\u015fitlerin çiçeklenme tarihlerinin de birbiri ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na özen gösterilmelidir. Tozlanma olay\u0131 ar\u0131larla oldu\u011fu için, mutlaka armut bahçelerinde veya yak\u0131n\u0131nda ar\u0131 kovan\u0131 bulundurulmas\u0131 tozlanma ve döllenme için yararl\u0131 olacakt\u0131r.
\n June Beauty: Haziran ay\u0131 sonlar\u0131nda olgunla\u015fan en erkenci armut çe\u015fididir. Meyvenin güne\u015f gören taraf\u0131 pembe yanak yapar. Hasat gecikirse unlula\u015fma meydana gelir. Erkencilik en büyük avantaj\u0131d\u0131r.
\n Akça: Yerli çe\u015fitlerimiz içersinde en erken olgunla\u015fan, meyvesi küçük, tatl\u0131 ve sulu bir çe\u015fittir. Temmuz ay\u0131n\u0131n ilk haftas\u0131nda hasat edilir. Yeme olumunda meyve sar\u0131ms\u0131 aç\u0131k ye\u015fildir.
\n Mustafabey: Temmuz ay\u0131n\u0131n ikinci haftas\u0131nda hasat edilen a\u011façlar\u0131 kuvvetli büyüyen yerli çe\u015fitlerimizdendir. Meyvelerin güne\u015f gören taraflar\u0131 k\u0131rm\u0131z\u0131 renk yapar.
\n B. P. Morettini: A\u011façlar\u0131 orta kuvvette büyüyen iri meyveli yabanc\u0131 bir çe\u015fittir. Temmuz ay\u0131n\u0131n üçüncü haftas\u0131nda toplan\u0131r. Meyveleri ince kabuklu tereya\u011f\u0131 tipinde sulu ve güne\u015f gören yüzü pembe renklidir.
\n Coscia: A\u011façlar\u0131 kuvvetli büyür ve temmuz sonunda hasat edilir. Meyveleri orta irilikte kal\u0131n kabuklu sulu tatl\u0131 ve çok az kumludur. Yeme olumunda aç\u0131k sar\u0131 renklidir.
\n Santa Maria: A\u011façlar\u0131 orta kuvvette büyür ve a\u011fustos ay\u0131 ba\u015f\u0131nda hasat edilir. Meyveleri tereya\u011f\u0131 tipinde, iri, sulu, tatl\u0131ms\u0131 ve yeme olumunda çok aç\u0131k sar\u0131 renklidir.
\n Starkrimson: Ülkemizde yeti\u015ftirilen, kabuk rengi s\u0131vama k\u0131rm\u0131z\u0131 ol<\/p>\n
<\/p>\n