Meyve yeti\u015ftiricili\u011finde birim alandan elde edilecek verimin art\u0131r\u0131lmas\u0131, a\u011façlar\u0131 küçülterek birim alana daha fazla say\u0131da a\u011faç dikilmesi yoluyla sa\u011flan\u0131r. A\u011façlar\u0131 küçültmede en etkili vas\u0131ta da bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 anaç kullanmakt\u0131r. Bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 anaçlar sadece birim alandan elde edilecek verimi art\u0131rmakla kalmazlar. Ayn\u0131 zamanda verime yatma ya\u015f\u0131n\u0131 öne al\u0131rlar (\u015eekil 1), kaliteyi art\u0131r\u0131rlar, bütün kültürel (Budama, ilaçlama, hasat gibi) uygulamalar\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131rlar, maliyeti dü\u015fürürler ve k\u0131saca meye yeti\u015ftiricili\u011fini modernle\u015ftirirler.
\n
\n
\n \u015eekil 1. Bodur anaç üzerinde iki ya\u015fl\u0131 Starking Delicious a\u011fac\u0131
\n MODERN MEYVEC\u0130L\u0130\u011e\u0130N GEREKLER\u0130
\n 1. Her Y\u0131l ve Düzenli Ürün
\n Meyve a\u011façlar\u0131 tam verim ça\u011f\u0131na gelinceye kadar her y\u0131l gittikçe artan bir \u015fekilde ürün verir ve bu ya\u015ftan sonra da ekonomik ömrü süresince düzenli olarak ürün vermeye devam eder. Ancak az da olsa baz\u0131 çe\u015fitler bir y\u0131l meyve verir, ertesi y\u0131l az meyve verir veya hiç meyve vermez. Bu duruma periyodizite diyoruz. Bu özelli\u011fi gösteren çe\u015fitlerden sak\u0131nmak gerekir. Bodur anaçlar üzerine a\u015f\u0131lanan çe\u015fitler erken verime yatarak, her y\u0131l düzenli ürün verirler.
\n 2. Yat\u0131r\u0131m\u0131n \u0130lk Y\u0131llarda Geriye Dönü\u015fü
\n Erken ya\u015flarda verime yatma ve birim alana daha çok a\u011fac\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 anaçlar\u0131n özelli\u011fidir. Çok bodur bir anaç olan M 9 üzerine a\u015f\u0131l\u0131 elmalar, dikimin hemen ertesi y\u0131l çiçek açar ve meyve verirler. Yar\u0131 bodur bir anaç olan MM 106 üzerine a\u015f\u0131l\u0131 kuvvetli geli\u015fen çe\u015fitler üçüncü y\u0131lda, zay\u0131f geli\u015fen çe\u015fitler ikinci y\u0131lda meyve verirler. Halbuki geleneksel olarak kullan\u0131lan çö\u011für (Yabani) üzerine a\u015f\u0131l\u0131 olan çe\u015fitler, dikimi izleyen be\u015finci veya alt\u0131nc\u0131 y\u0131lda verime geçerler.
\n
\n \u015eunu önemle belirtmek gerekir ki; M9 anac\u0131na a\u015f\u0131l\u0131 çe\u015fitler tam ve ekonomik verime 3. ve 4. ya\u015f\u0131nda geldi\u011fi halde; çok kuvvetli geli\u015fen anaçlar üzerine a\u015f\u0131l\u0131 ayn\u0131 çe\u015fitler 12-15. y\u0131lda gelirler. Bu nedenle, yat\u0131r\u0131m\u0131n erken y\u0131llarda geriye dönü\u015fünün sa\u011flanmas\u0131 bodur anaç kullanmakla mümkün olur (\u015eekil 2).
\n
\n Armut çe\u015fitleri için kullan\u0131lan ve bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir anaç olan ayva kökenli EM Quince A üzerine a\u015f\u0131l\u0131 çe\u015fitleri, dikimin üçüncü-dördüncü y\u0131l\u0131nda verime yatarak erken ya\u015flarda karl\u0131l\u0131k getirir. \u015eeftali, erik, kiraz ve kays\u0131larda kullan\u0131lan bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 anaçlar, elma ve armuttaki kadar olmasa da, geleneksel çö\u011für anaçlar\u0131na göre, çok daha erken verime yatarak, karl\u0131l\u0131k sa\u011flarlar. Özellikle, son y\u0131llarda de\u011fi\u015fik ülkelerde kullan\u0131lmaya ba\u015flanan ve yar\u0131-bodur, bodur olarak bilinen kiraz anaçlar\u0131ndan Gisel A 5 ve Gisel A 6’n\u0131n da erken verime yatt\u0131\u011f\u0131 ve birim alana daha fazla a\u011faç (70- 80 a\u011faç\/dekar) dikimine müsaade etti\u011fi bildirilmektedir.
\n Her ne kadar bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 anaçlarla dekara daha çok say\u0131da a\u011faç kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle, ba\u015flang\u0131ç masraf\u0131 biraz fazla ise de, dikimi izleyen hemen ertesi y\u0131l verimin al\u0131nmaya ba\u015flamas\u0131yla, yap\u0131lan bu masraf\u0131n, di\u011fer kuvvetli geli\u015fen anaçlara göre çok daha k\u0131sa zamanda geriye dönü\u015fünü sa\u011flamak mümkün olmaktad\u0131r.
\n 3. Üretim Maliyetinde Azalma ve \u0130\u015fgücünde Azalma
\n
\n Bodur a\u011façlar\u0131n ilaçlanmalar\u0131, tart\u0131\u015fmas\u0131z olarak, kuvvetli geli\u015fenlere göre daha kolay ve ekonomiktir. Çünkü büyük a\u011façlar\u0131n ilaçlanmalar\u0131 daha çok dikkat, daha uzun zaman ve daha güçlü makinalar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 gerektirirler.
\n Bodur a\u011façlarda kimyasal yolla ve elle seyreltme ile budama da, ayn\u0131 ilaçlamada görüldü\u011fü gibi kolay ve daha ekonomik olmaktad\u0131r. Her türlü kültürel uygulamadaki gerekli i\u015fgücü miktar\u0131 önemli ölçüde azalmaktad\u0131r. Örne\u011fin budama için dekara gerekli i\u015fgücü M 9’da 2 saat, kuvvetli geli\u015fen anaçlar\u0131nda ise 8 saate ç\u0131kmaktad\u0131r.
\n Bodur a\u011façlarda tart\u0131\u015f\u0131lmayan di\u011fer bir üstünlük de, meyve hasad\u0131n\u0131n daha kolay ve ucuz olmas\u0131 ile hasat esnas\u0131nda a\u011façlarda mekanik zararlanma ihtimalinin az olmas\u0131 ve merdiven kullanmaya gerek kalmamas\u0131d\u0131r (\u015eekil 3). Bodur a\u011façlardaki meyveleri çocuklar ve bayanlar yerden, merdiven kullanmaks\u0131z\u0131n kolayca ve çok k\u0131sa zamanda toplayabilirler.
\n
\n
\n \u015eekil 3. Bodur a\u011façlarda hasat
\n Yalova-Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsünde sonuçland\u0131r\u0131lan bir çal\u0131\u015fmada, kuvvetli anaç üzerindeki 1 kg elman\u0131n maliyetinin, bodur anaç üzerindekinin en az 2, 2.5 kat\u0131 oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir.
\n 4. De\u011fi\u015fen \u015eartlar ve Pazar \u0130steklerine Kolay Uyabilme
\n Ya\u015fl\u0131 ve büyük a\u011façlar\u0131n bahçede tutulmas\u0131 karl\u0131 olmay\u0131p, bunlar\u0131n sökülmeleri de çok zor ve pahal\u0131d\u0131r. Yeti\u015ftiricilerdeki genel kanaat, kuvvetli geli\u015fen a\u011façlar\u0131n 6-10 ya\u015f\u0131nda verime yatt\u0131klar\u0131 ve 15-20 y\u0131l tam verimde kalarak, 25-30 y\u0131lda ekonomik ömürlerini tamamlad\u0131klar\u0131 \u015feklindedir. Yani böyle a\u011façlar ekonomik ömürlerini 25-30 y\u0131lda tamamlad\u0131klar\u0131ndan, bunlar\u0131n yerine yeni a\u011façlar\u0131n dikilmesi 25-30 y\u0131l al\u0131r.
\n Bodur a\u011façlar ise, dikimden sonra hemen verime yat\u0131p, ilk y\u0131llarda kara geçtiklerinden ve küçük a\u011façlar yapt\u0131klar\u0131ndan sökülmeleri kolay olup, yeniden dikilenler daha k\u0131sa zamanda verime yatarlar. \u0130\u015fte bodur a\u011façlar\u0131n bu özelli\u011fi nedeniyle, pazar istekleri azalarak cazibesini kaybeden bir çe\u015fit, daha cazip olan bir çe\u015fitle k\u0131sa sürede de\u011fi\u015ftirilebilir.
\n 5. Yüksek Meyve Verimi ve Meyve Kalitesi
\n Bodur a\u011façlarla kurulu meyve bahçelerinde ilk birkaç y\u0131l içerisindeki verimin, kuvvetli a\u011façlardan kurulu bahçelere göre çok fazla oldu\u011fu tart\u0131\u015fma kabul etmez.
\n Bu konuda elmalar üzerinde Yalova’da yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar sonucunda, tam bodur M 9 anac\u0131 üzerine a\u015f\u0131l\u0131 Starking Delicious ve Golden Delicious çe\u015fitleri dekara 143 a\u011faç dikilmi\u015f ve 8 y\u0131ll\u0131k toplam dekara verim olarak Starking Delicious’dan 30.556 Kg, Golden Delicious’dan 20.040 kg, buna mukabil ayn\u0131 ya\u015fta tohum anac\u0131(çö\u011für) üzerine a\u015f\u0131l\u0131 ayn\u0131 çe\u015fitlerden s\u0131ras\u0131yla 6.472 ve 7.784 kg verim al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bir ba\u015fka ifade ile bodur a\u011façlarla kurulmu\u015f bir elma bahçesinden, kuvvetli geli\u015fen a\u011façlardan kurulmu\u015f geleneksel elma bahçelerine göre, ilk 8 y\u0131lda Starking Delicious için yakla\u015f\u0131k 5 kat ve Golden Delicious için 2.5 kat verim almak mümkün olmu\u015ftur.
\n Çok bodur a\u011façlarla kurulmu\u015f ayn\u0131 bahçede ilaçlama, budama, meyve seyreltmesi, sulama ve hasat gibi kültürel uygulamalar da daha kolay, ucuz ve etkili oldu\u011fundan, 1 kg elman\u0131n maliyeti de dü\u015fük olmu\u015ftur. Sonuç olarak, ilk 8 y\u0131ll\u0131k verilere göre, s\u0131k dikilmi\u015f bodur elma bahçeleri, seyrek aral\u0131klarla dikilen geleneksel bahçelere göre Starking Delicious için 11.5 kat, Golden Delicious için 3.5 kat daha ekonomik olmaktad\u0131r. Golden Delicious elma çe\u015fidinde periyodisite e\u011filiminin mevcut olmas\u0131 nedeniyle, Starking Delicious’a göre daha az karl\u0131 olmu\u015ftur.
\n Bodur anaçlar üzerine a\u015f\u0131l\u0131 a\u011façlar, alçak boylu ve aç\u0131k geli\u015fen a\u011façlar olduklar\u0131ndan, gölgelenme ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 için, iyi bir güne\u015flenme ve havalanma ile yeknesak ve çok iyi renkli meyveler meydana getirirler. Böylece pazarlanabilir I. s\u0131n\u0131f meyve oran\u0131 da %85-95 aras\u0131ndad\u0131r. Oysa geleneksel, kuvvetli geli\u015fen a\u011façlarda bu oran %50-60 aras\u0131ndad\u0131r.
\n
\n BODUR MEYVE YET\u0130\u015eT\u0130R\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130N\u0130N PRAT\u0130K ESASLARI
\n Bodur a\u011façlar\u0131 standartlar\u0131ndan ay\u0131ran özellik, sadece daha küçük olmalar\u0131 de\u011fildir. A\u011fac\u0131n \u015fekli ve yay\u0131lmas\u0131, meyveye yatma ya\u015f\u0131, çiçeklenme ve hasat zaman\u0131, sürgün çap\u0131, a\u011fac\u0131n ömrü, meyve verme tabiat\u0131, yaprak\/meyve oran\u0131 ve bitkinin besin maddeleri iste\u011fi yönünden bodur a\u011façlar standartlar\u0131ndan farkl\u0131d\u0131rlar.
\n A\u011façlardan bol meyve almak, bizzat bodurla\u015ft\u0131rma yöntemidir. Genç a\u011façlarda geli\u015fmenin fazla olu\u015fu meyvesiz olu\u015flar\u0131ndand\u0131r. Verim ça\u011f\u0131na geldikçe verim artt\u0131\u011f\u0131 için, yani depo maddelerinin bir k\u0131sm\u0131 meyveye gitti\u011finden, geli\u015fmeleri azal\u0131r. Bu bak\u0131mdan erken ya\u015fta meyve veren a\u011faç, geç ya\u015fta meyve verene göre daha bodur olur. Örne\u011fin, türlerden \u015feftali ve elmalardan M 9 anac\u0131nda oldu\u011fu gibi.
\n Bir ya\u015fl\u0131 fidan\u0131n dikim esnas\u0131nda 70-80 cm’den tepesi vurularak uygulanan alçaktan taçland\u0131rma yöntemi de, erken meyveye yatma ve bodurla\u015ft\u0131rma etkisi yapar.
\n Genç a\u011façlarda budaman\u0131n hafif \u015fiddette yap\u0131lmas\u0131 da erken çiçek ve meyve olu\u015fumuna neden olarak, bodurluk sa\u011flar. Kuvvetli geli\u015fme gösteren bir sürgünde yap\u0131lacak uç alma, yan gözleri te\u015fvik ederek, daha yayg\u0131n ve bodur geli\u015fmeye neden olur.
\n Kök budamas\u0131 yoluyla da bodurluk elde edilebilir. Kökler su ve suda erimi\u015f besin maddelerinin a\u011fac\u0131n üst k\u0131s\u0131mlar\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan; bunlar\u0131n geli\u015fmelerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 tutulmalar\u0131, vegetatif geli\u015fmeyi azaltmak suretiyle meyve gözü te\u015fekkülü te\u015fvik edilmi\u015f olur. Sürüm esnas\u0131nda pullukla veya do\u011frudan yap\u0131lan kesim yoluyla köklerde meydana getirilen zararlanma ile bu sa\u011flan\u0131r. Bunun ad\u0131 kök budamas\u0131 olup, en iyi yap\u0131lma zaman\u0131 da sonbaharda a\u011façlar\u0131n pi\u015fkinle\u015fti\u011fi dönemdir.
\n Bilezik alma, bo\u011fma ve çentik açma gibi uygulamalar da meyve gözü olu\u015fumunu te\u015fvik ederek, bodurluk sa\u011flar. Meyve türlerindeki çiçek gözleri bir y\u0131l önceki geç ilkbahar veya erken yaz döneminde olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan, bu i\u015flemlerin en iyi zaman\u0131 da bu dönemdir.
\n A\u011faç dallar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131ya e\u011ferek ba\u011flama veya dik geli\u015fme yerine geni\u015f aç\u0131l\u0131 dallar elde etmek de meyve gözü olu\u015fumunu te\u015fvik ederek bodurluk sa\u011flar. Fakat, bu uygulamay\u0131 spur tipi (yar\u0131 bodur) çe\u015fitlerde yapmamak gerekir.
\n Yukar\u0131da say\u0131lan bodurla\u015ft\u0131rma amac\u0131yla uygulanan yöntemlerden en etkili ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olan\u0131 \u015füphesiz ki; genetik bodur anaç kullanmakt\u0131r. Genetik bodur anaçlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ile modern meyvecilik gereklerinin hemen hemen hepsinin yerine getirilmesi mümkün olmaktad\u0131r.
\n
\n MEYVEC\u0130L\u0130KTE BODURLA\u015eTIRICI ANAÇLAR
\n Bodur bitkiler yüzy\u0131llardan beri bilinmektedir. Ancak, daha çok süs bitkisi olarak ilgi çeken bodur bitkilerden meyvecilik aç\u0131s\u0131ndan ilk kay\u0131tlar M.S. 1700’lerde bodur kay\u0131s\u0131lar hakk\u0131nda elde edilmi\u015ftir.
\n Avrupa k\u0131tas\u0131nda, \u0131l\u0131man iklim meyve türlerinde bodurluk daha büyük önem kazanm\u0131\u015f ve bodur anaç kullan\u0131larak meyve yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bodur anaç kullan\u0131lmas\u0131 her ne kadar oldukça eski tarihlere dayan\u0131yorsa da, modern meyvecilik aç\u0131s\u0131ndan ilk bodur anaçlar 19. Yüzy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda kullan\u0131lmaya ve 1960’l\u0131 y\u0131llarda da ticari olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.
\n Bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olan ve klonal olarak üretilebilen anaçlar konusunda üzerinde en çok çal\u0131\u015f\u0131lan meyve türü elma olup, bunu armut takip etmektedir. Ancak, son y\u0131llarda erik ve kirazda da giderek yayg\u0131nla\u015fan bodur anaç kullan\u0131m\u0131 h\u0131zla artmaktad\u0131r.
\n Ülkemizde de 1980’li y\u0131llardan beri özellikle elma ve armut yeti\u015ftiricili\u011finde kullan\u0131lan bodur anaçlara esas ilgi 1990’l\u0131 y\u0131llarda artm\u0131\u015f ve bu ilgi ve talep gittikçe artmaktad\u0131r.
\n
\n Meyvecilikte En Çok Kullan\u0131lan Bodur,
\n Yar\u0131-Bodur Anaçlar
\n 1. Elma anaçlar\u0131
\n Bugüne kadar yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarda elde edilen elma klon anaçlar\u0131 “çok bodur”dan “çok kuvvetli”ye kadar de\u011fi\u015fen bir seri olu\u015ftururlar ve a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131rlar.
\n
\n Çok bodur (M 9, M 27)
\n Bodur (M 26)
\n Yar\u0131 bodur (M 7, Mm 106)
\n Kuvvetli (M 2, MM 111)
\n Çok kuvvetli (M 25, geleneksel tohum anaçlar\u0131)
\n Ancak, burada en çok kullan\u0131lanlar özetlenecektir.
\n M 9: Çok bodur ve bodur s\u0131n\u0131fa giren elma klon anaçlar\u0131ndan dünyada en çok kullan\u0131lan\u0131 M 9 anac\u0131d\u0131r. Sürgünleri kal\u0131nca olup, düzgün gövde yaparlar. Yapraklar\u0131 geni\u015f ve uzunca \u015fekillidir. Kaliteli kök yaparlar ancak, kökleri biraz gevrek olup kolayca k\u0131r\u0131l\u0131r. Çok bodur a\u011façlar meydana getirirler. Verimli topraklarda daha iyi geli\u015firler, dikimden itibaren deste\u011fe ihtiyaç gösterirler. Dikimin hemen ertesi y\u0131l\u0131 meyve vermeye ba\u015flar ve en iyi ko\u015fullarda bile boyu hiçbir zaman 2.50-2.70 m’yi geçmez. A\u011façlara “ince i\u011f \u015fekli” terbiye sistemi budamas\u0131 tavsiye edilir.
\n M 9 bo\u011faz çürüklü\u011füne dayan\u0131kl\u0131 fakat, ate\u015f yan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve pamuklu bite hassast\u0131r. Fidanl\u0131klarda “de\u011fi\u015ftirilmi\u015f hendek dald\u0131rmas\u0131” ile ço\u011falt\u0131l\u0131rlar. Bu anaç, özellikle sulaman\u0131n sorun olmayaca\u011f\u0131 bölgelere tavsiye edilmektedir. Verilecek dikim aral\u0131klar\u0131 da toprak verimlili\u011fine göre 1.5 m x 3.5 m veya 2.0 m x 3.5 m olmal\u0131d\u0131r. M 9 üzerine kesinlikle Starkrimson Delicious ve Starkspur Golden Delicious gibi spur tipi (yar\u0131 bodur) geli\u015fen çe\u015fitler a\u015f\u0131lanmamal\u0131d\u0131r.
\n MM 106: Yar\u0131 bodur bir anaç olup, pamuklu bite dayan\u0131kl\u0131, ancak kök bo\u011faz\u0131 çürüklü\u011füne hassast\u0131r. Dikilecek topraklar\u0131n çok iyi drene edilmesi gerekmektedir. Çok iyi kök sistemi olu\u015fturur ve a\u011façlar\u0131 kaz\u0131kla desteklemeye gerek göstermezler. Yar\u0131 bodur geli\u015fen a\u011façlar olu\u015fturur, dikimi izleyen 2-3’üncü y\u0131llarda önemli ölçüde meyveye yatar.
\n Hem yar\u0131 bodur (spur tipi) ve hem de kuvvetli geli\u015fen çe\u015fitler için uygun bir anaçt\u0131r. Üzerine yar\u0131 bodur geli\u015fen çe\u015fitler a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131nda, a\u011façlar hemen hemen M 9 üzerine a\u015f\u0131l\u0131 kuvvetli geli\u015fen çe\u015fitler gibi küçük kal\u0131r. Bu bak\u0131mdan, verilecek dikim aral\u0131klar\u0131, üzerine a\u015f\u0131lanan çe\u015fide göre de\u011fi\u015fir. Kuvvetli geli\u015fen çe\u015fitler a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131nda, topra\u011f\u0131n kuvvetine göre 5 m x 3 m veya 5 m x 2.5 m; yar\u0131 bodur geli\u015fen çe\u015fitler a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131nda, 4.0 m x 2.5 m veya 4 m x 2.0 m dikim aral\u0131klar\u0131 verilmesi uygundur. Üzerine kuvvetli geli\u015fen çe\u015fitler a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fik doruk dall\u0131, yar\u0131 bodur çe\u015fitler a\u015f\u0131lan\u0131nca çam \u015fekli (bir lider ve çok say\u0131da yan dall\u0131) terbiye sistemi tavsiye edilir.
\n MM 111: Kuvvetli ve dik geli\u015fir. Köklenmesi çok iyi ve kalitelidir. MM 111 üzerine a\u015f\u0131l\u0131 çe\u015fitler yar\u0131 kuvvetli a\u011façlar meydana getirirler ve kuvvetli büyüyen tohum anaçlar\u0131n\u0131n %75-80’i kadar geli\u015firler. Dikim aral\u0131klar\u0131, kuvvetli geli\u015fen çe\u015fitler için 6 m x 3.5 m, spur çe\u015fitler için 5 m x 3 m olarak tavsiye edilmektedir.
\n MM 111 üzerine a\u015f\u0131l\u0131 çe\u015fitler de\u011fi\u015fik toprak \u015fartlar\u0131na iyi adapte olan, sa\u011fl\u0131kl\u0131, topra\u011fa iyi tutunan ve kaz\u0131kla destek gerektirmeyen a\u011façlar meydana getirirler.
\n 2. Armut anaçlar\u0131
\n Armudun kendi türü içerisinde bodur anac\u0131 geli\u015ftirilmi\u015fse de (OH x F51, OH x F 69 gibi), genel olarak ayva kökenli klon anaçlar\u0131 bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 anaç olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n M Quince A: Üzerine a\u015f\u0131l\u0131 armut çe\u015fitlerini bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkiye sahiptir. Yabani armut anac\u0131 üzerine a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ayn\u0131 çe\u015fitlerin %30-60’\u0131 kadar büyür ve ortalama bir y\u0131l daha önce verime yatar.
\n Araziyi ekonomik olarak kullanmak için, s\u0131k dikilmeleri tavsiye edilir. Her a\u011faca bir herek verildi\u011fi zaman, 4.5 m x 3 m, tele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 3 m x 2.5 m aral\u0131klarla dikilirler. Ancak baz\u0131 armut çe\u015fitleri ile a\u015f\u0131 uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 gösterdi\u011fi için, ara anaç kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.
\n M Quince C: Armut çe\u015fitleri için kullan\u0131lan ve çok bodur olan klonal ayva anac\u0131d\u0131r. Quince A’n\u0131n % 50’si kadar geli\u015fir. Birim alanda oldukça yüksek verim ve erkencilik sa\u011flar.
\n Ayr\u0131ca M Quince B, BA 29, Sydo, Adams gibi di\u011fer ayva klon anaçlar\u0131 var ise de, bunlardan BA 29 d\u0131\u015f\u0131ndakiler kullan\u0131lmamaktad\u0131r.
\n 3. Kiraz – Vi\u015fne anaçlar\u0131
\n Dünyada son y\u0131llara kadar kullan\u0131lan Yabani Ku\u015f Kiraz\u0131 ve \u0130dris tohum anaçlar\u0131, yerlerini yava\u015f yava\u015f bodur, yar\u0131-bodur geli\u015fen klon anaçlar\u0131na b\u0131rakmaktad\u0131r. Özellikle bat\u0131 Avrupa ülkelerinde bu bodur klon anaçlar\u0131 h\u0131zla yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da k\u0131sa özellikleri aç\u0131klanan ve bodur olduklar\u0131 bildirilen Kiraz-Vi\u015fne klon anaçlar\u0131ndan en yayg\u0131n olarak kullan\u0131lanlar\u0131 ülkemize de getirtilerek Yalova- Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsü koordinatörlü\u011fünde 6 ayr\u0131 ekolojik bölgede denemeleri kurulmu\u015f olup, \u015fu ana kadar yap\u0131lan gözlem ve saptamalara göre Gisel A 5 en ümitvar olarak görülmektedir.
\n Mahalep SL 64: Mahalep'ten seleksiyon yoluyla elde edilmi\u015f olup, hem ye\u015fil ve hem de odun çelikleriyle kolayl\u0131kla ço\u011falt\u0131labilir. Bütün kiraz çe\u015fitleriyle iyi a\u015f\u0131 uyu\u015fmas\u0131 gösterir. Erken meyveye yatar. Orta büyüklükte a\u011façlar yapar. Özellikle kumlu, çak\u0131ll\u0131 pHs\u0131 yüksek topraklara tavsiye edilir.
\n Gisel A5: Almanya’da Giessen Üniversitesi taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Gisel A serisinden bir klon anac\u0131 olup, Prunus cerasus x Prunus canescens melezidir. Yabani tohum anaçlar\u0131na göre % 50-60 oran\u0131nda bodurluk sa\u011flar. Erken meyveye yatar (\u015eekil 4). Özellikle a\u011f\u0131r, killi topraklarda iyi sonuç verir. Doku kültürleri yoluyla ço\u011falt\u0131lmaktad\u0131r.
\n Gisel A 6 ayn\u0131 seriden elde edilmi\u015f olup, geççi ve kendine verimli olan çe\u015fitler için daha çok önerilmektedir.
\n
\n
\n \u015eekil 4. Gisel A 5 üzerine a\u015f\u0131l\u0131 2 ya\u015fl\u0131 0900 Ziraat kiraz çe\u015fidi
\n
\n Ma x Ma 14: Mahalep’ten seleksiyon yoluyla elde edilmi\u015f, yar\u0131 bodur bir anaç olup, Fransa’da daha çok kullan\u0131lmaktad\u0131r. Kireçten kaynaklanan kloroza dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fu bildirilmektedir. Erken meyveye yatar. Bakteriyel kansere de tolerant oldu\u011fu bilinmektedir. Doku kültürleri yoluyla ço\u011falt\u0131lmaktad\u0131r.
\n Weiroot 158: Almanya’da vi\u015fnelerden seleksiyon yolu ile elde edilmi\u015f bodur bir klon anac\u0131d\u0131r. Baz\u0131 kiraz çe\u015fitleriyle a\u015f\u0131 uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 göstermektedir. Ye\u015fil çelikle kolayl\u0131kla ço\u011falt\u0131labilmektedir. Erken meyveye yatar.
\n Tabel (Edabriz): \u0130randa vi\u015fnelerden seleksiyon yoluyla elde edilmi\u015f ve Fransa’da geli\u015ftirilmi\u015ftir. Ye\u015fil çelikle ço\u011falt\u0131labilir. Ancak, daha çok doku kültürleri yoluyla ço\u011falt\u0131lmaktad\u0131r. Bütün kiraz çe\u015fitleriyle iyi a\u015f\u0131 uyu\u015fmas\u0131 göstermektedir. Yar\u0131 bodur bir anaçt\u0131r. Killi-t\u0131nl\u0131 topraklar\u0131 tercih eder. Kurak ve PH’s\u0131 yüksek topraklarda iyi sonuç vermez.
\n Mazzard F 12\/1: Ku\u015f kiraz\u0131ndan seleksiyon yolu ile elde edilmi\u015f, kuvvetli geli\u015fen bir klon anac\u0131d\u0131r. Bütün kiraz-vi\u015fne çe\u015fitleri ile çok iyi a\u015f\u0131 uyu\u015fmas\u0131 gösterir. Bakteriyel kansere dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Ye\u015fil çelikle ço\u011falt\u0131labilmektedir.
\n 4. Erik anaçlar\u0131
\n Günümüzde erik çe\u015fitlerine anaç olarak erik, \u015feftali, kay\u0131s\u0131 ve badem türleri kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bunlardan ülkemizde en çok kullan\u0131lan\u0131 yabani erik tohumlar\u0131d\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca bodurla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 baz\u0131 erik anaçlar\u0131 ve k\u0131sa özellikleri a\u015fa\u011f\u0131da aç\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Myrobalan anaçlar\u0131: Farkl\u0131 erik türleri için kullan\u0131lan anaçlard\u0131r. En önemli özellikleri olumsuz toprak \u015fartlar\u0131na iyi uyum göstermeleri ve taban suyu yüksekli\u011fine dayan\u0131kl\u0131 olmalar\u0131d\u0131r. Ülkemizde can erikleri olarak tan\u0131nan bu eriklerin en önemli klonlar\u0131; Myrobalan B, Myrobalan GF 31 ve Myrobalan 29 C’dir. Orta büyüklükte a\u011façlar yapar.
\n Marianna anaçlar\u0131: Melez olan ve ota büyüklükte a\u011façlar yapan bu anaçlar, çelikle ço\u011falt\u0131lmakta ve a\u011f\u0131r ve çok rutubetli topraklar için önerilmektedir. Marianna 2624, Marianna Gf 8-1 ve Marianna 4001 en yayg\u0131n kullan\u0131lan anaçlard\u0131r. Hem Avrupa ve hem de Japon grubu erik çe\u015fitleriyle iyi uyu\u015fma göstermektedir.
\n Pixy: \u0130ngiltere'de seleksiyon yolu ile elde edilmi\u015f yar\u0131-bodur bir klon anac\u0131d\u0131r. Çelikle ço\u011falt\u0131lmaktad\u0131r. Erken meyveye yatar ve iri meyve olu\u015fumunu sa\u011flamaktad\u0131r. Ancak, verim yönünden çok iyi sonuç vermemektedir.
\n Bu anaçlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Commun Mussel, St. Julien A, St. Julien 655\/2, Brompton ve Damas son y\u0131llarda ümitvar görülen anaçlard\u0131r.
\n 5. \u015eeftali anaçlar\u0131
\n \u015eeftalilerde de klon anaçlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 son y\u0131llarda giderek artmaktad\u0131r. GF 677, GF 657 gibi \u015feftali x badem melezi klon anaçlar\u0131 olup, özellikle kireçli topraklarda önerilmektedir. Kuvvetli geli\u015fen bu anaçlar, \u015feftali d\u0131\u015f\u0131nda erik ve badem anac\u0131 olarak da kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n Citation: \u015eeftali x erik melezi olan bu anaç orta kuvvette geli\u015fir, a\u011f\u0131r topraklara iyi uyum göstermektedir. Erken meyveye yatar.
\n 6. Kay\u0131s\u0131 anaçlar\u0131
\n Kay\u0131s\u0131 çe\u015fitleri için en iyi anaç yabani kay\u0131s\u0131 (zerdali) tohumlar\u0131d\u0131r. Ancak, Prunus besseyi üzerine a\u015f\u0131l\u0131 kay\u0131s\u0131 çe\u015fitlerinin yar\u0131-bodur, sark\u0131k ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 geli\u015fen a\u011façlar meydana getirdikleri bilinmektedir.
\n Meyvecilikte Kullan\u0131lan Klon Anaçlar\u0131n\u0131 Ço\u011falt\u0131lmas\u0131
\n Sert çekirdekli meyveler için kullan\u0131lan klon anaçlar\u0131 genellikle çelikle ve baz\u0131lar\u0131 da doku kültürleri yolu ile ço\u011falt\u0131lmaktad\u0131r. Oysa yumu\u015fak çekirdekli meyvelerin klon anaçlar\u0131 ise ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde arazide “de\u011fi\u015ftirilmi\u015f tepe dald\u0131rmas\u0131” yöntemiyle ço\u011falt\u0131lmaktad\u0131r (\u015eekil 5):
\n – 80-100 cm boyundaki bir ya\u015fl\u0131 köklü dam\u0131zl\u0131k bitkileri, ekolojik bölgelere göre, Aral\u0131k-Mart aylar\u0131nda s\u0131ra aras\u0131 1.5 m ve s\u0131ra üzeri 25 cm aral\u0131klarla, toprakla 450’lik aç\u0131 yapacak \u015fekilde dikilir. Dikim esnas\u0131nda 20 cm’lik tepe k\u0131s\u0131mlar\u0131 kesilir (\u015eekil 5 A).
\n – Haziran sonu ve Temmuz ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda bitkiler tamamen topra\u011fa yat\u0131r\u0131l\u0131r (\u015eekil 5 B).
\n – Ertesi y\u0131l \u015eubat-Mart aylar\u0131nda budama zaman\u0131 toprak üstündeki sürgünlerin tamam\u0131 kesilir (\u015eekil 5 C).
\n – May\u0131s ay\u0131 sonlar\u0131na do\u011fru 15 – 20 cm uzunlu\u011fa eri\u015fince sürgünlerin dibine topraktan 2 cm yüksekli\u011fe kadar PH’s\u0131 4.5-5 olan torf ve 2 cm kumlu toprak serilir. Bundan sonra haftada bir ve her defas\u0131nda 5 cm kumlu toprak serilerek 10-15 cm yükseklikteki köklenme ortam\u0131 görevi yapacak kümbet olu\u015fturulur (\u015eekil 5 D).
\n – Ekolojik bölgelere göre Aral\u0131k – Mart aylar\u0131nda, ana dam\u0131zl\u0131k bitkilerden köklenmi\u015f sürgünlerin kesimi ba\u015flar. Bunun için, kümbet topra\u011f\u0131 önce elle aç\u0131larak köklenmi\u015f sürgünler budama makas\u0131 yard\u0131m\u0131yla ana bitkiden ayr\u0131l\u0131r (\u015eekil 5 F).
\n – Haziran ay\u0131nda itibaren a<\/p>\n
<\/p>\n