Ülkemizin çok farkl\u0131 iklim ko\u015fullar\u0131na sahip olmas\u0131 nedeniyle, her yerde ayn\u0131 meyve tür ve çe\u015fitlerini yeti\u015ftirmek olanaks\u0131zd\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir meyve yeti\u015ftiricili\u011finin anahtar\u0131, seçilmi\u015f tür ve çe\u015fitlerle yeti\u015ftiricilik yapmakt\u0131r. Ancak, ba\u015flang\u0131çta iyi bir bitki geli\u015fimi için gerekli olan bütün ko\u015fullara sahip, do\u011fru bir yer seçiminin ve zorunlu incelemelerin yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Bu nedenle meyve bahçesi tesis edilirken dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken konular\u0131 \u015föyle s\u0131ralamak mümkündür:
\n 1. Yer seçimi<\/p>\n
2. Tür ve çe\u015fit seçimi
\n3. Anaç seçimi<\/p>\n
4. Tozlanma iste\u011finin bilinmesi<\/p>\n
5. Dikim sistemleri ve dikim s\u0131kl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
6. Fidan tipinin ve say\u0131s\u0131n\u0131n belirlenmesi<\/p>\n
7. Dikim zaman\u0131 ^<\/p>\n
8. Arazi haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
9. Fidan dikimi
\n10. Ara tar\u0131m\u0131<\/p>\n
Yer seçimi<\/b><\/p>\n
"Bahçe Bitkilerinin Ekolojik \u0130stekleri" bölümünde bahçe bitkileri yeti\u015ftiricili\u011fi aç\u0131s\u0131ndan önemli ekolojik faktörler ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenmi\u015ftir. Ancak meyve bahçesi tesisinin temeli, uygun bir yer seçimi oldu\u011fundan bu bölümde de konuya k\u0131saca de\u011finilecektir.<\/p>\n
Yer seçiminde çok titiz davraf\u0131\u0131lmal\u0131d\u0131r. Vadiler genellikle meyve bahçeleri için uygun yer olarak dikkate al\u0131nmakla birlikte, geni\u015f su yüzeylerine yak\u0131nl\u0131k, yükseltiler ve topografya gibi faktörler yer seçiminde etkilidir.<\/p>\n
Örne\u011fin, geni\u015f su yüzeyleri s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimlerine neden olurlar.<\/p>\n
Yamaç (dik) alanlara meyve bahçesi kurulmas\u0131 güç ve pahal\u0131 uygulamalard\u0131r. Bu gibi dik yerlerde mekanizasyon olanaks\u0131z olup sürekli toprak erozyonu sorunu vard\u0131r. Sulama ile bu sorun artacakt\u0131r. E\u011fer seçilen yer çok dik de\u011filse, ba\u015flang\u0131çta \u015fu sorulara yan\u0131t aranmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n
1. \u0130lkbaharda güney yöneye göre daha serin olan kuzey yöneye
\nhangi türler dikilmelidir?<\/p>\n
2. Alan teraslanmal\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
3. Hangi sulama sistemi kurulmal\u0131d\u0131r?<\/p>\n
4. Arazi içinde ilkbaharda so\u011fuk havan\u0131n birikti\u011fi çukur yerler var
\nm\u0131d\u0131r?<\/p>\n
E\u011fer alan teraslan\u0131rsa, erozyonu önlemek için kenarlar\u0131n yükseltilmesi gerekmektedir. Yine iyi bir kök da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na sahip örtü bitkilerinin yeti\u015ftirilmesi ile üst toprak tutularak erozyon önlenebilir. Böylece ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n dere \u015feklinde ak\u0131\u015f\u0131na da engel olunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yer seçiminde 3 faktör etkilidir.<\/p>\n
1. \u0130klim<\/p>\n
2. Toprak<\/p>\n
3. Su<\/p>\n
\u0130klim<\/b><\/p>\n
Dü\u015fük s\u0131cakl\u0131klar, k\u0131\u015f so\u011fuklar\u0131na ra\u011fmen ya\u015fam\u0131n\u0131 devam ettirme yetene\u011fi, meyvelerin nerede yeti\u015febilece\u011fini belirleyen önemli bir faktördür. Baz\u0131 türler k\u0131\u015f dü\u015fük s\u0131cakl\u0131klar\u0131na duyarl\u0131l\u0131k gösterirlerken, elma, erik, armut ve kiraz ancak -22°C’nin alt\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131klarda zarar görürler.<\/p>\n
K\u0131\u015f dü\u015fük s\u0131cakl\u0131klar\u0131, daha önce de de\u011finildi\u011fi gibi, \u0131l\u0131man iklim meyve türlerinin so\u011fuklama gereksinimlerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 için de önemlidir. Bu türlerin, her ilkbaharda, normal büyümeye yeniden ba\u015fl\u0131yabilmesi için, türden türe, hatta tür içinde çe\u015fitlere göre de\u011fi\u015fen sürelerde, k\u0131\u015f dü\u015fük s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na gereksinimleri vard\u0131r. S\u0131cak bölgelerde ise, so\u011fuklama gereksiniminin kar\u015f\u0131lanabilmesi için daha yüksek yerler<\/p>\n
tercih edilmektedir. Buna kar\u015f\u0131n yaz aylar\u0131 da bu meyvelerin olgunla\u015fabilmeleri için yeterli s\u0131cakl\u0131k toplam\u0131na sahip olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Vegetasyon Süresi ve S\u0131cakl\u0131k Toplam\u0131<\/p>\n
\u0130lkbahar\u0131n son donlar\u0131 ile sonbahar\u0131n ilk donlar\u0131 aras\u0131ndaki gün say\u0131s\u0131, vegetasyon süresi ve meyvelerin bu dönem içindeki s\u0131cakl\u0131k toplam\u0131 istekleri, meyve yeti\u015ftiricili\u011finin yönünü belirleyen ve yeti\u015ftiricili\u011fi s\u0131n\u0131rlayan bir faktördür. Il\u0131man iklim meyve türlerinin çiçekleri ile küçük meyveleri ilkbahar donlar\u0131na oldukça duyarl\u0131d\u0131r. Yine olgun meyveler ile kuvvetli geli\u015fen sürgünler de erken sonbahar donlar\u0131na duyarl\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
Enlem ve yükselti artt\u0131kça vegetasyon süresi k\u0131sal\u0131r. Yine bu yörelerde s\u0131cakl\u0131klar daha dü\u015füktür.Aym zamanda ilkbahar donlar\u0131 hakimdir ve sonbahar donlar\u0131 da erken meydana gelmektedir. Geç olgunla\u015fan çe\u015fitler böyle bölgelerde ekonomik olarak yeti\u015ftirilemezler.<\/p>\n
Uzun ve s\u0131cak geli\u015fme mevsimine gereksinim duyan meyve türlerinin yeti\u015fme bölgeleri s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Örne\u011fin Grany Smith elma çe\u015fidinin yeti\u015ftiricili\u011fi serin bölgelerde sorun olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Toprak<\/b><\/p>\n
Meyve a\u011façlar\u0131 için en uygun topraklar derin, verimli, iyi havalanan ve yap\u0131lar\u0131 kumludan, kumlu-tml\u0131 ve killi-tml\u0131ya kadar de\u011fi\u015fen topraklard\u0131r. Böylece, dünya üzerinde en iyi meyve bahçeleri a) Nehirlerin a\u011f\u0131z k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki deltalarda ve nehir yataklar\u0131ndaki milli topraklarda, b) Geni\u015f vadilere aç\u0131lan kanyonlar\u0131n a\u011f\u0131zlar\u0131nda meydana gelmi\u015f alüviyal alanlarda, c) Çok iyi drenaja sahip kayal\u0131k alanlarda kurulmu\u015ftur.<\/p>\n
Meyve yeti\u015ftiricili\u011fi için ideal toprak derin, kolay i\u015flenen, iyi drene olan, çok a\u011f\u0131r olmayan, zararl\u0131 düzeyde alkali, tuz ve asit birikimi olmayan topraklard\u0131r. Ancak her yerde ideal topra\u011f\u0131 bulmak güçtür. Bu faktörlerden herhangi birisi eksik olabilmektedir.<\/p>\n
Do\u011fal olarak meyve türlerinin toprak istekleri birbirinden oldukça farkl\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda toprak tekstürü yeti\u015ftirilen türü belirlemektedir.<\/p>\n
Meyve bahçesi kurulacak yerin toprak derinli\u011fi 120 cm’den az olmamal\u0131d\u0131r. Herhangi bir nedenle olu\u015fmu\u015f zay\u0131f alt toprak, yetersiz geli\u015fmeye neden olur. Birçok meyve türü için en uygun pH 5.5-6.5 aras\u0131ndad\u0131r. Çok ekstrem asit ve alkali ko\u015fullarda büyüyen meyve a\u011façlar\u0131 besin elementlerinin toprak eriyi\u011findeki yo\u011funluklar\u0131n\u0131n çok dü\u015fük olmas\u0131 nedeniyle, yeteri kadar beslenemezler. Sonuçta yapraklarda noksanl\u0131k belirtileri görülmekte ve büyüme yava\u015flamaktad\u0131r. Örne\u011fin toprak pH’s\u0131 7.3 oldu\u011funda kivide kloroz görülürken, yine ayn\u0131 \u015fekilde \u015feftali a\u015f\u0131 kombinasyonunda da 7.5’ten yukar\u0131 pH’larda kloroza rastlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Meyve yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lacak yerde taban suyunun durumu da çok önemlidir. Taban suyunun yüksekli\u011fi hangi türün o yerde ekonomik olarak yeti\u015febilece\u011fini göstermektedir. Baz\u0131 yerlerde taban suyu yaz aylar\u0131 süresince, toprak yüzeyinden itibaren bir metreden daha yüksek seviyededir. Böyle yerlerde taban suyunu kök bölgesinin alt\u0131nda tutmak için, drenaj hendekleri gereklidir. E\u011fer toprak gözenekli ise su yatay olarak hendeklere do\u011fru süzülmektedir. Böylece taban suyu hareketsiz kalamamakta ve toprak oksijeninin yerine geçememektedir. Ancak aç\u0131k drenaj hendekleri yeti\u015ftiricilik aç\u0131s\u0131ndan sorun yaratarak baz\u0131 uygulamalar\u0131 güçle\u015ftirmektedir. E\u011fer ekonomik ve fizik olarak mümkün ise, taban suyu seviyesini dü\u015fürmek için yer alt\u0131nda devaml\u0131 drenaj sistemlerinin tesisi daha uygun olacakt\u0131r.<\/p>\n
Su<\/b>
\nBa\u015far\u0131l\u0131 bir meyve yeti\u015ftiricili\u011fi için yeterli miktarda ve iyi kalitede sulama suyunun sa\u011flanmas\u0131 ve do\u011fru bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Nehirlerden, kanallardan, kuyulardan alman sulama suyunun sürekli kazan\u0131lmas\u0131 için yeterli ya\u011f\u0131\u015f (ya\u011fmur ve kar) gereklidir. Meyve a\u011façlar\u0131n\u0131n gereksinim duydu\u011fu suyun düzenli olarak sulamalarla veya yaz ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 ile kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 yerlerde, aras\u0131ra meydana gelen kurakl\u0131klar tehlikeli olmaktad\u0131r.<\/p>\n
KAYNAK: Genel Bahçe Bitkileri
\nProf.Dr.Atila GÜNAY<\/p>\n
<\/p>\n