{"id":10702,"date":"2009-04-07T15:22:00","date_gmt":"2009-04-07T15:22:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:30","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:30","slug":"evrenin-gorunmeyen-motorlari-10702","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/evrenin-gorunmeyen-motorlari-10702","title":{"rendered":"Evrenin G\u00f6r\u00fcnmeyen Motorlar\u0131:"},"content":{"rendered":"

Prof. Dr. Yunus Çengel\/ <\/span><\/span>KANUN ve kurallar tüm dünyada düzen ve huzurun temelleridir, ve bu, evrende de böyledir. Mesela sadece yerçekimi kanunu iptal oluverse her \u015fey havada uçu\u015fmaya ba\u015flar, ve tam bir kaos olur. Bir ülkedeki kanunlar o ülkede ya\u015fayanlar\u0131n genel iradesini, evrendeki kanunlar da tüm evrende hükümferma olan evrensel iradeyi yans\u0131t\u0131r. Ülkelerde polisiye kuvvetler bireylerin kanunlara itaatini sa\u011flar. Evrende ise bu i\u015fi evrensel kuvvetler ve etkiler yapar – yer çekimi kuvvetinin dünyada her \u015feyin yerçekimi kanununa itaatini sa\u011flamas\u0131 gibi.<\/span><\/p>\n

Kanunlar madde de\u011fildir, ve o yüzden de zaman ve zemine ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Böylelikle her yerde geçerlidir, ama hiçbir yerde de\u011fildir. Einstein’in ifadesiyle “evrenin kanunlar\u0131nda bir ruh tezahür eder.” Maddenin her zerresinin tüm kanunlara tam itaati ve kanunlar\u0131n ancak maddedeki tezahürüyle görülüp bilinmesi, kuvvet gibi, kanunlar\u0131n da kayna\u011f\u0131n\u0131n madde oldu\u011fu önyarg\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Ama maddenin temel yap\u0131ta\u015f\u0131 olan parçac\u0131k veya dalgalarda kanun diye bir unsur yoktur. Hatta denebilir ki evrendeki tüm kütle yok olsa da kütlelerin çekim kanunu, ve hiçbir \u0131s\u0131 iletimi olmasa da (tüm evrenin ayn\u0131 s\u0131cakl\u0131kta olmas\u0131 durumu gibi) \u0131s\u0131n\u0131n iletimi kanunu geçerlidir. 
<\/span><\/div>\n
Bir maddeye ayn\u0131 anda bir çok kanun etki eder. Bizim gözlemledi\u011fimiz net etkidir. Biz analizlerde etkisi küçük olan kanunlar\u0131 kolayl\u0131k olsun diye dikkate almay\u0131z, ama her kanun her yerde etkilidir. Mesela elimizden b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir ta\u015f\u0131n dü\u015fü\u015fünü analiz ederken genellikle sadece yerçekimi kuvvetinin etkisini dikkate al\u0131r\u0131z, ve havan\u0131n kald\u0131rma kuvvetini (Ar\u015fimet kanunu) ve sürtünme kuvvetini küçük olduklar\u0131 için (yoksa geçerli olmad\u0131klar\u0131 için de\u011fil) ihmal ederiz. Ama elimizden b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z helyum gaz\u0131 doldurulmu\u015f bir balonun hareketini incelerken havan\u0131n kald\u0131rma kuvvetini mutlaka dikkate al\u0131r\u0131z, çünkü en büyük etkiyi o yapar (helyum gaz\u0131 havaya göre çok hafiftir). <\/span><\/div>\n
MADDE-kanun ili\u015fkisini daha iyi anl\u0131yabilmek için helyum balonunu tekrar dikkate alal\u0131m. Önce balonu serbest b\u0131rak\u0131p havada yükseli\u015fini videoya kaydedelim, ve bir binan\u0131n tepesine var\u0131\u015f zaman\u0131n\u0131 ve nerede ve ne zaman patlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 not edelim. Sonra bilgisayarda balonun (ve hatta çevrenin) gerçekçi bir resmini çizip balon ve çevre \u015fartlar\u0131 ile ilgili tüm bilgileri girelim, ve balonun hareketi ile ilgili tüm kanunlar\u0131 (yer çekimi, sürtünme, kald\u0131rma, idal gas, hava yo\u011funlu\u011funun yükseklikle de\u011fi\u015fimi, vs) uygulay\u0131p balonun hareketini ekranda grafik olarak izliyelim. Görülecektir ki bilgisayardaki sanal balonun hareketi gerçek balonunki ile ayn\u0131d\u0131r. Sanal balon da binan\u0131n tepesine ayn\u0131 zamanda ula\u015facak, ve gerçe\u011fi ile ayn\u0131 zaman ve yükseklikte patlayacakt\u0131r. Hatta iki video yan yana oynat\u0131l\u0131rsa, gerçek balon hareketi ile sanal\u0131 ay\u0131rdetmek neredeyse mümkün olmayacakt\u0131r. Buna benzer binlerce örnek verilebilir, ve bu örnekten son derece önemli sonuçlar ç\u0131kar\u0131labilir: <\/span><\/div>\n
ÖNCE \u015fu gayet aç\u0131k olarak görülüyor ki varl\u0131klarda esas olan madde de\u011fil, madde olmayan kanunlard\u0131r. Yani mânâd\u0131r. Kanunlar adeta bir yumak gibi balona has bir ruh olu\u015fturmakta, ve balonun maddesi de o ruha tabi olmaktad\u0131r. Balon sanki o madde-d\u0131\u015f\u0131 ruha bir k\u0131l\u0131f veya bir cesettir, ve kanun yuma\u011f\u0131ndan olu\u015fan balon ruhunun göze görülmesini sa\u011flar (ak\u0131l gözü sanal balonun hareketini hayal perdesinde direk olarak ilim \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131yla görebilir; çünkü ak\u0131l madde de\u011fildir, ve görmek için maddeye ve bildi\u011fimiz \u0131\u015f\u0131\u011fa ihtiyac\u0131 yoktur). Ayni kanunlar ve dolayesi ile ayn\u0131 ruh, ta\u015f gibi havadan a\u011f\u0131r bir \u015feyi kald\u0131rmak yerine yere indirir. Balonun maddesi her türlü tehlikeye aç\u0131kt\u0131r, ve her an patlayabilir. Ama balon, parçalar\u0131na ve hatta atom ve moleküllerine bile ayr\u0131lacak olsa onu uçuran ruh her zaman ve heryerde vard\u0131r. <\/span><\/div>\n
BALON sanki yok olmakla sonsuzlu\u011fa ula\u015f\u0131r. Kanunlardan olu\u015fan o ruh, her zaman yeni bir balona ve hatta ayn\u0131 anda milyonlarca balona girerek gördü\u011fümüz madde aleminde tekrar arz-\u0131 endam edebilir. Silahlar ve infilaklar balonun atomlar\u0131n\u0131 bile tahrip edebilir, ama o ruha hiçbir zarar veremez, çünkü madde de\u011fildir. Evrende kanunlardan muaf olan hiç bir varl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131na göre diyebiliriz ki basit bir atom dahil her\u015feyin en az\u0131ndan kanunlardan olu\u015fan bir manevi ikizi veya bir ruhu vard\u0131r. Kanunlar kald\u0131r\u0131lacak olsa, tüm varl\u0131klar çözülür ve evren bir toz bulutuna döner. <\/span><\/div>\n
Balon örne\u011finden ç\u0131kar\u0131lacak ikinci bir ders de olaylar\u0131n daha olmadan nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 görmemizi sa\u011fl\u0131yan ilmin ve teorinin önemi ve gücüdür. Varl\u0131klar\u0131n gayet düzenli ve sanatl\u0131 olmas\u0131, her\u015feyde hassas bir ölçü ile olmas\u0131, ve bir faydaya ve gayeye yönelik olmas\u0131, evrende her\u015feyin ilimle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yayg\u0131n bir ilmin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösterir. \u0130lim de kanun gibi mânâd\u0131r, yani kayna\u011f\u0131 madde de\u011fildir, çünkü maddenin temel yap\u0131ta\u015f\u0131 olan parçac\u0131k veya dalgalarda ilim diye bir unsur yoktur. O halde ilim sabittir –yani zaman ve mekanla de\u011fi\u015fmez, art\u0131p eksilmez. De\u011fi\u015fen sadece bizim fark\u0131na vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z miktard\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ilmi icad etmek de\u011fil, ezelden beri var olan ilmi ke\u015ffetmektir – bir hazine aray\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n var olan bir defineyi ke\u015ffetmesi gibi. <\/span><\/div>\n
VARLIKLARDAK\u0130 yayg\u0131n ilim \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, ancak ak\u0131l gözü ile görülür. Zaten ilmî ara\u015ft\u0131rmalarda genellikle yap\u0131lan da gözlemlerle varl\u0131klardaki bu ilim p\u0131r\u0131lt\u0131lar\u0131n\u0131 görmeye çal\u0131\u015fmak, yeterince gözlem yaparak bu p\u0131r\u0131lt\u0131lar\u0131n hangi genel ilmî kuraldan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak, ve yeterli say\u0131da yeni gözlemlerle bu kural veya teoriyi test ederek teyid etmektir. O yüzden termodinamikçi Botzman’\u0131n dedi\u011fi gibi, “iyi bir teoriden daha pratik bir \u015fey yoktur.” \u0130lmin önemli bir kayna\u011f\u0131 da kalbe do\u011fan ilhamd\u0131r. Önsezi, 6. his, ve içgüdü ilmin ak\u0131l yerine kalbe yans\u0131malar\u0131d\u0131r. <\/span><\/div>\n
Evrensel kanun ve prensipler de\u011fi\u015fimleri kural alt\u0131na alan genel ilimlerdir, ve varl\u0131klar\u0131n durumlar\u0131na has ilimler için bir çerçeve olu\u015ftururlar. Bir \u015fey yaparken en iyisini yapmak ilim ile olur, ve ilim artt\u0131kça her\u015feyin daha iyisi yap\u0131l\u0131r. O yüzden modern toplumlarda yüzy\u0131llarca y\u0131ll\u0131k ilim birikiminin okullarda genç dima\u011flara aktar\u0131lmas\u0131na çok önem verilir. Çünkü yeni bir \u015fey yaparken kullan\u0131labilecek en de\u011ferli unsur ilimdir. Mimar ve mühendis gibi tasar\u0131m yapan ki\u015filer, tasarlanan \u015feyi – mesela bir televizyonu – madde kullanmadan ilim ile hayallerini kullanarak yaparlar, ve tasar\u0131m\u0131 ka\u011f\u0131da veya bir CD’ye kaydederler. <\/span><\/div>\n
Bu tasar\u0131m, yap\u0131lacak \u015feyin ilmî bir vücudunu olu\u015fturur. Art\u0131k usta ve teknisyenlere dü\u015fen, ilimden olu\u015fan bu ruha fabrikalarda binlerce hatta milyonlarca maddî ceset giydirmektir. El becerisi isteyen i\u015flerin art\u0131k gittikçe robotlara b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131n\u0131rsa, insan için en de\u011ferli \u015feyin ilim ile u\u011fra\u015fmak ve hayal ile in\u015fa etmek oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Sa\u011flam bir ilmî vucudu veya ruhu olmayan \u015feylerin maddî bedenleri de sa\u011flam olmaz, ve uzun süre bir arada kalamaz. Demokratik toplumlarda vizyonerlere de\u011fer verilir, çünkü onlar toplum için yeni bir ruh in\u015fa ederler. Toplum benimsedi\u011fi bu yeni ruhu adapte ederek yenilenir. De\u011fi\u015f\u0131m istemeyen totaliter rejimlerde ise ilim ve hayalleriyle topluma yeni bir ruh üreten dü\u015fünür ve yazarlar, en tehlikeli ki\u015filer olarak görülürler.<\/span><\/div>\n
\/ Prof. Dr. Yunus Çengel<\/span><\/div>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 AYIN KONU\u011eU<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. Yunus Çengel\/ KANUN ve kurallar tüm dünyada düzen ve huzurun temelleridir, ve bu, evrende de böyledir. Mesela sadece yerçekimi kanunu iptal oluverse her \u015fey havada uçu\u015fmaya ba\u015flar, ve tam bir kaos olur. Bir ülkedeki kanunlar o ülkede ya\u015fayanlar\u0131n genel iradesini, evrendeki kanunlar da tüm evrende hükümferma olan evrensel iradeyi yans\u0131t\u0131r. Ülkelerde polisiye kuvvetler bireylerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-10702","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10702"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10702\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170779,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10702\/revisions\/170779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10702"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10702"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=10702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}