{"id":10716,"date":"2009-04-08T22:46:00","date_gmt":"2009-04-08T22:46:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:30","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:30","slug":"insanin-ahlak-gelisimi-10716","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/insanin-ahlak-gelisimi-10716","title":{"rendered":"\u0130NSANIN AHLAK GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130"},"content":{"rendered":"

\u0130nsan geli\u015fimi çok yönlü ve karma\u015f\u0131k bir a\u015famalar zinciri \u015feklindedir. Bu a\u015famalar zincirinin etkilerini insan ömür boyu ta\u015f\u0131r. Çevrenizdeki insanlara al\u0131c\u0131 gözle bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, onlar\u0131n birbirine benzer veya farkl\u0131 yönlerinin oldu\u011funu görürsünüz. Ahmet, sakin bir insan, oldukça da ne\u015feli, olur olmad\u0131k \u015feylere üzülmez. Deniz, at\u0131lgan bir insan, yar\u0131\u015fmay\u0131 sever, sürekli dikkati kendi üstünde toplamay\u0131 seviyor.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\u0130nsan geli\u015fimi çok yönlü ve karma\u015f\u0131k bir a\u015famalar zinciri \u015feklindedir. Bu a\u015famalar zincirinin etkilerini insan ömür boyu ta\u015f\u0131r. Çevrenizdeki insanlara al\u0131c\u0131 gözle bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, onlar\u0131n birbirine benzer veya farkl\u0131 yönlerinin oldu\u011funu görürsünüz. Ahmet, sakin bir insan, oldukça da ne\u015feli, olur olmad\u0131k \u015feylere üzülmez. Deniz, at\u0131lgan bir insan, yar\u0131\u015fmay\u0131 sever, sürekli dikkati kendi üstünde toplamay\u0131 seviyor.<\/span><\/p>\n

 Kendisinden daha ba\u015far\u0131l\u0131 insanlar\u0131n oldu\u011fu yerleri  pek sevmez, hemen o ortam\u0131 terk etmek ister. Durmu\u015f ise; mütemadiyen üzüntü ve kayg\u0131 içinde, ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 karar vermekte zorlanan bir ki\u015fidir. Onu mutlu edebilmek zordur. Çünkü ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu alanlara önem vermez, ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 konular\u0131 gözünde fazla büyütür.<\/span><\/p>\n

            Bu ki\u015filerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n özelliklerini aç\u0131klayabilmek için, onlar\u0131n yeti\u015fti\u011fi aile ortam\u0131n\u0131, nas\u0131l bir çevre içinde, hangi etkilere maruz kalarak büyüdüklerini bilmek isteriz. Bu iste\u011fimizin temelinde, ki\u015finin bugünkü davran\u0131\u015f\u0131yla, içinde yeti\u015fti\u011fi ortam\u0131n özellikleri aras\u0131nda bir ili\u015fki oldu\u011fu dü\u015füncesi yatar. Bu ilkyaz\u0131mda insan\u0131n ahlak geli\u015fiminin a\u015famalar\u0131n\u0131 inceleyece\u011fim.<\/span><\/p>\n

            Alman psikolog Kohlberg, insan\u0131n ahlaksal (moral) dü\u015füncesinin temelini zihinsel geli\u015fime ba\u011flayarak, yedi a\u015famal\u0131 bir geli\u015fimin oldu\u011funu savunur. \u0130nsan, çocukluk y\u0131llar\u0131nda en somut ve yüzeysel ahlak anlay\u0131\u015f\u0131ndan, en soyut ve derin bir ahlak anlay\u0131\u015f\u0131na kadar yedi a\u015famadan birine ula\u015fabilir. Yedinci  a\u015famaya, kendini a\u015fm\u0131\u015f, içinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumu, insan \u0131rk\u0131n\u0131 a\u015fan ve evrensel bir düzen kurmaya çal\u0131\u015fan insanlar\u0131n gelebilece\u011fini savunmu\u015ftur. \u015eimdi k\u0131saca çocukluktan ba\u015flayarak, ahlak geli\u015fiminin a\u015famalar\u0131n\u0131 inceleyelim.<\/span><\/p>\n

1.     A\u015fama Ceza ve \u0130taat Yönelimi: Davran\u0131\u015flar bütünüyle d\u0131\u015far\u0131dan denetlenir. D\u0131\u015far\u0131dan gelen emirler, cezalar ve ödüllendirmeler davran\u0131\u015f\u0131n yönünü belirler. Cezaland\u0131r\u0131lan davran\u0131\u015f kötü, ödüllendirilen davran\u0131\u015f iyidir. Gücü elinde tutan otoritenin(yeti\u015fkinler) her dedi\u011fi do\u011frudur.<\/span><\/p>\n

2.     A\u015fama Bireysellik ve Amaca Yönelik De\u011fi\u015f-Toku\u015f: Ki\u015finin ihtiyaçlar\u0131n\u0131 gideren her \u015fey do\u011frudur. Paran\u0131n açmayaca\u011f\u0131 kap\u0131 yoktur. Elindeki maddi imkânlar var oldukça do\u011fru dürüst bir al\u0131\u015f veri\u015f yaparak her \u015feyi alabilmek mümkündür.<\/span><\/p>\n

3.     A\u015fama \u0130yi Çocuk Yönelimi: Di\u011ferlerini, özellikle ki\u015finin aile üyeleri gibi yak\u0131n\u0131 olan kimseleri memnun etmek için yap\u0131lan hareketler do\u011frudur. Ki\u015finin kendisinden bekleneni yapmas\u0131 en do\u011fru davran\u0131\u015f biçimidir. Sallaba\u015f\u0131n\u0131 al maa\u015f\u0131n\u0131, elin etlisine sütlüsüne kar\u0131\u015fma! Her koyun kendi baca\u011f\u0131ndan as\u0131l\u0131r! Otoriteyle ters dü\u015fmemek için, otoritenin uygun gördü\u011fü davran\u0131\u015flar\u0131 yapmak daha do\u011frudur. Niçin sorusunu sormak gerekli de\u011fildir. Bu soruya verilecek cevap bellidir, öyle istendi\u011fi içindir. Birey niçin sorusunu sorsa bile, buna verece\u011fi cevab\u0131 önceden haz\u0131r etmi\u015ftir zaten. Niçin Irak’taki kimsesiz çocuklar\u0131n organlar\u0131 Amerikal\u0131lara nakil olacak? Çünkü Amerika sava\u015f için çok para harcam\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015fan uçaklar, tanklar, su de\u011fil benzin yakmaktad\u0131r. Bu silahlar\u0131n geli\u015ftirilmesi için birçok  ar-ge çal\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Üstelik orada Amerikan askerleri de ölmü\u015ftür. Irak ülkesinin çocuklar\u0131n\u0131n böbrekleri, gözleri, kalpleri, karaci\u011ferleri vb. organlar\u0131 tabi ki Amerikal\u0131lar\u0131n olacakt\u0131r. \u0130nsan olarak onlara de\u011fer vermek gereksizdir. Çünkü onlar zalim bir yönetimden kurtulmu\u015ftur. Onun içinde, kimsesiz ocuklar\u0131n organlar\u0131 Amerikal\u0131 organ bekleyenlere verilecektir. De\u011ferlerin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde, tek \u015fey vard\u0131r: fiyatlar!<\/span><\/p>\n

4.     A\u015fama Yasa ve Düzen yönelimi: Bu a\u015famada ki\u015finin görevini yapmas\u0131, yasalara boyun e\u011fmesi,yasay\u0131 temsil eden otoriteyi dinlemesi do\u011fru davran\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015förtüsü kullanan üniversiteli k\u0131z, girmek için kap\u0131ya dayand\u0131\u011f\u0131nda, kusura bakmay\u0131n bu konuda yasalar böyle, yapacak bir \u015fey yok demek do\u011fru olan davran\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

5.     A\u015fama Toplumla Sözle\u015fme: Bu a\u015famadaki birey için, yasalar önemlidir, ancak, yasalar, istendi\u011finde de\u011fi\u015ftirilebilen sözle\u015fmeler olarak görülür. Yasalar\u0131n amac\u0131, toplumun büyük kesimine hizmet edebilmek oldu\u011funa göre, s\u0131ras\u0131 geldi\u011finde bu amac\u0131 gerçekle\u015ftiren di\u011fer seçeneklerin dü\u015fünülmesinde de sak\u0131nca olmamal\u0131d\u0131r. Bu \u015fekilde yap\u0131lan sözle\u015fme ve anla\u015fmalar, bir kez yap\u0131ld\u0131ktan sonra her iki taraf\u0131 da ba\u011flay\u0131c\u0131 özellik ta\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. Kurals\u0131zl\u0131k, kurals\u0131zl\u0131\u011f\u0131 do\u011furur. Hiçbir kural\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yerde kurals\u0131zl\u0131k kural olur. Kurallar belirlenirken, ihtiyaca göre belirlenmelidir. Niçin sorusu önemlidir. Niçin sorusuna cevap vermeden nas\u0131l sorusunun ehemmiyeti yoktur. Bir kural belirlenirken önce niçin sorusuna cevap bulunmal\u0131d\u0131r. Tabi ki bu soruya verilen cevap gerçekle örtü\u015febildi\u011fi halde toplumla bar\u0131\u015f\u0131k, uygulanmas\u0131 sonucunda genelin rahats\u0131z olmayaca\u011f\u0131 kurallar ortaya ç\u0131kacakt\u0131r. Bu a\u015famadaki insan, kurallar\u0131n niçinine kafa yorar. Günümüzde otoriteler, bu a\u015famadaki bireyleri ikna edebilmek için, sahte gündem, provokasyon gibi yollarda dahil her türlü yolu denemektedir. Çünkü bu a\u015famadaki bireylerin ikna olmas\u0131 önemlidir. Önemlidir, zira bu a\u015faman\u0131n insanlar\u0131 nas\u0131l sorusundan önce niçin sorusunu sormaktad\u0131rlar.<\/span><\/p>\n

Bu a\u015famadaki birey sorar: Ba\u015förtülü olmay\u0131 tercih eden insanlar\u0131n üniversite tahsili yapmas\u0131na niçin engel olunuyor? Bu neden gerekli? Cevap verilmesi gereken bir sorudur, öyleyse otorite cevab\u0131n\u0131 da haz\u0131r etmek mecburiyetindedir. Bu insanlar tahsil sonunda devlet kademelerinde görev al\u0131rlar. Ço\u011fal\u0131rlar, yönetimde söz sahibi olurlar. O zaman kendilerini uyan kat\u0131 kurallar\u0131 sizin ya\u015faman\u0131z içinde dayat\u0131rlar. Siz bu gün onlar\u0131n ba\u015förtüsü kullanmas\u0131na izin verirseniz, yar\u0131n onlar sizin ba\u015förtüsü kullanman\u0131z için elinden gelenleri artlar\u0131na koymay\u0131 ihmal etmeyecekler. Nas\u0131l tehlikenin fark\u0131nda olmazs\u0131n\u0131z? Bu portreye birkaç provokatif eylem de eklenince niçin sorusunu soran grup, tatmin olmu\u015f ve sinirlenmi\u015f bir halde, desteklerini esirgemeyeceklerdir. \u0130nsanlar bilmediklerinin kayg\u0131s\u0131n\u0131 çekerler. Dini ya\u015fama konusunda kimsenin kimseye bask\u0131 yapamayaca\u011f\u0131n\u0131n dinin bir emri oldu\u011funu bilselerdi, niçin sorusuna otoritenin cevab\u0131 bu kadar kolay olmayacakt\u0131.<\/span><\/p>\n

6.     A\u015fama Evrensel Ahlak \u0130lkeleri: Bu a\u015famadaki bireyin dü\u015fünü\u015fünü temel ahlak ilkeleri belirler. Ahlak ilkeleriyle yasalar aras\u0131nda ço\u011fu kez çeli\u015fki olmayaca\u011f\u0131 için(Avrupa toplumu için geçerli bir ifade olarak al\u0131nmal\u0131), ahlak ilkelerine uyan birey kendili\u011finden yasaya uygun davranm\u0131\u015f olur. Yasa ile ahlak ilkeleri aras\u0131nda bir çeli\u015fki oldu\u011funda bireyin ahlak ilkelerine uymas\u0131 beklenir. Bizim y\u0131llar önce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z köy toplumunda kendili\u011finden olu\u015fuveren bir durumdu bu. Birinin tarlas\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131k birinin üzerine tapulanm\u0131\u015f ise, kanunun ön gördü\u011fü itiraz süresi de geçmi\u015f ise, toplum taraflar\u0131 ahlak ilkelerine uygun olmaya davet ederek, durumu çözerdi. Kanun bu tarlay\u0131 sana verse de, madem tarlan\u0131n gerçek sahibi Mehmet’tir, o zaman ver adamca\u011f\u0131z\u0131n tarlas\u0131n\u0131 deyiverirdi toplum. Sosyal de\u011fi\u015fimin her alan da dejenere etti\u011fi toplum art\u0131k sesini ç\u0131karam\u0131yor. Bireysellik o kadar ön plana ç\u0131kt\u0131 ki, bayramlarda bile kom\u015fular birbirlerini ziyaret etmiyor. \u015eairin ifadesiyle, biliyorum telefonlar oldukça görmeyecek insanlar birbirlerini. \u0130nsanlar, kalp ameliyat\u0131 olmu\u015f kom\u015fusunun bu durumunu üç ay sonra, rastlant\u0131sal olarak ö\u011frenecek. Hasbelkader bir araya gelseler bile, misafirlik süresinde televizyon seyredecekler.<\/span><\/p>\n

7.     A\u015fama Kutsall\u0131ktan Kaynaklanan Ahlak Anlay\u0131\u015f\u0131: Bu a\u015famada birey, kendini, içinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumu ve insan \u0131rk\u0131n\u0131 da a\u015farak, kutsal  düzenin bir parças\u0131 olma yolunda, evrensel düzen kurmaya çabalar. Bu durumu Mevlana \u015föyle dillendirir: Gel, Ne olursan ol gel! Evimiz gönül evidir. Kap\u0131s\u0131 herkese aç\u0131kt\u0131r!<\/span><\/p>\n

Bu a\u015famada ki insan, yarat\u0131lan\u0131 Yaratan’dan ötürü sevmektedir. \u015earts\u0131z sayg\u0131 ve \u015farts\u0131z kabul herkese verilen aç\u0131k çektir. Yarat\u0131lan her canl\u0131n\u0131n, ne kadar hata yaparsa yaps\u0131n, \u015farts\u0131z sayg\u0131 görme ve kabul edilme hakk\u0131 daimdir, bakidir. Bu durum, Psikolojik yard\u0131m meslekleri mensuplar\u0131n da olmas\u0131 gereken en büyük özelliktir. Yaradan’\u0131n engin merhametiyle, bizleri yedinci a\u015famada tutmas\u0131 en büyük dile\u011fimizdir. Vesselam..<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

H.\u0130brahim AKTA\u015e
<\/span><\/span>Uzman Psikolojik Dan\u0131\u015fman <\/span><\/span><\/span><\/span> <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Uzm. Psikolojik Dan. H.\u0130brahim AKTA\u015e<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsan geli\u015fimi çok yönlü ve karma\u015f\u0131k bir a\u015famalar zinciri \u015feklindedir. Bu a\u015famalar zincirinin etkilerini insan ömür boyu ta\u015f\u0131r. Çevrenizdeki insanlara al\u0131c\u0131 gözle bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, onlar\u0131n birbirine benzer veya farkl\u0131 yönlerinin oldu\u011funu görürsünüz. Ahmet, sakin bir insan, oldukça da ne\u015feli, olur olmad\u0131k \u015feylere üzülmez. Deniz, at\u0131lgan bir insan, yar\u0131\u015fmay\u0131 sever, sürekli dikkati kendi üstünde toplamay\u0131 seviyor. \u0130nsan […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-10716","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10716"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170778,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10716\/revisions\/170778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10716"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=10716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}