Sebzecilikte bahçe tesisi, i\u015fletme \u015fekillerine göre farkl\u0131l\u0131k gösterir. \u0130\u015fletme \u015fekilleri zaman içinde, ülkelerin teknolojik geli\u015fmesine ba\u011fl\u0131 kalarak de\u011fi\u015fim geçirebilir. Sebzecilikte görülen i\u015fletme \u015fekillerini be\u015f ayr\u0131 \u015fekilde s\u0131n\u0131fland\u0131rabiliriz. Bunlar;
\n1. Aile sebzecili\u011fi (Amatör veya hobi sebzecili\u011fi)
\n2. ar\u0131\u015f\u0131k sebzecilik (Köy sebzecili\u011fi)
\n3. Tarla sebzecili\u011fi
\n4. Bahçe sebzecili\u011fi (Ticaret sebzecili\u011fi)
\n5. Ser sebzecili\u011fi (Örtüalt\u0131 sebzecili\u011fi)’dir. <\/p>\n
\nAile sebzecili\u011fi<\/p>\n
Aile bireylerinin sebze gereksinmelerim kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla, \u015fehirde veya k\u0131rsal alandaki ev bahçelerinin küçük parsellerinde, baz\u0131 sebzelerin yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131l\u0131r. Bir ki\u015finin günlük sebze gereksinimi 150-250 g aras\u0131ndad\u0131r. Be\u015f ki\u015fiden olu\u015fan bir ailede bu miktar 750-1250 g d\u0131r. Ortalama 1000 g al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu ailenin bir y\u0131ll\u0131k ihtiyac\u0131 365 kg’d\u0131r. Bir dekardan al\u0131nacak ürün miktar\u0131 aile sebzecili\u011fi için 1-1,5 ton kabul edilirse, 365 kg sebzeyi üretmek için 365-500 m2 yere ihtiyaç vard\u0131r. E\u011fer sebzecilik yan\u0131nda çiçek, üzüm ve meyve de üretilecekse, bu rakam bir dekara kadar ç\u0131kar. Bu yüzden \u015fehir imar plan\u0131 çizilirken, bahçeli iskânda her ev için asgari bahçe büyüklü\u011fü evin oturma sahas\u0131 hariç 250 m2 olarak hesaplanmaktad\u0131r. Bu alanda sebzeler ele al\u0131n\u0131r. \u0130nsan gücünden yararlanma en aza indirilir. Bu yüzden bu i\u015fletmelerde ekstansif çal\u0131\u015fma yap\u0131l\u0131r ve sebzelerin kütlesel üretimi gerçekle\u015ftirilir. Pazar\u0131n taze sebze gereksiniminden daha çok konserve, salça, tur\u015fu, kurutulmu\u015f ve dondurulmu\u015f sebze i\u015fleyen sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak üretim yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Tarla sebzecili\u011finde so\u011fan, sarm\u0131sak, kavun, karpuz, k\u0131\u015fl\u0131k kabak gibi kuru ko\u015fullarda yeti\u015ftirilebilen türler tercih edilir. Bunun yamnda sanayiye yönelik domates, biber, h\u0131yar, bezelye, enginar, bamya, fasulye, patl\u0131can, \u0131spanak gibi türler de yeti\u015ftirilebilir.<\/p>\n
Bahçe sebzecili\u011fi<\/b><\/p>\n
Sebze üretimi denilince, dü\u015fünülecek en önde gelen i\u015fletme \u015feklidir. Genellikle büyük \u015fehir kenarlar\u0131nda, tüketimin fazla oldu\u011fu yerlerde kurulur. Arazi büyüklü\u011fü 2-50 da aras\u0131ndad\u0131r. Arazinin de\u011feri oldukça pahal\u0131d\u0131r. Arazi üzerinde üretimi en iyi \u015fekilde gerçekle\u015ftirmek ve y\u0131l boyu üretimi sa\u011flamak üzere, fide yeti\u015ftirme yast\u0131klar\u0131, gübrelik, sulama havuzu, sebze muhafaza ve malzeme depolar\u0131, hangar, bahç\u0131van evi, duruma göre sabit i\u015fçi lojmanlar\u0131 yap\u0131l\u0131r. Çevrede fazla miktarda insan ve çe\u015fitli hayvanlar bulundu\u011fundan ve bunlar\u0131n bahçede yapabilece\u011fi zararlar\u0131 önlemek ve bahçeyi korumak üzere mutlaka etraf\u0131n\u0131n çevrelenmesi gerekir. Duruma göre \u015fiddetli rüzgarlara kar\u015f\u0131 rüzgâr k\u0131r ani ar tesis edilir. Bütün bu yat\u0131r\u0131mlar oldukça pahal\u0131d\u0131r. Bu yüksek yat\u0131r\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131lamak, ancak entansif tar\u0131m yapmakla mümkündür. Araziden en iyi \u015fekilde yararlanmak, hiç bo\u015f b\u0131rakmadan devaml\u0131 üretim yapmak, pazarda yüksek fiyat bulan, her an sat\u0131labilen, en kaliteli ve birim alandan en fazla ürün veren sebzeleri seçmek ve bunlar\u0131 üretmek gerekir. Geçici i\u015fçileri az say\u0131da i\u015fe almak, al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 an mümkün oldu\u011funca onlardan çok yararlanmak, i\u015fleri daha çok aile fertleri ve az say\u0131da daimi i\u015fçi ile yapmak zorunlulu\u011fu vard\u0131r.<\/p>\n
Ser sebzecili\u011fi<\/b><\/p>\n
\u0130klim ko\u015fullar\u0131n\u0131n elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde ve zamanlarda<\/p>\n
domates, biber, patl\u0131can, h\u0131yar, taze fasulye, taze so\u011fan, nane, maydanoz, dereotu, tere, roka, turp, havuç, \u0131spanak gibi çok kullanlan ve yeti\u015ftirme tekni\u011fi kolay olan türler seçilir ve yeti\u015ftirilir.<\/p>\n
Kar\u0131\u015f\u0131k sebzecilik<\/b><\/p>\n
Bu i\u015fletme \u015fekli daha çok k\u0131rsal kesimde ve köylerde ba\u011f ve meyve a\u011façlar\u0131 aras\u0131nda sebzelerin yeti\u015ftirilme \u015feklidir. Ba\u011f ve meyveliklerin kurulduklar\u0131 ilk y\u0131llarda fidanlar\u0131n taçlar\u0131 ufakt\u0131r. Verilen aral\u0131\u011f\u0131 ancak 5-6 senede kapatabilirler. Bu süre içinde fidanlar aras\u0131nda bo\u015f kalan arazi üzerinde sebze yeti\u015ftirilerek de\u011ferlendirilir. Ancak fidanlar\u0131n güne\u015fleme, sulama ve gübreleme, toprak i\u015fleme gibi bak\u0131m i\u015fleri, sebzelerden oldukça farkl\u0131l\u0131k gösterir. Bu farkl\u0131 isteklere sahip bitkilerin bir arada yeti\u015ftirilmesinde dikkatli davranmak ve birbirlerine zarar vermelerini önlemek gerekir. E\u011fer devaml\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k sebzecilik yap\u0131lacaksa, örne\u011fin elma bahçesi tesis edilirken normalde verilecek aral\u0131k 5-7 m iken, istenilen amaca hizmet için aral\u0131k 15-20 m’ye ç\u0131kart\u0131l\u0131r. \u0130leride a\u011façlar aras\u0131nda kalan 10-15 m’lik alanda sebze sürekli üretilir. Bu tip yeti\u015ftiricilikte kavun, karpuz, domates, bakla, kabak, yer fasulyesi, bezelye, \u0131spanak, so\u011fan, havuç gibi sebzeler yeti\u015ftirilmektedir.<\/p>\n
Tarla sebzecili\u011fi<\/b><\/p>\n
Daha çok k\u0131rsal alanda, geni\u015f tarla arazileri üzerinde sadece sebze veya bu\u011fday, arpa, patates, \u015feker pancar\u0131 gibi tarla ye endüstri ürünleri ile ekim nöbetine girerek yap\u0131lan sebzecilik \u015feklidir. Arazi büyüklü\u011fü 50-2000 da aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Büyük arazi üzerinde sabit tesislerin yat\u0131r\u0131m\u0131ndan kaç\u0131n\u0131l\u0131r. Maliyeti ucuzlatmak üzere toprak i\u015fleme, tohum ekimi, fide dikimi, ot mücadelesi, hastal\u0131k ve zararl\u0131larla sava\u015f\u0131mda ve hasatta mekanizasyona gidilir. Sulama olana\u011f\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve sadece ya\u011f\u0131\u015flara ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak yap\u0131lan tarla sebzecili\u011finde, kavun, karpuz, so\u011fan, sarm\u0131sak, k\u0131\u015fl\u0131k kabak; sulama olana\u011f\u0131 bulunan yerlerde domates, patl\u0131can, biber, h\u0131yar, kabak, \u0131spanak, bezelye, fasulye, bamya, enginar, ku\u015fkonmaz gibi
\nyap\u0131lan sebze yeti\u015ftiricili\u011fi \u015feklidir. Ser sebzecili\u011fi, bahçe sebzecili\u011finin daha yo\u011fun olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir i\u015fletme \u015feklidir. \u0130\u015fletmelerde bahçe ve ser sebzecili\u011fi içice geçmi\u015f durumdad\u0131r. \u0130\u015fletmenin genel karakteri olarak %50’sinden fazlas\u0131 hangi yöne kay\u0131yor ise i\u015fletmeye ona göre isim verilir. Ser sebzecili\u011finde yat\u0131r\u0131m oran\u0131 daha da artar. Bahçe sebzecili\u011finde söyledi\u011fimiz bütün özelliklere ilave olarak büyük boyutlu serler devreye girer. Bu serler tesis kurdu\u011fumuz yerin k\u0131\u015f ikliminin durumuna ba\u011fl\u0131 olarak, ser içinde yeti\u015ftirdi\u011fimiz bitkilerin istekleri do\u011frultusunda klimaland\u0131r\u0131hr. Gerekti\u011finde \u0131s\u0131t\u0131l\u0131r veya so\u011futulur. Bir di\u011fer özelli\u011fi serler içinde sebze üretimi yan\u0131nda yüksek gelir getirebilecek di\u011fer tar\u0131msal ürünlere de yer verilebilir. Örne\u011fin serlerden baz\u0131s\u0131nda veya bir serde y\u0131lm belirli dönemlerinde çiçek üretimi yap\u0131labilir. Ancak di\u011fer üretilen ürünlerin genel üretiminin, sebze üretimi içindeki pay\u0131 %20-30’un üzerine ç\u0131kar\u0131lamaz. Oran %50’yi geçerse o i\u015fletme sebzecilik i\u015fletmesi olmaktan ç\u0131kar, hangi ürün yeti\u015ftiriliyorsa o ürünün i\u015fletmecili\u011fine döner. Örne\u011fin çiçekçilik veya tarla sebzecili\u011fine dönü\u015für. Ser i\u015fletmesinde çok kâr getiren sebzeler seçilir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda domates, biber, patl\u0131can, h\u0131yar gelmektedir. Son y\u0131llarda çe\u015fit zenginli\u011fi yaratmak üzere kavun, fasulye, kabak, k\u0131v\u0131rc\u0131k, marul ve çile\u011fe de yer verilmektedir. D\u0131\u015f ülkelerde turp, havuç, lahana, karnabahar üretimi de görülmektedir.<\/p>\n
Günümüzde bu i\u015fletme \u015fekillerinde yeni teknolojilerin devreye girmesi ile baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler olmaktad\u0131r. Kâr esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda iki i\u015fletme \u015fekli ortaya ç\u0131kar. Bunlar, zevk için yap\u0131lan "Amatör sebzecilik" ile kâra dönük di\u011fer sebzecilik \u015fekilleri olan "Profesyonel sebzecilik" i\u015fletme \u015fekilleridir. Ürünün kullan\u0131lma ve tüketim \u015fekli dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda "Taze tüketim için üretim", "Sanayiye dönük üretim", "Tohumluk veya fide için üretim" yapan üç i\u015fletme \u015fekli kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kar. Bu ayr\u0131mlar çok özel ayr\u0131mlard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n birçok yönleri ile konuyu ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, esas olarak iki i\u015fletme \u015fekli kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kar.<\/p>\n
1. Aç\u0131kta sebze yeti\u015ftiricili\u011fi, d\u0131\u015f ko\u015fullarda yap\u0131lan yukar\u0131da<\/p>\n
aç\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z aile, kar\u0131\u015f\u0131k, tarla ve bahçe sebzecili\u011fini içine alan bir tek i\u015fletme \u015feklidir.<\/p>\n
2. Örtü alt\u0131 sebze yeti\u015ftiricili\u011fi, toprak üstüne serilen çe\u015fitli örtüler, plastik alçak tüneller, s\u0131cak, \u0131l\u0131k, so\u011fuk yast\u0131klar ve daha çok turfanda sebze üretimi yapabilecek vas\u0131talar\u0131 kullanarak, k\u0131smen iklimin etkisine ba\u011fl\u0131 kalarak (alçak sistemlerle) veya iklimin etkisini büyük ölçüde ortadan kald\u0131rarak serler içinde (yüksek sistemlerle) üretim yapan i\u015fletme \u015feklidir.<\/p>\n
Biz bu son iki \u015fekli dikkate alarak bahçe tesisinin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131 üzerinde duraca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Aç\u0131kta sebze yeti\u015ftiricili\u011fi<\/b><\/p>\n
Aç\u0131kta sebze yeti\u015ftiricili\u011fini ekonomik olarak yapabilmek için, her \u015feyden önce bahçe yerinin seçilmesi, daha sonra bu seçilen yer üzerine bahçenin tesis edilmesi gerekir.
\nBahçe yerinin seçilmesi<\/b><\/p>\n
Sebze bahçesi nerede kurulmal\u0131d\u0131r sorusunu çözmek, nerede en kârl\u0131 sebze üretimi yap\u0131labilir sorusuna cevap bulmakla mümkündür. Bu amaçla ekolojik ve ekonomik faktörler dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
a) Ekolojik faktörler<\/p>\n
Bulundu\u011fumuz bölgenin çevre ko\u015fullar\u0131m belirtir. \u0130klim ve toprak olmak üzere ikiye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u0130klim faktörü bir yerde sebzecilik yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen en önemli husustur. Bir yörenin iklim özellikleri olarak ilk ve son don tarihleri, donlu günler say\u0131s\u0131, y\u0131ll\u0131k, ayl\u0131k, günlük s\u0131cakl\u0131k ortalamalar\u0131, maksimum ve minimum s\u0131cakl\u0131klar, gece ve gündüz aras\u0131ndaki farklar, \u0131\u015f\u0131klanma durumu, ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 ve ya\u011f\u0131\u015f\u0131n cinsi (kar, dolu, ya\u011fmur, çi\u011f vb) da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, nisbi ve mutlak nem, rüzgâr yönü ve \u015fiddeti, so\u011fuk veya s\u0131cak esi\u015fi de\u011ferlendirmeye al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bir yerdeki ilk ve son don tarihleri aras\u0131ndaki süre, o yerin vegetasyon süresini belirler. Bu süre ne kadar uzun olursa orada daha iyi sebzecilik yap\u0131l\u0131r. Ardarda birkaç sebze türü üretilebilir. \u0130stenen ekim nöbeti rahatl\u0131kla uygulanabilir. Örne\u011fin domatesin tarlaya do\u011frudan tohum ekimi ile üretilmesinde vegetasyon dönemi 6-8 ayd\u0131r. Bu süre 4-6 ay oldu\u011funda direkt tohum ekimi yerine fide dikimi yap\u0131larak domates yeti\u015ftirilir. Süre 2-4 aya indi\u011finde yine fide ile domates üretilir. Ancak domateslerin büyük bir ço\u011funlu\u011fu k\u0131zarmaz, ye\u015fil kal\u0131r. Bu domatesler ancak tur\u015fu için kullan\u0131labilir. Salça üretimine yönelik yeti\u015ftiricilik yapmak istersek 6-8 ay vegetasyon dönemi olan ve bu süre içinde domatesin istedi\u011fi s\u0131cakl\u0131klara sahip yerleri seçmek gerekir. Bir yerde sebze bahçesi kurarken sebze bahçesinin yerinin seçiminde önemli ikinci ekolojik faktör toprakt\u0131r.<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131çta iyi seçilmesi sonradan \u0131slah edilmesinden iyidir. Sebze bahçesinde çok farkl\u0131 tür ve çe\u015fitler yeti\u015ftirildi\u011finden hepsinin iste\u011fini tam anlam\u0131 ile kar\u015f\u0131lama olana\u011f\u0131 yoktur. Ancak ideal sebze bahçesi topra\u011f\u0131;<\/p>\n
1. S\u0131cak,<\/p>\n
2. Nemli ve süzek,<\/p>\n
3. Derin, gev\u015fek ve yumu\u015fak, * ><\/p>\n
4. Humusça zengin,<\/p>\n
5. Besin maddelerini tutacak yap\u0131da ve besin maddelerince zengin
\nolmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Buna göre bu özellikleri ta\u015f\u0131yan toprak senelerce düzgün bir \u015fekilde i\u015flenmi\u015f, gübrelenmi\u015f, ekim nöbetine uygun yeti\u015ftiricilik yap\u0131lm\u0131\u015f, içerisinde kum bulunan, az nemli, s\u0131cak, humuslu, t\u0131nl\u0131 ve %4 kireç içeren, pH’s\u0131 6,5-7 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir toprakt\u0131r.<\/p>\n
Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, bulunulan yerin e\u011fim derecesi, sulama olanaklar\u0131n\u0131n durumu belirlenir. Buna göre ideal bir sebze bahçesi kurulacak yerin vegetasyon süresi 6-8 ay, güne\u015flenmesi iyi, sulama olanaklar\u0131 bulunan, e\u011fimi en fazla %3, so\u011fuk rüzgârlar\u0131 almayan bir alan olmas\u0131 gerekir.\n<\/p>\n
\nb) Ekonomik faktörler<\/p>\n
Ekonomik faktörler olarak sebze bahçesi kurulacak yerin ula\u015f\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 (yola yak\u0131nl\u0131k), deneyimli i\u015fçi bulma yönünden köye yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, sanayiye yönelik i\u015fletme \u015fekillerinde salça, kurutma, ve köye yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 üretilen ürünün pazara en dü\u015fük kay\u0131pla ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla ambalaj evleri, so\u011fuk hava depolar\u0131na yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131n\u0131r. Ayr\u0131ca sebze bahçesinin kurulmas\u0131 ve ileride geni\u015fleyebilme olanaklar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 için kredi olanaklar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 gerekir. Tüm bu ko\u015fullar yerine getirildi\u011finde de ürünlerin pazara yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, sebze bahçeleri kalabal\u0131k, büyük yerle\u015fim merkezlerine yak\u0131n kurulurlar. Üretilen sebzeler en k\u0131sa yoldan tüketiciye ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Pazar\u0131n yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ha\u015fat\u0131n geciktirilmesini ve sebzelerde tad ve aromamn artmas\u0131n\u0131, daha taze olarak pazara girmesini sa\u011flar. Uzak pazarlara sebzeler yeme olgunlu\u011funa gelmeden hasat edilir. Yolda geçen sürede k\u0131smen olgunla\u015fma meydana gelir. Fakat bu olgunlukta tad ve aroma tarlada meydana gelen düzeye hiç bir zaman ula\u015famaz. Ayr\u0131ca günümüzde ta\u015f\u0131ma ücretleri oldukça artm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Ürünler ne kadar uzak pazara yollan\u0131rsa ta\u015f\u0131ma giderleri o kadar artmaktad\u0131r. Daha kaliteli ve dayan\u0131kl\u0131 ambalaj yapma zorunlulu\u011fu ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Ancak çevrede i\u015fin kârl\u0131 oldu\u011funu görerek yeni yeni yeti\u015ftiricilerin devreye girmesi o pazarda sat\u0131\u015f\u0131 giderek zorla\u015ft\u0131rabilir. Pazar olanaklar\u0131 k\u0131s\u0131tlanabilir. Bu durumda yeni pazarlar bulmak ve ister istemez d\u0131\u015f, uzak pazarlara aç\u0131lmak zorunlulu\u011fu ortaya ç\u0131kabilir.<\/p>\n
Büyük merkezlere yak\u0131nl\u0131k ürünün pazar \u015fans\u0131 bulmas\u0131 yamnda, sebze bahçesinin gereksinimi olan gübreleri, kimyasal maddeleri, ilaçlar\u0131, alet ve makinalar\u0131, bunlar\u0131n yedek parçalar\u0131 ve tamir edilme imkânlar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. \u0130stenen zamanda yap\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
Ula\u015f\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131: \u0130ster iç ve yak\u0131n pazara, isterse d\u0131\u015f ve uzak pazarlara ürün gönderilmesi halinde, pazarda olu\u015facak en iyi fiyattan yararlanma, ancak ürünleri pazara istenen zamanda yollamakla mümkündür. Bu da iyi bir ula\u015f\u0131mla gerçekle\u015fir. Ta\u015f\u0131ma, kara, deniz ve hava yoluyla yap\u0131l\u0131r. Günümüzde sebze ihracat\u0131nda uzak pazarlara kargo uçakla ürün göndermek giderek daha bir önem kazanmaktad\u0131r. Eskiden deniz yolu ile fazla miktarda ürün, en ucuz \u015fekilde nakledilirken, ta\u015f\u0131ma s\u0131ras\u0131nda geçen gün kayb\u0131, deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n önemi yitirtmi\u015ftir.<\/p>\n
Köye yak\u0131nl\u0131k: Sebze bahçelerinde aile fertleri d\u0131\u015f\u0131nda da i\u015fçi çal\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u015eehirde i\u015fçi ücretleri çok yüksek ve sebze üretiminden anlayan; toprak i\u015fleri, ekim, dikim ve ha\u015fat\u0131 yapacak kalitede ve bilgide i\u015fçi bulmak da zor olmaktad\u0131r. Köye yak\u0131nl\u0131k bu olana\u011f\u0131 sa\u011flar, ayr\u0131ca sebze bahçesinde fazla miktarda kullan\u0131lan ah\u0131r gübreleri ancak köyde beslenen hayvanlardan temin edilir.<\/p>\n
Fabrikalara yak\u0131nl\u0131k: Pazar bulma \u015fans\u0131n\u0131 etraf\u0131nda artan insan kalabal\u0131\u011f\u0131 ile art\u0131r\u0131rken, fabrika bacalar\u0131ndan ç\u0131kan SO2, flor ve ozon gibi gazlar havay\u0131, kullan\u0131m sonras\u0131 meydana gelen at\u0131k maddeler topraklar\u0131 ve bilhassa çevredeki su kaynaklar\u0131m kirletir, kullan\u0131lmaz hale getirirler. Ancak sebze üretimi ile yak\u0131ndan ilgili olan ve onun hammaddesini kullanan konserve, salça, derin dondurma, kurutma ve tur\u015fu yapan fabrikalara yak\u0131nl\u0131k, özellikle tarla sebzecili\u011fi aç\u0131s\u0131ndan çok önemlidir.<\/p>\n
Kredi olanaklar\u0131: Sebze bahçelerinde sabit tesisler fazlad\u0131r. Bunlar\u0131n kurulu\u015f maliyetleri her geçen gün art\u0131\u015f göstermekte, sadece yeti\u015ftiricinin kendi mali gücü ile kurmas\u0131 olanaks\u0131z hale gelmektedir. Resmi ve özel finans kurulu\u015flar\u0131ndan istenen zamanda ve istendi\u011fi kadar, uzun vadeli, faizi dü\u015fük, ödeme kolayl\u0131\u011f\u0131 olan kredi sa\u011flanabilmelidir.<\/p>\n
D\u0131\u015f pazarlara ürün gönderilmesi küçük i\u015fletmelerin yaln\u0131z ba\u015f\u0131na yapaca\u011f\u0131 bir i\u015f de\u011fildir. Bunlar\u0131n çevrede bulunan di\u011fer üreticilerle mü\u015fterek bir te\u015fkilatlanmaya giderek yap\u0131lmas\u0131 hem kolay ve hem de ekonomiktir. Bu te\u015fkilatlanma (kooperatifle\u015fme) ile, ürünün ambalajlanmas\u0131 ve pazar iste\u011fine göre depolan\u0131p istenen zamanda sevk edilmesi mümkün olur. Bunun yan\u0131nda bu birlikler baz\u0131 girdileri de tek elden temin ederek daha ucuza üreticilere da\u011f\u0131tabilir. Ayr\u0131ca bu birle\u015fme ile küçük üreticilerin alamayaca\u011f\u0131 alet ve ekipman\u0131n al\u0131n\u0131p kira yolu ile kullan\u0131m\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bu da i\u015flerin makinala\u015fmas\u0131n\u0131,
\nmaliyetin dü\u015fmesini ve kâr oran\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. 7.3.1.2. Sabit tesislerin planlanmas\u0131 ve kurulmas\u0131<\/p>\n
Aç\u0131kta sebze yeti\u015ftiricili\u011finde aile, tarla, kar\u0131\u015f\u0131k ve bahçe sebzecili\u011fi ayr\u0131 özelliklere sahiptirler. Tarla sebzecili\u011fi ekstansif bir çal\u0131\u015fma tarz\u0131n\u0131 benimsedi\u011finden, sebze yeti\u015ftirilecek alanlar üzerinde sabit tesis kurmaktan kaç\u0131n\u0131l\u0131r. Ancak arazinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 gösteren belli noktalara a\u011faç dikmek, su kuyusu açmak, elektrik getirmek ve buna ait panolar\u0131 koyacak, bir kaç malzemeyi saklayacak, i\u015f aralar\u0131nda, havan\u0131n aniden ya\u011f\u0131\u015fa dönü\u015ftü\u011fü zamanlarda bar\u0131nak sa\u011flayacak küçük bir bina yapmak söz konusu olabilir. Arazi üzerinde bitkilerin yeti\u015ftirilece\u011fi parseller makinalarm rahatça çal\u0131\u015faca\u011f\u0131 büyüklükte yap\u0131l\u0131r. Parseller aras\u0131na gidip gelmeyi sa\u011flayacak yollar konur; ayr\u0131ca sulama kanallar\u0131 geçirilebilir.<\/p>\n
Kar\u0131\u015f\u0131k sebzecilikte ana kültür esas oldu\u011fundan bahçe düzenlemesi o kültüre göre yap\u0131l\u0131r. Bo\u015f kalan alanlarda sebze üretimine gidilir.<\/p>\n
Bizim üzerinde duraca\u011f\u0131m\u0131z ticari sebze bahçeleridir. Bu i\u015fletmelerde arazi sat\u0131n al\u0131nd\u0131ktan sonra i\u015fletmenin çal\u0131\u015fma tarz\u0131 belirlenir. Hangi türlerin üretilece\u011fi belirlenir. Buna göre fide yeti\u015ftirme alanlar\u0131n\u0131n büyüklü\u011fü hesaplan\u0131r. Kullan\u0131lacak alet ve ekipman seçilir. Bunlar için gereken yerin büyüklü\u011fü ortaya ç\u0131kart\u0131l\u0131r. Ah\u0131r, gübrelik, sulama havuzu, depo, hangar büyüklükleri saptan\u0131r. Bundan sonra masa ba\u015f\u0131nda arazinin planlanmas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Sabit tesisler bu plan içinde mümkün oldu\u011fu kadar bir arada ve birbirleri ile çal\u0131\u015fma ba\u011flant\u0131lar\u0131 dikkate al\u0131narak yerle\u015ftirilir. Rüzgârl\u0131 yerlerde sabit tesisler rüzgâr\u0131n esi\u015f yönüne konarak rüzgârk\u0131ran görevi üstlenmeleri sa\u011flamr. Sabit tesislerin büyüklü\u011fü mümkün oldu\u011funca küçük tutulup, arazinin daha çok yeti\u015ftiricili\u011fe ayr\u0131lmas\u0131na çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bahçe plan\u0131 çizildikten sonra ilk i\u015f bahçenin bu plana göre taksimat\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve yerlerin kaz\u0131klanarak belirlenmesidir. Daha sonra bahçenin çevrelenmesi ile beraber yollar\u0131n yap\u0131s\u0131na geçilir.<\/p>\n
Bahçenin çevrelenmesi: Sebze bahçeleri kalabal\u0131k yerle\u015fim
\nç, kö^e yak\u0131n kurulduklar\u0131ndan, insan ve hayvanlar\u0131n bahçeye girerek, bilerek veya bilmeyerek verecekleri zararlardan korunmalar\u0131 gerekir. Bu ise bahçenin etraf\u0131n\u0131n çitlerle çevrelenmesiyle mümkündür. Çevrelemede kullan\u0131lacak materyalin ucuz, dayan\u0131kl\u0131, koruyabilecek sa\u011flaml\u0131kta olmas\u0131, bitkilere zarar vermemesi, onlarla rekabete girmeyen hastal\u0131k ve zararl\u0131lara konukçuluk etmeyen ve gerekti\u011finde rüzgârlara kar\u015f\u0131 bahçeyi koruyucu ancak bahçedeki havalanmay\u0131 engelleyici durumda olmayan özelliklere sahip olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Çe\u015fitli yapay duvarlar (kuru, harçl\u0131 ta\u015f, tu\u011fla, bîriket, kerpiç), dikenli, dikensiz, kafesli teller, tahta, kuru a\u011faç, çal\u0131 ç\u0131rp\u0131, karg\u0131 gibi cans\u0131z materyaller veya çit bitkisi olarak gladiçya, maklora, mimoza, ligustrum, selvi, kazuarina, maz\u0131, idris, k\u0131z\u0131lc\u0131k, üç yaprakl\u0131 limon, ac\u0131 badem, ak diken, i\u011fde, dut, defne, taflan, ladin, cehri ve gürgen gibi canl\u0131 materyaller kullan\u0131labilir. Ancak canl\u0131 materyal olarak seçilecek bitkilerin mümkünse dikenli ve s\u0131k taçl\u0131, geli\u015fmesi kuvvetli budama ya uygun özelliklerde olmas\u0131 ve bahçede yeti\u015ftirilecek sebzelere kökleriyle veya gölgesi ile zarar vermemesi, hastal\u0131k ve zararl\u0131lar\u0131 ta\u015f\u0131mamas\u0131da gerekir. Do\u011fal çitleme, çe\u015fitli bitkilerle yap\u0131l\u0131r. Çitlemede kullan\u0131lacak bitkiler, o yerin iklim ko\u015fullar\u0131na, su durumuna ve genel çitleme esaslar\u0131na göre seçilir.<\/p>\n
Bahçenin çevresi çitlendikten sonra bahçe alan\u0131 içinde bahç\u0131van evi olmal\u0131d\u0131r. Giri\u015f k\u0131sm\u0131na yap\u0131lan bu ev, mümkünse bahçenin her taraf\u0131n\u0131 görebilmelidir.<\/p>\n
Saklama, ambalaj evleri ve depolar: Bahç\u0131van evine yak\u0131n, bahçenin ana yolu kenar\u0131nda, her türlü vas\u0131tan\u0131n kolayca girece\u011fi yerde ve kuzey tarafa yerle\u015ftirilmelidir.<\/p>\n
Ah\u0131rlar ve gübrelik: Rüzgâr\u0131n aksi yönde olmal\u0131, buradaki pis kokunun ya\u015fam yerlerine esmesi önlenmelidir. Yine ya\u015fam yerlerinden mümkün olan uzakl\u0131\u011fa konulmal\u0131d\u0131r. Gübreli\u011fin alt\u0131 betonla kaplanmal\u0131 etraf\u0131 80-100 cm duvarla çevrilmeli, iki tarafta içeriye römorklu traktör girecek kap\u0131s\u0131 bulunmal\u0131d\u0131r. Bir kenarda gübreden s\u0131zan \u015ferbetin toplanaca\u011f\u0131 üstü örtülü kuyu bulunmal\u0131 ve gübrenin zemini bu kuyuya do\u011fru e\u011fimli olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Su kuyusu ve sulama havuzu: Sulama havuzu bahçenin en yüksek noktas\u0131na konulmal\u0131 ve su kendi cazibesiyle (pompa yard\u0131m\u0131 olmadan, do\u011fal olarak) her tarafa akarak ula\u015fmal\u0131d\u0131r. Devaml\u0131 güne\u015f görmesiyle suyun \u0131s\u0131nmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131 ve yüksekten ak\u0131\u015fla da havalanmas\u0131 temin edilmelidir.<\/p>\n
Fide yast\u0131klar\u0131: Bahç\u0131van evine yak\u0131n, güneye do\u011fru meyilli, kuzeyi kapal\u0131, bütün gün boyu güne\u015f alan, fazla rüzgâr esintisi olmayan kuytu bir yerde kurulur.<\/p>\n
Yollar: \u0130\u015fletme arazisinin büyüklü\u011füne göre bir veya iki adet ana
\nyol yap\u0131l\u0131r. Bizde i\u015fletmeler 10-50 dekar araziye sahip oldu\u011fundan bir
\nadet ana yol yeterlidir. Ana yol, bahçe d\u0131\u015f\u0131ndaki ula\u015f\u0131m yolu ile
\nbirle\u015fir, i\u015fletme avlusundan geçerek bahçeyi ortas\u0131ndan ikiye böler.
\nGeni\u015fli\u011fi 4-5 m’dir. Bu yola dik olarak yan yollar yap\u0131l\u0131r. Yan yollar
\nana parselleri birbirinden ay\u0131r\u0131r. Geni\u015fli\u011fi bir traktörün rahatl\u0131kla
\ngeçece\u011fi \u015fekilde 150-200 cm’dir. Yollar i\u015fletmede gidi\u015f ve geli\u015fi en
\nkolay yapacak nitelikte ve zaman kaybettirmeyecek sistemde
\nplanlan\u0131r. ,,<\/p>\n
Ana ve yan parseller: Ana parseller bahçenin ana ve yan yollar\u0131 ile bölünmü\u015f büyük parçalar\u0131d\u0131r. Ana parseller, yan yollar ve su arklar\u0131 ile daha küçük k\u0131s\u0131mlara ayr\u0131l\u0131r ki, bunlar tali parsellerdir. Tali parseller üzerinde bitkileri yeti\u015ftirmek üzere masura, tahta ve tavalar yap\u0131l\u0131r. Tava, bitkilerin yeti\u015fti\u011fi yer ile su ark\u0131 tabam ayn\u0131 hizada ve suyu tutmak üzere dört kenar\u0131 20-30 cm yükseltilerek, boyutlar\u0131 1,20-1,50 x 3,00 – 5,00 – 10,00 m olacak \u015fekilde yap\u0131l\u0131r. Tahta, bitkilerin yeti\u015fti\u011fi yer yüksekte, su ark\u0131 taban\u0131 20-30 cm a\u015fa\u011f\u0131da, kenarlar\u0131 su ark\u0131 ile çevrili, 1,20 – 1,50 x 5,00 – 10,00 – 20,00 m boyutlar\u0131nda yap\u0131lan \u015fekildir. Masura, 20-30 cm derinli\u011finde iki ark aras\u0131nda bal\u0131k s\u0131rt\u0131 gibi yükseltilmi\u015f toprak y\u0131\u011f\u0131n\u0131d\u0131r. Geni\u015fli\u011fi 60-80 cm’dir, uzunlu\u011fu 5 m’den 50 m’ye kadar ç\u0131kar. Tekli ve çiftli masura olmak üzere iki \u015fekli vard\u0131r.<\/p>\n
Prof.Dr.Atila GÜNAY\n<\/p>\n
<\/p>\n