Y\u0131l\u0131n herhangi bir zamamnda çelik haz\u0131rlamak mümkündür. Ancak, k\u0131\u015f\u0131n yapra\u011f\u0131n\u0131 döken bitkilerde odun çelikleri k\u0131\u015f dinlenme dönemi içinde, yaprakl\u0131 ye\u015fil çelikler ise henüz tam odunla\u015fmam\u0131\u015f. Sürgünlerden büyüme mevsiminde haz\u0131rlan\u0131rlar.Odun çelikleri yaprak dökümünün hemen öncesinden, ilkbaharda tomurcuklar\u0131n kabarmas\u0131na kadar geçen dönem içinde her zaman haz\u0131rlanabilirler.
\n Zor köklenen türlerde, ye\u015fil çelikler odun çeliklerinden daha kolay köklenme e\u011filimindedirler. Örne\u011fin kirazlarda, odun çeliklerinin çok zor köklenmelerine kar\u015f\u0131n, birçok çe\u015fitte ye\u015fil çeliklerle iyi bir köklenme sa\u011flanmaktad\u0131r. Ye\u015fil çelikler ilkbaharda mümkün oldu\u011funca erken al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ancak bu dönemde yapraklar tam irili\u011fini alm\u0131\u015f ve sürgünler olgunla\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kök çeliklerinin haz\u0131rlanmas\u0131nda da zaman önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Örne\u011fin, k\u0131rm\u0131z\u0131 ahududularda yaz aylar\u0131nda alman kök çeliklerinde hiç ba\u015far\u0131 elde edilemezken, sonbahardan k\u0131\u015fa do\u011fru olan dönemlerde alman çeliklerde ba\u015far\u0131, zamandaki ilerletmeye paralel artmaktad\u0131r.<\/p>\n
Çeliklerde köklenmeyl etkileyen d\u0131\u015fsal faktörler 1. Köklenme ortam\u0131; Çelikleri köklendirmek amac\u0131yla kullan\u0131lan ortamlar\u0131n havalanma, \u0131s\u0131nma, su tutma ve katyon de\u011fi\u015fim kapasitesi ile hastal\u0131klar ve zararl\u0131larla bula\u015f\u0131k olma durumlar\u0131 farkl\u0131 oldu\u011fundan, ortamlara göre köklenme oran\u0131 ve meydana gelen köklerin yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015febilmektedir. Köklenme ortam\u0131n\u0131n, hafif yani çabuk \u0131smabilen, geçirgen ve kolay havalanabilen yap\u0131da olmas\u0131, ayn\u0131 zamanda hastal\u0131k ve zararl\u0131lardan ari olmas\u0131 gerekir. Köklenme ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar ortamda azot kayna\u011f\u0131na gerek yoktur. Köklendirme amac\u0131yla saf veya kar\u0131\u015f\u0131m halinde toprak, kum, turba (peat), perlit ve vermikulit gibi maddeler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Baz\u0131 kolay köklenen bitkilerde ise su tek ba\u015f\u0131na köklendirme ortam\u0131 olarak kullan\u0131labilir. Ancak bu durumda iyi bir havaland\u0131rma gereklidir. Yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan köklendirme ortamlar\u0131n\u0131n baz\u0131 özellikleri a\u015fa\u011f\u0131da k\u0131saca verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Kum: Yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan, ekonomik olarak sa\u011flanabilen bir ortam olup iyi bir kök geli\u015fimi sa\u011flamaktad\u0131r. Ancak su tutma kapasitesi dü\u015fük oldu\u011fundan s\u0131k s\u0131k sulamay\u0131 gerektirmektedir. Organik madde ve besin kapsam\u0131 ya çok azd\u0131r veya hiç yoktur.<\/p>\n
Genellikle hastal\u0131k etmeni ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Besin maddesi kapsam\u0131 çok az oldu\u011fu için, çelikler körlendirildikten hemen sonra ya ba\u015fka bir ortama \u015fa\u015f\u0131rt\u0131lmal\u0131, ya da yeterli gübreleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Turba (peat-moss): Yüksek düzeyde organik madde içeren bu materyalin su tutma kapasitesi yüksek ve havalanmas\u0131 iyidir. Yüksek düzeyde azot ihtiva eder. Ancak kuma göre oldukça pahal\u0131d\u0131r. Son y\u0131llarda saf ya da kar\u0131\u015f\u0131m halinde köklendirme ortam\u0131 olarak yayg\u0131n \u015fekilde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Asit karakterli olanlar\u0131 ise özellikle çay ve yaban mersinlerinin (blueberry) ço\u011falt\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Perîit: Volkanik orijinli, gri-beyaz bir mineraldir. Ham materyalin ö\u011fütüldükten sonra 760°C de patlat\u0131lmas\u0131 sonucu köpük benzeri bir yap\u0131 kazan\u0131r. pH’s\u0131 6-8’dir. Yüksek su tutma kapasitesinin yams\u0131ra, havalanmas\u0131 iyidir. \u0130norganik besinler ve organik madde içermez. Bu özellikleri nedeniyle kar\u0131\u015f\u0131m halinde kullan\u0131l\u0131r. Di\u011fer materyallere göre pahal\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen steril olmas\u0131, kullan\u0131m\u0131n\u0131n kolay olmas\u0131 ve iyi köklenme sa\u011flamas\u0131 nedeniyle yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Toprak: Bu amaçla özellikle t\u0131nl\u0131 topraklar ba\u015far\u0131l\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Çelik köklendikten sonra ortam içinde belirli süre kalabilmektedir. Süt ve kum kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131, her iki ortam\u0131n uygun özelliklerini ta\u015f\u0131yan bir ortam olu\u015fturmaktad\u0131r. Süt, yüksek azot kapsam\u0131 ve su tutma yetene\u011fine sahiptir. Ancak iyi havalanmaz, köklenme için daha uzun zaman gereklidir. Ayr\u0131ca hastal\u0131klar ve zararl\u0131lar nedeniyle pastörizasyon veya fumigasyon gereklidir.<\/p>\n
Son y\u0131llarda çeliklerin köklendirümesinde topraks\u0131z kar\u0131\u015f\u0131mlar tercih edilmektedir. Bunlar aras\u0131nda kum, perlit ve turbadan olu\u015fan kar\u0131\u015f\u0131mlar daha ba\u015far\u0131l\u0131 sonuç vermektedir.<\/p>\n
2. S\u0131cakl\u0131k: Köklenme ortamlar\u0131nda, kök bölgesindeki s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 24°C dolay\u0131nda tutulmas\u0131, hücre bölünmesini te\u015fvik ederek köklenmeyi kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bu s\u0131cakl\u0131k seralarda taban \u0131s\u0131tma sistemlerinin kulllan\u0131lmas\u0131 ile daha kolay sa\u011flanmaktad\u0131r. Ancak \u015fi\u015fleme alt\u0131nda yap\u0131lan köklendirme süresince hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortam ficakl\u0131gmdan daha dü\u015fük tutulmas\u0131 gereklidir. Çünkü yüksek hava
\n4. I\u015f\u0131k: Çeliklerde köklenme üzerinde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkisi, çelik tipine göre de\u011fi\u015fmektedir. K\u0131\u015f\u0131n yapra\u011f\u0131n\u0131 döken meyve türlerinin, yeterli oksin ve besin maddesi depolam\u0131\u015f odun çeliklerinde, en iyi köklenme karanl\u0131kta olmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n yaprakl\u0131 çeliklerde oksin ve karbonhidrat sentezinin rolü nedeniyle, \u0131\u015f\u0131k dolayl\u0131 olarak köklenmeyi olumlu yönde etkilemektedir. E\u011fer oksinler d\u0131\u015fardan sa\u011flan\u0131rsa, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 köklenme üzerine engelleyici etki yapmaktad\u0131r. I\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131 olarak, 1500-2000 lüks \u0131\u015f\u0131k \u015fiddeti veren, beyaz floresan lambalar olumlu sonuç vermektedir.<\/p>\n
Çeliklerde köklenmeyi uyar\u0131c\u0131 özellikler ve uygulamalar<\/p>\n
1. Çelik üzerinde tomurcuk ve yapraklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131: Çelik üzerinde
\ntomurcuk ve yapraklar\u0131n bulunmas\u0131 köklenmeyi uyar\u0131c\u0131 etki
\nyapmaktad\u0131r. Bu olumlu etki, yapraklarda karbonhidratlar\u0131n
\nsentezlenmesine, tomurcuklar\u0131n ise oksin kayna\u011f\u0131 olmas\u0131na
\nba\u011flanmaktad\u0131r. Çelik üzerinde bulunan tomurcuk ve yapraklar,
\nkarbonhidratlar ve oksinlerle birlikte, ta\u015f\u0131nabilen ve köklenme
\nüzerinde olumlu etkisi bulunan faktörlerin de kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2. Polarite: Dal çelikleri, sürgünün ucuna yak\u0131n olan k\u0131s\u0131mda
\nsürgün, dibe yakm k\u0131sm\u0131nda ise kök olu\u015ftururlar. Bu duruma polarite
\ndenilmektedir. Çeli\u011fin durumunun de\u011fi\u015ftirilmesi, yani ters çevrilerek
\ndikilmesi, kök ve sürgün olu\u015fan yerleri de\u011fi\u015ftirmez. Kök çeliklerinde
\nise tersi durum söz konusudur.<\/p>\n
3. Yaralama: Çeliklerde yaralama sonucunda, yara kenarlar\u0131
\nboyunca olu\u015fan yara dokusu (kallus) nedeniyle kök olu\u015fumu daha
\nfazla olmaktad\u0131r. Yaralama ile yaralanan k\u0131s\u0131mdaki hücreler,
\nbölünmeye ve yeni kök taslaklar\u0131 olu\u015fturmaya te\u015fvik edilmektedir. Bu
\ndurum, yaralanan bölgede hormon ve karbonhidratlar\u0131n do\u011fal olarak
\nbirikmesine ba\u011flanmaktad\u0131r.
\n4. Büyümeyi düzenleyici maddeler: Oksinlerin çeliklerde köklenmeyi uyard\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131ndan sonra günümüze kadar bu maddeler saf ve kar\u0131\u015f\u0131m halinde birçok bitki türüne ait çeliklerin köklendirilmesinde ba\u015far\u0131 ile kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu amaçla kullan\u0131lan oksin yap\u0131s\u0131ndaki maddeler, tek do\u011fal oksin olan Indol-3- Asetik asit (IAA) ile sentetik oksinler olan îndol-3-Bütirik asit (IBA), 1-Naftalenasetik asit (NAA), 2-4 Diklorofenoksiasetik asit (2,4-D) dir. Bunlar aras\u0131nda en ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar IBA uygulamalar\u0131ndan elde edilmi\u015ftir. Son y\u0131llarda özellikle IBA ve NAA’in kar\u0131\u015f\u0131m halinde kullan\u0131lmas\u0131 giderek yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Ancak bitki türü ve çelik tipine göre, en uygun uygulama \u015fekli ve dozu, denemelerle tespit edilmelidir. Günümüzde köklenmeyi uyar\u0131c\u0131 hormon yap\u0131s\u0131ndaki maddeler, çeliklerin 1-1,5 cm’lik dip k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n seyreltik (500 ppm’e kadar) çözeltilere 12 saat, yo\u011fun (500-10.000 ppm) çözeltilere 5 saniye süreyle dald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015feklinde yap\u0131lmaktad\u0131r.
\n
\nProf.Dr.Atila GÜNAY<\/u><\/i><\/b><\/p>\n
<\/p>\n