\u0130nsano\u011flunun yerle\u015fimi fiziki ko\u015fullar, yiyecek ve içecek gibi do\u011fal kaynaklara ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Yiyecek, içecek ve i\u015f s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n, ba\u015fta göç olmak üzere isyana, hatta sava\u015flara neden oldu\u011fu ve olaca\u011f\u0131 da bir gerçektir. Son “Arap Bahar\u0131” patlamas\u0131 çok taze bir an\u0131 olarak belleklerde yerini alm\u0131\u015ft\u0131. Sa\u011fda görülen resimden yola ç\u0131k\u0131larak örnek verilecek olursa, huzur içinde beslenen lemur gurubuna önce bir, sonra iki, sonra daha da çok fert daha eklendi\u011finde, olu\u015facak gerginlik, karga\u015fa ve kavgay\u0131 tasavvur dahi etmek istemeyiz. Azalan su kaynaklar\u0131, kaç\u0131n\u0131lmaz küresel \u0131s\u0131nma ve di\u011fer birçok k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 nedenlerle, geni\u015fleme \u015fans\u0131 zaten s\u0131n\u0131rl\u0131 olan dünya tar\u0131m alanlar\u0131nda yap\u0131lacak tar\u0131msal üretimin, artacak dünya nüfusunu ileride besleyemeyece\u011fi bir gerçektir. Peki, o zaman insanl\u0131k, lemurlar için bile tasavvur etmek istemedi\u011fimiz senaryolarla m\u0131 ba\u015f ba\u015fa kalacak! <\/p>\n
Üretim kaynaklar\u0131na k\u0131saca bir göz att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda görürüz ki, dünyada her y\u0131l 1,4 milyar hektar alan ekilebilmektedir. Biyoyak\u0131tlara yönlendirilen ekim alanlar\u0131, g\u0131da üretim alanlar\u0131n\u0131n daralmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bu nedenle G20’lerin bir karar\u0131 do\u011frultusunda, bundan böyle biyoyak\u0131t üretimini art\u0131rma projelere s\u0131cak bak\u0131lmamaktad\u0131r. Bu kararlar kar\u015f\u0131s\u0131nda özellikle AB’li yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n “maç esnas\u0131nda kural de\u011fi\u015fimi” itirazlar\u0131 yükselmi\u015fti (Aç\u0131kgöz 2014<\/a>).<\/p>\n Tar\u0131msal üretimin önemli bir kayna\u011f\u0131 “SU” ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, durumun hiç de iç aç\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 görülür[1]<\/a>. Peki, \u015fehirle\u015fmeye, erozyona aç\u0131k, yani geni\u015flemesi beklenmeyen tar\u0131m alanlar\u0131ndan, 2050’lerde %70 daha fazla ürün nas\u0131l sa\u011flanabilir? \u0130yimser bir senaryoda[2]<\/a>, ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n tar\u0131mda kullan\u0131m\u0131 için yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131mlarla dünya sulanabilir arazileri %9 art\u0131r\u0131larak, söz konusu g\u0131da aç\u0131\u011f\u0131n\u0131n ¾’ünün (kötümser senaryoda 1\/5’i) kar\u015f\u0131lanabilece\u011finden söz edilmektedir. Di\u011fer taraftan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi senaryolar\u0131nda “DÜNYA SU SAVA\u015eLARI” çoktan gündeme girdi[3]<\/a>. M\u0131s\u0131r, ba\u015fka ülkelerin Nil nehri debisini de\u011fi\u015ftirme giri\u015fimini sava\u015f nedeni sayaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015fti. F\u0131rat-Dicle üzerindeki yat\u0131r\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131n, kom\u015fularca olumsuz kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 hepimiz hat\u0131rlar\u0131z. GAP yat\u0131r\u0131mlar\u0131 için gerekli kredilerin sa\u011flanmas\u0131ndaki zorluklar\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z! 1960 y\u0131l\u0131nda Pakistan ve Hindistan aras\u0131nda imzalanan Indus nehir suyundan ortak yararlanma anla\u015fmas\u0131ndan sonra, her iki ülkenin atom bombas\u0131 sahipli\u011fine varan silahlanma yar\u0131\u015flar\u0131 da, her kesimin malumudur (detay<\/a>!). Himalaya buzullar\u0131n\u0131n erimesi ve son y\u0131llarda düzeni de\u011fi\u015fen muson ya\u011fmurlar\u0131, kalabal\u0131k nüfusa sahip, yöre ülke yöneticilerinin zihinlerini sürekli me\u015fgul edecektir. Kuru tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n suya kavu\u015fturulmas\u0131, teorik olarak çözümlerden biri gibi görünüyorsa da, unutmamak gerekir ki, bu tip yat\u0131r\u0131mlar oldukça zor ve pahal\u0131d\u0131r. Bu nedenle Türkiye, ekonomik sulanabilir kategorideki 3 milyon hektar kuru tar\u0131m alan\u0131n\u0131, hala 5 milyon hektarl\u0131k sulanabilir alan\u0131na ekleyememi\u015ftir.<\/p>\n Asl\u0131nda 1960’lardan 2000’li y\u0131llara iki kat artan nüfusu beslemeye yetecek g\u0131da üretimini sa\u011flayan “ye\u015fil devrim<\/span>” bu konuda bize yol göstermektedir. Bitki \u0131slah\u0131 ile boyu k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f, bu\u011fday, çeltik gibi bitkilerin gübre-su gereksinimlerinin optimizasyonu ile sa\u011flanan verim art\u0131\u015f\u0131 örne\u011fi ile yola ç\u0131k\u0131labilir. Yar\u0131nlarda gereksinim duyulacak tar\u0131msal ürünün sa\u011flanmas\u0131nda verilen ekolojiler ve üretim sistemleri için yüksek verimli genotiplerin ve sonra onlardan maksimum veriminin sa\u011flanaca\u011f\u0131 agronomik parametrelerin saptanmas\u0131 önde gelen çözüm önerilerinden biridir. Fakat yüzlerce kültür bitkisinin, her ülkede var olan onlarca üretim ekolojisi ve çok say\u0131da üretim sistemi için gereksinim duyulacak yeni çe\u015fitlerin geli\u015ftirilmesi, hiç de kolay de\u011fildir. Kald\u0131 ki, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin ve yar\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi genotipler tam olarak belirlenememi\u015fken, bitki \u0131slahç\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015flerinin hiç de kolay olmad\u0131\u011f\u0131 bir gerçektir. Di\u011fer taraftan tar\u0131msal ara\u015ft\u0131rmalara ayr\u0131lan bütçelerde art\u0131\u015flar beklenirken, k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n olmas\u0131 dü\u015fündürücüdür. Nitekim American Boondoggle<\/a>’e göre, ABD’de tar\u0131msal ara\u015ft\u0131rmaya, toplam ara\u015ft\u0131rma bütçesinin ancak % 2’si ayr\u0131lmaktad\u0131r ve bu mebla\u011f da, zaman içersinde azalmaktad\u0131r. Durum tüm di\u011fer geli\u015fmi\u015f ülkelerde de farkl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n FAO, fazla üretim”in %9’unun yeni arazilerden, %14’ünün yeni agronomik uygulamalardan ve %77’sinin ise verim art\u0131\u015f\u0131ndan sa\u011flanabilece\u011fini tahmin etmektedir. Dünyan\u0131n tek elden tar\u0131msal ara\u015ft\u0131rmalara e\u011filmesini sa\u011flamak üzere harekete geçen politikac\u0131, bilim adamlar\u0131 ve tüm payda\u015flar CGIAR<\/a>’\u0131 (Consultative Group on International Agricultural Research – Uluslararas\u0131 Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rmalar Dan\u0131\u015fma Merkezi) olu\u015fturulmas\u0131na karar vermi\u015flerdir. Bu merkez de, dünya tar\u0131msal olanaklar\u0131ndaki olas\u0131 de\u011fi\u015fiminde g\u0131da üretimini sürdürebilecek sistem aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 gerçekle\u015ftirmek üzere, üç ana ba\u015fl\u0131\u011fa odaklanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n Ø Tar\u0131m sistemlerinin yeni teknoloji ve politikalara adaptasyonu;<\/p>\n Ø Potansiyel üretim ortamlar\u0131na, abiyotik (kurakl\u0131k vs.) ve biyotik (hastal\u0131k vs.) ko\u015fullara uygun yeni genotiplerin geli\u015ftirilmesi;<\/p>\n Ø Amaca yönelik gen kaynaklar\u0131n\u0131n belirlenmesi, korunmas\u0131 ve sürdürülmesi<\/p>\n Buradan, yar\u0131nlar\u0131n bekledi\u011fi tar\u0131msal ürünü verecek genotipleri geli\u015ftirmek için, çok say\u0131da uzman ara\u015ft\u0131rma eleman\u0131na gereksinimi olacakt\u0131r. Memnuniyetle belirtmek gerekir ki söz konusu kadrolar üniversitelerde mevcuttur. Maalesef bu kadrolar, geli\u015fmekte olan ülkelerde (bizde oldu\u011fu gibi) yar\u0131n\u0131n g\u0131dalar\u0131 için ara\u015ft\u0131rma yapmak üzere yönlendirememi\u015flerdir. Ne var ki bu ad\u0131m\u0131 biz ne YÖK, ne Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131ndan ve ne de siyasi partilerden bekleyebiliriz. Tar\u0131m payda\u015flar\u0131n\u0131n bu konuda ilk ad\u0131m\u0131 atacaklar\u0131 beklenmektedir. Fakat önce, fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bu i\u015fin de, olu\u015fumunu sevinçle ö\u011frendi\u011fim “TARIM GIDA YAZARLARI VE GAZETEC\u0130LER\u0130 DERNE\u011e\u0130”nin (TAGYAD) öncelikli projeleri aras\u0131na girmesi ile gerçekle\u015febilecektir.<\/p>\n Nazimi Aç\u0131kgöz <\/p>\n Not: bu yaz\u0131 “AÇLIK KAPIDA MI?” (https:\/\/nazimiacikgoz.wordpress.com\/<\/a>) sitesinde yay\u0131nlanan ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleden derlenmi\u015ftir.<\/p>\n