Dünya’ da ve ülkemizde, özellikle k\u0131rsaldan kentsel alanlara h\u0131zl\u0131 göç ve nüfus art\u0131\u015f\u0131yla beraber, sorunlar beraberinde gelmi\u015ftir.Bununla beraber sanayile\u015fmeyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak h\u0131zla geli\u015fen tüketim ve at\u0131k madde üretimi sonucu, do\u011fal kaynaklar\u0131n giderek azalmas\u0131 ve kirletilmesiyle ekolojik denge bozulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.
\n Ülkemizde \u015fehirle\u015fme süreci her ne kadar son 50-60 y\u0131la dayansa da istenildi\u011fi düzeyde gerçekle\u015fmemi\u015ftir. Çünkü ülkenin Do\u011fu ve Bat\u0131 kavram\u0131nda ya\u015fanan dü\u015fünce \u015fehirlere de do\u011fal olarak yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.Asl\u0131nda bunu Avrupa kentleriyle k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda aradaki fark\u0131n uçurum mesafesinde oldu\u011funu görmek mümkün. Bu olu\u015fumun temelinde sanayile\u015fme yatmaktad\u0131r. Kentsel ya\u015fam\u0131n temelini olu\u015fturan sanayile\u015fme baz\u0131 sorunlar\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir.
\n
\n Genele bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kentlerin \u015fekillenmesinde önemli roller oynayan, "\u015eehir Planlama", "Mimarl\u0131k", "Peyzaj Mimarl\u0131\u011f\u0131", "Altyap\u0131 Mühendisli\u011fi", "Çevre Mühendisli\u011fi" vb. bilim dallar\u0131 da, uluslararas\u0131 bir anlay\u0131\u015f olan "SÜREKL\u0130 VE SÜRDÜRÜLEB\u0130L\u0130R KALKINMA" (Sustainable Development) temeli üzerinde çal\u0131\u015fmalar yaparken yo\u011fun göçe yeti\u015fememi\u015ftir.Bu olu\u015fum bat\u0131 toplumunda olmam\u0131\u015ft\u0131r asl\u0131nda. Fakat ne yaz\u0131k ki ülkemizde ön plana ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.1
\n
\n Kentsel dönü\u015fümün temelinde yatan süreç bu noktadan ba\u015flam\u0131\u015f ve sürdürülebilirlik kavram\u0131yla kentlerin disipline edilmesiyle çevreye daha duyarl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar ön plana ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sanayile\u015fmeyle birlikte endüstrinin geli\u015fmesine paralel olarak ortaya ç\u0131kan kentle\u015fme olgusu, ekonomik oldu\u011fu kadar sosyal yap\u0131daki de\u011fi\u015fimlerde de etkili olmu\u015ftur. Endüstriyel geli\u015fme sonucu kentlerde ortaya ç\u0131kan i\u015fgücü ihtiyac\u0131, köyden kente göçün ba\u015fl\u0131ca nedenini olu\u015fturur.
\n Köyden kente göç, sanayile\u015fmenin bir gere\u011fi oldu\u011fu kadar, modernle\u015fme sürecinin bir simgesi olarak da de\u011ferlendirilmektedir. Ancak göç olgusu, Türkiye de bu genel anlam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131sal nitelikteki kimi de\u011fi\u015fkenlerle karakteristik hale gelerek, sosyal bir yaraya dönü\u015fmü\u015ftür.. Nedeni kentsel duyarl\u0131k ve bilincin olu\u015famad\u0131\u011f\u0131 yerler sanayi ile birlikte mega köylere dönmü\u015ftür.Ayn\u0131 olgu geli\u015fen hatta geli\u015fimi e\u015f düzeyde olsa bile kuzey ülkelerinde bile kentsel ya\u015fam\u0131n temelinde disiplin yatm\u0131\u015ft\u0131r. Türkiye’de önce sanayi kurulurken insanlar bar\u0131nmay\u0131 dü\u015fünürken \u015fehir mant\u0131\u011f\u0131ndan çok kendine s\u0131\u011f\u0131nacak mekanlar olu\u015fturmu\u015ftur. H\u0131zla geli\u015fen sanayile\u015fme insan faktörünü göz ard\u0131 etmi\u015ftir.Bunun sonucunda çevre kirlili\u011fi insan ya\u015fam\u0131n\u0131 olumsuz etkilemi\u015ftir. Bu süreçle birlikle kentsel olgu göz ard\u0131 edilmi\u015f,kentsel bilincin yerle\u015fmesi uzun y\u0131llar alm\u0131\u015ft\u0131r.
\n
\n Sanayile\u015fmi\u015f toplumun temelini do\u011fal olarak k\u0131rsal kesimden gelen insanlar olu\u015fturmaktad\u0131r.Bunu sonucunda do\u011fa özlemi çeken bu insanlar rekreasyon alanlar\u0131na yönelme ihtiyac\u0131 duymu\u015ftur..Bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamak için çevresinde bulamad\u0131\u011f\u0131 bu alan\u0131 uzak noktalarda arama ihtiyac\u0131 duymu\u015ftur. Kentsel alanlarda ya\u015fayanlar\u0131n, kentte ya\u015fam\u0131n\u0131n verdi\u011fi stres ve beraberindeki olu\u015fan ya\u015famsal s\u0131k\u0131nt\u0131 do\u011fa özlemi rekreasyon alanlar\u0131n talebini tetiklemi\u015ftir. Çünkü Globalle\u015fen dünya ölçe\u011finde sanayile\u015fme kentsel ya\u015fam olgusunu ortaya ç\u0131kar\u0131rken , kentlerin sanayile\u015fmeyle do\u011fal olarak ortak ili\u015fkisinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 göz ard\u0131 etmek mümkün olmamaktad\u0131r.
\n Son y\u0131llarda bilinçlenen toplum geli\u015fmi\u015f ülkelerde oldu\u011fu gibi rekreasyon de\u011ferlerini korumaya çal\u0131\u015fmaktad\u0131r.Bu bilinçlenme beraberinde Hem do\u011fal hem de sosyo-kültürel rekreasyon de\u011ferleri daha çe\u015fitli ve kullan\u0131labilir durumunu koruma zorunlulu\u011fu getirmektedir.Geli\u015fmi\u015f ülke kentlerinde,insanlar\u0131n rekreasyon gereksinimi ile Türkiye de ki rekreasyon olgusu farkl\u0131l\u0131k arz etmektedir.Çünkü kentlerden uzakla\u015fma gereksinimi içinde olan bu toplumlar kentsel ya\u015famdan uzakla\u015famayan insanlarla doludur. Sanayi kentlerinde yo\u011funla\u015fan yeni kalabal\u0131klar beraberinde ciddi bir konut ve enerji sorunu olu\u015ftururken ayn\u0131 zamanda kent içi ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 da zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131rlar.
\n
\n Çevreye duyarl\u0131 planlama amaçlar\u0131n\u0131n ve çevresel standartlar\u0131n\u0131n (hava, su, toprak kalitesi, gürültü vb.) sistematik olarak belirlenmesi öncelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r Bu do\u011frultuda yasal, yönetsel ve parasal önlemler dü\u015fünülüp olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Kent olgusunun yap\u0131sal analizine ili\u015fkin de\u011ferlendirmeler aras\u0131nda Sjoberg’in kuramsal yakla\u015f\u0131m\u0131 önemli bir yer tutmaktad\u0131r. Sjoberg, kentsel ekolojistlerin modern sanayi kenti analizinden farkl\u0131 olarak, sanayile\u015fmenin girmedi\u011fi toplumlarda kentlerin yap\u0131sal niteliklerini belirlemeyi amaçlamakt\u0131r.2
\n Sjoberg’in kuramsal yakla\u015f\u0131m\u0131nda, kentsel yap\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fi\u015fken, teknoloji ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fi\u015fken olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kentler tek ba\u015f\u0131na var olan birimler olarak de\u011ferlendirilmemekte, parças\u0131 olduklar\u0131 toplumun temel yap\u0131s\u0131 ile ili\u015fkili olarak analiz edilmektedir. Sjoberg, sanayi öncesi kentlerin genel sosyal ve mekansal çizgilerini ortaya ç\u0131karmay\u0131 amaçlamaktad\u0131r. Bu nedenle dünyan\u0131n çe\u015fitli bölgelerindeki kentlerde tarihsel süreçler sonunda ortaya ç\u0131kan yap\u0131sal farkl\u0131l\u0131klara de\u011finilmemi\u015f, benzerlikler vurgulanarak genel bir çerçeve elde edilmeye çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r3
\n Sanayile\u015fmeyle birlikte olu\u015fan yap\u0131lmas\u0131 gereken yat\u0131r\u0131mlar yeni "Merkezi \u0130\u015f Alan\u0131" na ve "Alt Merkezlere" yönlendirilmelidir. Spekülasyona yol açan yatay ve dikey rantlar\u0131 kontrol mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirilmeli, Belediyelerin ba\u015f\u0131bo\u015f plan yapmalar\u0131na engel olunarak, makro plan disiplini alt\u0131na al\u0131nmalar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Belki de, yeniden merkezi yönetim önderli\u011finde, özerk Naz\u0131m Plan Bürolar\u0131 kurularak, bu tür görevler bu bürolara verilmelidir.
\n
\n Sanayi öncesi kent merkezleri incelendi\u011finde kenti olu\u015fturan insanlar\u0131n ortak olarak kulland\u0131\u011f\u0131 mekanlar\u0131 bir arada görmek mümkün.Bu mekanlar insanlar Pazar,Yerel yönetim ve Dinsel mekanlar olmaktad\u0131r Kent merkezi, sanayinin içinde oldu\u011fu mekanlar de\u011fildir \u015füphesiz.Tam tersi yo\u011funluk art\u0131ca do\u011fal olarak kent d\u0131\u015f\u0131na ç\u0131kma ihtiyac\u0131 do\u011furmaktad\u0131r.Asl\u0131nda temelinde planlaman\u0131n göçün veya di\u011fer bir deyi\u015fle k\u0131rsal alanlardan gelen bask\u0131n\u0131n önüne geçemeyen toplumlarda bu sorun ya\u015fanmaktad\u0131r..Yerel ve merkezi yönetim planlamay\u0131 yaparken arz talep dengesiyle yo\u011funla\u015fan ve sanayile\u015fme sürecindeki olumlu ve olumsuz bask\u0131lar\u0131 çözüme kavu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Bat\u0131 kentlerinde görülen tablo sanayi öncesi toplumda, kent merkezinde elitin konutlar\u0131 yer almaktad\u0131r. Merkez, itibarl\u0131 bir aland\u0131r, burada dü\u015fük gelirli ve i\u015fsizlerin bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131, y\u0131pranm\u0131\u015f, terkedilmi\u015f konutlardan olu\u015fan çöküntü bölgesinin yer almas\u0131n\u0131n ekonomik ya da sosyal alt yap\u0131s\u0131 yoktur Yoksullar kent d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r .
\n Sonuçta günümüz insan\u0131, sa\u011fl\u0131ks\u0131z ve monoton kent ya\u015fam\u0131ndan uzakla\u015fmaya çal\u0131\u015f\u0131rken rekreasyon alanlar\u0131na ve do\u011faya dönmektedir.Bunu yaparken de bazen abart\u0131 derecesinde kent kimli\u011finden uzakla\u015fmaktad\u0131r. Sanayi öncesi kentinde sosyal tabakalar\u0131n kent merkezi ve çevrede da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 giderek farkl\u0131l\u0131k arz ederken kar\u015f\u0131m\u0131za sosyal tabaka farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ç\u0131kmaktad\u0131r.Bazen de sanayile\u015fmeyle birlikte olu\u015fan insan yo\u011funlu\u011fu beraberinde kentsel dönü\u015fümle birlikte yeni bir kültürel farkl\u0131l\u0131k olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu merkezlerde yer alman\u0131n bir de\u011fer ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, burada yer alan konutlar\u0131n prestij de\u011ferine sahip oldu\u011funu öne sürmek mümkündür.
\n
\n
\n Ça\u011flar AYDIN
\nZ\u0130RAAT MÜHEND\u0130S\u0130
\n
\nkaynak
\n1:Ç.Ayd\u0131n Kentle\u015fme ve kentlerin imar\u0131
\n2 Doç.Dr.R. Aslanoglu.
\n3 Aslano\u011flu R-Sjoberg<\/p>\n
<\/p>\n