{"id":14146,"date":"2010-04-11T15:12:00","date_gmt":"2010-04-11T15:12:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:29","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:29","slug":"turkiye%c2%92de-tehlike-altindaki-ender-cicekler-14146","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/turkiye%c2%92de-tehlike-altindaki-ender-cicekler-14146","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u0092de Tehlike Alt\u0131ndaki Ender \u00c7i\u00e7ekler"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

Türkiye’de insan tehdidi alt\u0131nda nesilleri tükenme tehlikesi alt\u0131nda bulunan nadir çiçeklerle ilgili olarak derleyebildi\u011fim bilgileri sizlerle payla\u015fmak amac\u0131yla bu yaz\u0131y\u0131 kaleme alm\u0131\u015f bulunmaktay\u0131m.<\/b><\/span> <\/p>\n

Ülkemiz dünyada bulundu\u011fu \u0131l\u0131man iklim ku\u015fa\u011f\u0131nda çok <\/b><\/span>zengin<\/b><\/span> ve de <\/b><\/span>ilginç<\/b><\/span> bir floraya sahip bulunmaktad\u0131r.<\/b><\/span><\/p>\n

<\/span> <\/p>\n

Flora Zenginli\u011fimiz<\/b><\/span> bitki çe\u015fitlili\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. Bugüne kadar saptanan bitki türü say\u0131m\u0131z yakla\u015f\u0131k olarak 10 bin civar\u0131ndad\u0131r. Bizim ülkemizden 15 kat daha büyük alana sahip olan Avrupa k\u0131tas\u0131n\u0131n sahip oldu\u011fu bitki türü ise 13 bin civar\u0131ndad\u0131r. Bizim sahip oldu\u011fumuz de\u011fer a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bu k\u0131taya yak\u0131n bulunmaktad\u0131r.<\/b><\/span> <\/p>\n

Flora ilginçli\u011fimiz<\/b><\/span> ise endemik türlerimizin zenginli\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. \u015eöyle ki Avrupa’n\u0131n endemik bitkiler aç\u0131s\u0131ndan en zengin ülkesi olan Yunanistan’da bin, kom\u015fumuz \u0130ran’da ise 2 bin endemik bitki türü varken Ülkemizde bu rakam 3 500 gibi oldukça yüksek bulunmaktad\u0131r. \u0130ngiltere’de hemen hemen hiçbir endemik türü bitki yoktur. Akdeniz’e uzak olan di\u011fer Avrupa ülkelerinin ço\u011funda ise bu say\u0131 20 ‘yi geçmemektedir. Yunanistan’da bu rakam 800, \u0130spanya, \u0130talya’da ise 5 – 6 yüz civar\u0131ndad\u0131r.<\/b><\/span><\/p>\n

Ancak hemen belirtmek gerekir ki sahip oldu\u011fumuz bu bitkilerin ço\u011fu çok küçük bir alanda, zay\u0131f topluluklar halinde, bazen de sadece birkaç fertle temsil edildi\u011fi için maalesef tehlike alt\u0131nda olmaktad\u0131rlar. Bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n neslini sürdürmesi ancak üzerlerindeki insan bask\u0131s\u0131n\u0131n kalkmas\u0131yla mümkün olacakt\u0131r.<\/b><\/span><\/p>\n

Ülkemizde insan tehdidi alt\u0131nda yok olmak üzere olan 152 çiçek türü saptanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.Bunlar genellikle ya meyveleri, çiçekleri, yapraklar\u0131 ,kökleri ya da toprak alt\u0131ndaki gövdelerinin , g\u0131da veya ilaç hammaddesi hatta baharat olarak kullan\u0131lmak maksad\u0131yla do\u011fadan toplanmalar\u0131 nedeniyle bitki türlerinin neslinin tükenmesine neden olunabilmektedir..<\/b><\/span><\/p>\n

Ender Çiçekleri Tehdit Eden Faktörler<\/b><\/span><\/p>\n

Ülkemizdeki ender çiçekleri tehdit eden insan faaliyetleri aras\u0131nda t\u0131p, g\u0131da ve süs bitkisi amaçl\u0131 kullan\u0131m, tarla açma, yol, baraj, sanayi vs. yap\u0131la\u015fma, a\u015f\u0131r\u0131 otlatma gibi faaliyetler yer almakla birlikte bir de bu bitkilerin d\u0131\u015f ülkelere kaç\u0131r\u0131lmas\u0131 olay\u0131 yani bitki casuslu\u011fu olay\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/b><\/span><\/p>\n

Kaçakç\u0131lar Kimler<\/b><\/span><\/p>\n

Peki casuslar kimler ve ne için bitkilerimizi çal\u0131yor? Prof. Dr. \u0130brahim Saraço\u011flu’na göre, bu i\u015fin <\/b><\/span>birinci faili<\/b><\/span> ilaç firmalar\u0131d\u0131r. Saraço\u011flu’nun çarp\u0131c\u0131 de\u011ferlendirmeleri \u015föyle :”Türkiye’de bitki örtüsünde öyle özel bitkiler var ki, dünyan\u0131n hiçbir yerinde bu kalitede ve tedavi gücü bu özellikte olan\u0131n\u0131n bulamazs\u0131n\u0131z. Örne\u011fin aslanpençesi bitkisi, Meme kanserine, prostat kanserine, lenf bezi kanserine kar\u015f\u0131 mükemmel bir önleyici ve tedavi gücü de var. Avrupa’da bitkiler koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131 geli\u015figüzel toplayamazs\u0131n\u0131z. Cezas\u0131 var. Türkiye’de ise maalesef bu konuda ne bir yasa var ne de bu bitkileri koruyacak bir makam. Bunlar çok ucuza toplat\u0131l\u0131yor. Sonunda bize çok pahal\u0131 ilaç olarak geri dönüyor. Köylüler bunlar\u0131 kendileri topluyorlar. Aslanpençesi bitkisini art\u0131k bulam\u0131yorsunuz Türkiye’de.”<\/b><\/span><\/p>\n

\u0130kinci faili<\/b><\/span> ise güvenlik güçlerinin elindeki bir bilgiye göre, terör örgütü PKK, yurt d\u0131\u015f\u0131na 15 milyon adet özellikle Do\u011fu Anadolu’da yeti\u015fen ters laleleri kaç\u0131r\u0131p Avrupa’da satarak kendisine maddi kaynak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yönündedir. \u0130.Ü.Fen Fakültesi Botanik Ana Bilim Dal\u0131 ö\u011fretim üyesi Prof. Dr. Tuna Ekim’de bu bilgiyi do\u011fruluyor. Ancak kesin olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin de \u015ferh dü\u015füyor. Prof. Ekim,”Kesin de\u011fil PKK meselesi. Onu biz de duyduk. \u0130llegal yollardan sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yolunda bize de bilgiler geliyor. Tabii biz bilim adam\u0131 olarak onun pe\u015fine dü\u015füp tespit edemeyiz” diyor. Ters lalelere “\u0130mparator lalesi” de deniyor. Prof. Dr. Tuna Ekim ekliyor :”Çiçeklerin \u015eah\u0131d\u0131r ters lale”.Ters lalenin ana vatan\u0131 (gen merkezi) Hakkari olarak bilinmektedir. Karl\u0131 da\u011flar\u0131n zirvesinde 1400 – 2500 rak\u0131m\u0131nda karlar\u0131n içinden filizlenen Ters Laleler, sar\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131, turuncu renkleriyle kadife görünümlü dokusuyla k\u0131sa ömürlü ama dünyan\u0131n en nadide k\u0131r çiçeklerinden biridir. Ters Lale halk aras\u0131nda A\u011flayan Gelin , A\u011flayan Lale olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.Mart ve nisan aylar\u0131nda çiçek açmakta ve sadece 2 ay gibi k\u0131sa bir süre ya\u015fayabilen bu çok y\u0131ll\u0131k so\u011fanl\u0131 çiçekler yörede Bahar\u0131n müjdecisi olarak görülmektedir.Ayr\u0131ca Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisinde Ters Lale motifleri kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Bu sayede Türk Mimarl\u0131k tarihinde de yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.Ters Lalelerin resimleri ba\u015fl\u0131kta verilmi\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/b><\/span><\/p>\n

Biz ne yap\u0131yoruz<\/b><\/span><\/p>\n

Prof. Dr. \u0130brahim Saraço\u011flu’na göre Türkiye’de dünyada hiçbir yerde olmayan 3500 bitki için ne bir kay\u0131t tutuluyor, ne istatistik var, ne de ba\u015fka önlemler al\u0131n\u0131yor. Yani Türkiye bitkilerinin kaç\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 seyrediyor. TUB\u0130TAK bünyesinde “Ulusal Biyoçe\u015fitlilik Veri Taban\u0131” olu\u015fturulmu\u015f durumda. Ancak kaçakç\u0131l\u0131\u011f\u0131n önlenmesine ili\u015fkin ortada somut bir çal\u0131\u015fma yok.<\/b><\/span><\/p>\n

Türkiye’de bitki türleri dendi\u011finde duayen kabul edilen Prof. Dr. Tuna Ekim ise bu konuda \u015föyle diyor : “Engellemek için 1983 ve 1988 y\u0131l\u0131nda iki tane Bakanlar Kurulu kararnamesi ç\u0131kar\u0131ld\u0131. Bunlara göre Türkiye’den bitki, hayvan, arkeolojik materyali toplamak belirli izinlere tabidir. Ancak izin ald\u0131ktan sonra bunu toplayabilirsiniz. Bilimsel amaçl\u0131 olsa bile. Ticari amaçl\u0131 yasak zaten. Türkiye’de ço\u011fu kanunun i\u015flemedi\u011fi gibi bu kanun da böyle oldu. Gümrüklerde önlem al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini san\u0131yordum. \u0130stanbul gümrüklerinde bir brifing de verdim bu konuda. Bütün gümrükçüleri toplad\u0131lar. Son zamanlarda AB süreciyle ilgili kimse aranm\u0131yor, dolay\u0131s\u0131yla o da imkans\u0131z. Gümrükler kesin çözüm de\u011fil. Gizli oldu\u011fu için tespit imkans\u0131z. Çobana gidiyorsunuz, 10 milyon lira veriyorsunuz, bizim çoban hepsini topluyor size. Siz kendiniz kaz\u0131p toplam\u0131yorsunuz. O \u015fekilde topland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettik. Köylüye toplat\u0131yorlar bunlar\u0131. Bin sterlin civar\u0131nda sat\u0131l\u0131r.Türk liras\u0131yla çarp\u0131n adam\u0131 rahatl\u0131kla geçindirir.Yaln\u0131z Türkiye’de olmaz bu.Bu \u015fekilde geçimini sa\u011flayan ki\u015filer vard\u0131r.”<\/b><\/span><\/p>\n

National Geographic Türkiye dergisi Mart 2010 say\u0131s\u0131 ile dergi dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan Prof. Dr. Tuna Ekim yönetiminde haz\u0131rlanan “Türkiye’de \u0130nsan Tehdidi Alt\u0131ndaki Nadir Çiçekler” haritas\u0131n\u0131  arma\u011fan olarak vermektedir. Uzman ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan olu\u015fan 28 ki\u015filik bir ekibin katk\u0131da bulundu\u011fu bu haritada tehlike alt\u0131nda bulunan 152 çiçek türü özellikleri, yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve tehdit durumlar\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ile aç\u0131klanmaktad\u0131r. Çok yaray\u0131\u015fl\u0131 bir harita olup eme\u011fi geçenlere ve katk\u0131da bulunanlara te\u015fekkür ediyorum.<\/b><\/span><\/p>\n

ÖZET<\/b><\/span><\/p>\n

Özellikle 1950’li y\u0131lardan sonra nüfusumuzun artmas\u0131 ile orant\u0131l\u0131 olarak artan sanayile\u015fme faaliyetleri, enerji ihtiyac\u0131 için kurulan barajlar, tarla açma faaliyetleri, do\u011fadan bilinçsiz ve a\u015f\u0131r\u0131 toplamalar, otlatma, yol açma ya da geni\u015fletme gibi \u0130NSAN faaliyetleri sonucu nadir ve dar yay\u0131l\u0131\u015fl\u0131 endemik bitkiler ba\u015fta olmak üzere pek çok bitki nesli tehdit alt\u0131nda bulunmaktad\u0131r.Ayr\u0131ca bitki casuslu\u011fu olarak d\u0131\u015f ülkelere kaç\u0131r\u0131lmalar\u0131 tehdidi bulunmaktad\u0131r.Bu ender bitkilerin nesillerini sürdürebilmeleri için korunmalar\u0131na \u015fiddetle ihtiyaç bulunmaktad\u0131r.<\/b><\/span><\/p>\n

Bu durumu endi\u015feyle izleyenler sadece botanikçiler de\u011fil, ziraatç\u0131lar, eczac\u0131lar ve ormanc\u0131lar da tehlike alt\u0131ndaki bitkiler için kayg\u0131  duyuyorlar.<\/b><\/span><\/p>\n

Özetle belirtmek gerekirse bu 152 çiçek türünün neslini sürdürebilmesi için üzerlerindeki insan bask\u0131s\u0131n\u0131n kalkmas\u0131 zorunlu olmaktad\u0131r.Bu konuda ulusal çabalar ve uluslararas\u0131 önlemler var.Örne\u011fin uluslar aras\u0131 do\u011fal bitki ve hayvan ticaretini düzenleyen bir C\u0130TES Sözle\u015fmesi ve BERN Sözle\u015fmesi bulunmaktad\u0131r.<\/b><\/span> <\/p>\n

 Prof. Dr. Mustafa Ayy\u0131ld\u0131z <\/span><\/b><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof. Dr. Mustafa AYYILDIZ<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Türkiye’de insan tehdidi alt\u0131nda nesilleri tükenme tehlikesi alt\u0131nda bulunan nadir çiçeklerle ilgili olarak derleyebildi\u011fim bilgileri sizlerle payla\u015fmak amac\u0131yla bu yaz\u0131y\u0131 kaleme alm\u0131\u015f bulunmaktay\u0131m.  Ülkemiz dünyada bulundu\u011fu \u0131l\u0131man iklim ku\u015fa\u011f\u0131nda çok zengin ve de ilginç bir floraya sahip bulunmaktad\u0131r. Flora Zenginli\u011fimiz bitki çe\u015fitlili\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. Bugüne kadar saptanan bitki türü say\u0131m\u0131z yakla\u015f\u0131k olarak 10 bin civar\u0131ndad\u0131r. Bizim ülkemizden 15 kat daha büyük […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-14146","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170666,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14146\/revisions\/170666"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14146"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=14146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}