{"id":147734,"date":"2015-05-26T13:48:00","date_gmt":"2015-05-26T13:48:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:57:57","modified_gmt":"2025-10-23T09:57:57","slug":"iklim-degisikligine-ragmen-yarinlarda-ac-kalmayiz-147734","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/iklim-degisikligine-ragmen-yarinlarda-ac-kalmayiz-147734","title":{"rendered":"\u0130KL\u0130M DE\u011e\u0130\u015e\u0130KL\u0130\u011e\u0130NE RA\u011eMEN YARINLARDA A\u00c7 KALMAYIZ!"},"content":{"rendered":"

Küresel \u0131s\u0131nman\u0131n temel nedeni, atmosferdeki azot ve oksijen d\u0131\u015f\u0131ndaki do\u011fal gaz kombinasyonlar\u0131ndaki oranlar\u0131n de\u011fi\u015fimidir. Su buhar\u0131, karbon dioksit (CO2<\/sub>), metan (CH4<\/sub>), azot oksidül (nitroz oksit) (N2<\/sub>O), ozon (O3<\/sub>) ve birçok florürlü bile\u015fi\u011fin ((PFCs), (HFCs), (SF6)<\/sub>, (NF3<\/sub>)) art\u0131\u015f\u0131, asr\u0131m\u0131z\u0131n son yar\u0131s\u0131nda kendini iyice hissettiren iklim de\u011fi\u015fimlerine neden olmu\u015ftur. Milyonlarca y\u0131ldan beri süre gelen do\u011fal sistemin bozulmas\u0131, maalesef insan kaynakl\u0131d\u0131r ve endüstrile\u015fme sonucu ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimi, don, rüzgâr, f\u0131rt\u0131na, kas\u0131rga, tusunami, tayfun, ya\u011f\u0131\u015f, sel, su bask\u0131n\u0131, hortum ve kurakl\u0131k gibi birçok hava olay\u0131n\u0131n s\u0131kl\u0131k derecesindeki art\u0131\u015f\u0131, pek çok kesim taraf\u0131ndan dile getirilmektedir. Grafik 1 olay\u0131n boyutunu çok net bir \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r. 1958 y\u0131l\u0131nda 315 ppm (milyon hacimde bir molekül) olan atmosferdeki y\u0131ll\u0131k ortalama karbondioksit, 2012 y\u0131l\u0131nda 394 ppm’e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Geli\u015fmi\u015f iklim modellerinden iyimser ve kötümser tahminlere yöre, 2100’lerde, küresel ortalama yüzey s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n 1 – 4 C° artmas\u0131 beklenmektedir. Artan s\u0131cakl\u0131kla beraber gelen buzul erimesi, 400’ü meskûn 1200 adan\u0131n yan\u0131nda, birçok Avrupa ülke topraklar\u0131n\u0131n da sular alt\u0131nda kalaca\u011f\u0131 öngörülmektedir. Dünyam\u0131z co\u011frafyas\u0131n\u0131, tar\u0131m\u0131n\u0131, ekonomisini tehdit eden bu küresel \u0131s\u0131nman\u0131n ana etkeni olarak (%70) fosil yak\u0131t kullan\u0131m\u0131 öne ç\u0131kmaktad\u0131r. Onu %14 payla tar\u0131m takip etmektedir. Orman, endüstri ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k sektörleri ise s\u0131ras\u0131yla %6, %5 ve %2 paya sahiptirler. Bu a\u015famada uluslar aras\u0131 üst kurulu\u015flar protokoller, anla\u015fmalar ve sözle\u015fmelerle ülkeleri fosil yak\u0131tlardan vazgeçirip, hidroelektrik, jeotermal, rüzgâr, güne\u015f, biyoyak\u0131t gibi temiz enerji kaynaklar\u0131na yönlendirmeye çal\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Böylece 2020’lerde sera gazlar\u0131n\u0131n etkisini en aza indirgeyerek, küresel \u0131s\u0131nmaya “dur” demeyi hedeflemektedirler. Bu çerçevede hemen hemen her ülke Kyoto protokolü gere\u011fi, 2020’ler için, temiz enerjiyi devreye sokarak karbon sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 azaltma veya s\u0131n\u0131rlama yükümlülüklerini deklere etmi\u015ftir. Örne\u011fin Avrupa Birli\u011fi %25±5, Avustralya %15±5, ABD %17, Türkiye %11’lik sal\u0131m azalt\u0131m\u0131 taahhüdünde bulunmu\u015f ve küresel iklim de\u011fi\u015fikliklerin etkilerini azaltmaya ve uyum sa\u011flamaya yönelik bir “\u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ulusal Eylem Plan\u0131 2011-2023”ü uygulamaya koymu\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili Devletleraras\u0131 Panelin (IPCC) son raporuna göre, 2014 y\u0131l\u0131 tüm gözlenen y\u0131llar\u0131n en s\u0131ca\u011f\u0131 olarak olmu\u015ftur. IPCC raporu, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerini azaltmaya yönelik öncelikleri ve olas\u0131 stratejileri belirlemek üzere, yasa koyucular için adeta bir ba\u015fvuru kitab\u0131 olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu rapor do\u011frultusunda 180 ülke, CO2 <\/sub>düzeyini 350 ppm’in, s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131 da 2 C0<\/sup>nin alt\u0131nda tutacak seçenekleri hedefleyen eylemleri benimsemi\u015ftir. Bu arada 21 uluslar aras\u0131 organizasyon da iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin tar\u0131mdaki olumsuzluklar\u0131n\u0131 azaltmak için birlikte çal\u0131\u015fma karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Raporun “G\u0131da Güvenirli\u011fi ve G\u0131da Ütretim Sistemleri” bölümünde iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkisini, 2030’dan sonra daha kuvvetli hissettirece\u011fi dile getirilmektedir. Ana etkinin ise, yüzy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda kendisini gösterece\u011fi belirtilmekte, tar\u0131msal verimin %25’i a\u015fan ölçüde ya\u015fanaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.  Yine söz konusu rapora göre, iklim de\u011fi\u015fiklinin verime etkisi nedeniyle, tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda de\u011fi\u015fimler beklenmelidir. Y\u0131llara ba\u011fl\u0131 olarak baz\u0131 ülke tar\u0131m topraklar\u0131 de\u011fer kazan\u0131rken, birçoklar\u0131 olumsuz olarak etkileneceklerdir. Her ne kadar genel anlamda olumsuzluk ya\u015fanacaksa da, kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 çe\u015fitlerin geli\u015ftirilmesi gibi ara\u015ft\u0131rma projelerinin devreye sokulmas\u0131yla beklenen olumsuz etkilerin asgariye indirilme \u015fans\u0131 hep olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Di\u011fer taraftan FAO’nun son tahminlerine göre ise 2050’li y\u0131llarda dünya, bugünkü tar\u0131msal üründen %70 daha fazla üretmek zorunda. Fakat y\u0131ll\u0131k tar\u0131msal üretim 2020’lerde maalesef tersine % 1,7 küçülece\u011fi de tahminlenmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi özellikle belirli ekolojilerde tar\u0131m\u0131, ekonomiyi hatta politikay\u0131 \u015fimdiden etkilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Örne\u011fin, bugünkü Suriye krizinin ana nedeninin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi oldu\u011fu ileri sürülmektedir[1]. Ülkede tar\u0131msal üretim, 2014 y\u0131l\u0131nda, son iki y\u0131la oranla %30 daha azalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fin ilginç taraf\u0131, gelece\u011fe yönelik iklim tahminleri de Suriye’de durumun hiç de iyi olmayaca\u011f\u0131 yönündedir. Hatta bu kapsamda, önümüzdeki y\u0131llarda, potada Türkiye’nin de bulundu\u011fu Lübnan, \u0130srail ve Ürdün gurubu do\u011fu Akdeniz ülkelerinin söz konusu kurakl\u0131ktan etkilenece\u011fi dile getirilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Di\u011fer taraftan TARIM da, fosil yak\u0131tlardan sonra % 14 payla sera gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131nda ikinci sektör olarak kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kmaktad\u0131r[2]. Özellikle metan gaz\u0131ndaki %50lik katk\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131nda CO2<\/sub> ve N2<\/sub>O sal\u0131n\u0131mlar\u0131nda da tar\u0131m\u0131n pay\u0131 göz ard\u0131 edilemez. Tar\u0131mda sera gazlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131nda baz\u0131 seçenekler \u015fimdiden devreye girmi\u015ftir. Örne\u011fin “minimum toprak i\u015fleme” (an\u0131za ekim) tekni\u011fi ile daha az toprak i\u015fleme ve dolay\u0131s\u0131yla daha az yak\u0131t ve tar\u0131msal ilaç kullan\u0131m f\u0131rsat\u0131 yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistemde topraktaki karbonun oksitlenerek CO2 <\/sub>olarak sera gaz\u0131na dönü\u015fmesi engellenmektedir.<\/span><\/p>\n

Küresel \u0131s\u0131nman\u0131n tar\u0131msal üretime etkisini azaltacak seçeneklerin ba\u015f\u0131nda ekim alanlar\u0131n\u0131n kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 gelir. Frans\u0131z ba\u011fc\u0131lar\u0131n \u015fimdiden Britanya’da arazi almaya ba\u015flamas\u0131 çarp\u0131c\u0131 bir örnek olsa gerek. Olas\u0131l\u0131kla Frans\u0131z ba\u011flar\u0131n\u0131n yerine de o de\u011fi\u015fecek iklim ko\u015fullar\u0131na uyacak bitkiler kayd\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Güney \u0130sveç’te 2025 y\u0131llar\u0131nda vejetasyon süresinin, 1961 y\u0131l\u0131na göre, 2-4 ay uzayaca\u011f\u0131 beklenmektedir. Söz konusu seçeneklere an\u0131za ekim, ikinci ürün (Çin’de çeltikte y\u0131lda dört ürün bile al\u0131nabilmektedir), çift biçim[3], topraks\u0131z tar\u0131m, dikey tar\u0131m, \u015fehirde çat\u0131 tar\u0131m\u0131 gibi yeni uygulamalar da eklenebilir. Ama iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda yar\u0131nki g\u0131da maddelerini, 9,6 milyara ula\u015facak nüfusa yettirebilecek yöntem bitki ve hayvan \u0131slah\u0131 olacakt\u0131r. Daha \u015fimdiden kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 m\u0131s\u0131r çe\u015fitlerinin, tescil edilerek üreticiye ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 yar\u0131nlara kötümser bakmamam\u0131z\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, özellikle geli\u015fmekte olan ülkelerin tar\u0131m\u0131nda sorun yaratacakt\u0131r.  Çünkü bu ülkelerde:<\/span><\/p>\n

•       Nüfusun %50’si tar\u0131mla u\u011fra\u015fmaktad\u0131r;<\/span><\/p>\n

•       Tar\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131klar\u0131 bitki türlerinin %70’i hava ko\u015fullar\u0131ndan etkilenebilmektedir.<\/span><\/p>\n

\u015eu anda 800 milyon olan g\u0131da güvenirli\u011fi olmayan ve genelde geli\u015fmekte olan ülkelerde ya\u015fayan insan say\u0131s\u0131n\u0131n, 2050’lerde toplam nüfusun %40’lar\u0131na ç\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 tahminlenmektedir.<\/span><\/p>\n

Sonuç olarak söylenebilir ki:<\/span><\/p>\n

•       Ürün kay\u0131plar\u0131n\u0131n yar\u0131ya indirilmesiyle 2050’lerde tar\u0131msal üretim %20 artabilecektir;<\/span><\/p>\n

•       \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle baz\u0131 tar\u0131m alanlar\u0131 devreden ç\u0131karken, di\u011fer baz\u0131 alanlar devreye girebilecektir;<\/span><\/p>\n

•       Yer, ekim, dikim zaman\u0131 kayd\u0131r\u0131larak tar\u0131m\u0131n devam\u0131 sa\u011flanabilecektir;<\/span><\/p>\n

•       Topraks\u0131z tar\u0131m, an\u0131za ekim, ikinci ürün, çift biçim gibi birçok agronomik yöntem gelecekte tar\u0131msal üretime olanak tan\u0131yabilecektir;<\/span><\/p>\n

•       Kurak, s\u0131cak gibi a\u015f\u0131r\u0131 ko\u015fullara uyan yeni genotipler geli\u015ftirilecektir. Daha \u015fimdiden kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 transgenik m\u0131s\u0131r çe\u015fitleri tescil edilmi\u015ftir;<\/span><\/p>\n

Konun öneminin fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 büyük bir avantajd\u0131r. Politikac\u0131, bürokrat ve bilim adamlar\u0131m\u0131z daha da detayl\u0131 bilgilendirildiklerinde, ara\u015ft\u0131rma ve yat\u0131r\u0131m stratejileriyle toplumumuzun yar\u0131nlar için endi\u015felenmesine gerek b\u0131rakmayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Nazimi Aç\u0131kgöz<\/span><\/p>\n

Not: Bu yaz\u0131 https:\/\/nazimiacikgoz.wordpress.com da ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kla yay\u0131nlanan blog’dan özetlenmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

<\/span>
<\/p>\n
<\/span><\/p>\n
\n

[1] http:\/\/blog.radikal.com.tr\/ekonomi-is-dunyasi\/suriye-olaylarinda-kuresel-isinmanin-rolu-94005<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[2] http:\/\/blog.milliyet.com.tr\/tarim–iklim-degisikliginde-ne-kadar-masum–\/Blog\/?BlogNo=462503<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

[3] Çelti\u011fin hasattan sonra bitkide geli\u015fen yeni saplardan ikinci bir ürünelde edilmesi  <\/span><\/span><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof.Dr. Nazimi A\u00c7IKG\u00d6Z<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Küresel \u0131s\u0131nman\u0131n temel nedeni, atmosferdeki azot ve oksijen d\u0131\u015f\u0131ndaki do\u011fal gaz kombinasyonlar\u0131ndaki oranlar\u0131n de\u011fi\u015fimidir. Su buhar\u0131, karbon dioksit (CO2), metan (CH4), azot oksidül (nitroz oksit) (N2O), ozon (O3) ve birçok florürlü bile\u015fi\u011fin ((PFCs), (HFCs), (SF6), (NF3)) art\u0131\u015f\u0131, asr\u0131m\u0131z\u0131n son yar\u0131s\u0131nda kendini iyice hissettiren iklim de\u011fi\u015fimlerine neden olmu\u015ftur. Milyonlarca y\u0131ldan beri süre gelen do\u011fal sistemin bozulmas\u0131, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-147734","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/147734","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=147734"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/147734\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170419,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/147734\/revisions\/170419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=147734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=147734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=147734"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=147734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}