{"id":15270,"date":"2010-09-22T09:46:00","date_gmt":"2010-09-22T09:46:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:01","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:01","slug":"tohum-gen-bankasi-uzerine-dusunceler-15270","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/tohum-gen-bankasi-uzerine-dusunceler-15270","title":{"rendered":"Tohum Gen Bankas\u0131 \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler"},"content":{"rendered":"

Umar\u0131m bu “Tohum Gen Bankas\u0131” “Tohum Morgu” olmaz da gerçekten o çok övündü\u011fümüz biyolojik çe\u015fitlili\u011fimiz yeni nesiller ve insanl\u0131k için ekonomik faydaya dönü\u015ftürülen \u0131slah çal\u0131\u015fmalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.Hat\u0131rlarsan\u0131z geçti\u011fimiz Mart ay\u0131nda “Türkiye Tohum Gen Bankas\u0131” Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan aç\u0131ld\u0131. Tabii ki yap\u0131lan her i\u015f, dikilen her eser k\u0131y metlidir. Devlet imkânlar\u0131n\u0131 bu merkez için tahsis edenlere \u015fükranlar\u0131m\u0131z\u0131 sunuyoruz. Bu aç\u0131l\u0131\u015f töreni bana yine Karak\u0131lç\u0131k bu\u011fday\u0131n\u0131 ha t\u0131rlatt\u0131.<\/span><\/p>\n

\n
Çocuklu\u011fumda atadan kalma çiftli\u011fe git ti\u011fimizde, çiftli\u011fin giri\u015finde yolun sa\u011f\u0131nda ve so lunda kalan her biri yakla\u015f\u0131k 50 dekar arazide rotasyonlu olarak her y\u0131l Karak\u0131lç\u0131k bu\u011fday\u0131 ekilir ve bundan bulgur yap\u0131l\u0131rd\u0131. Bilenler bilir, bulgurun ya p\u0131lmas\u0131 ayr\u0131 bir ritüeldir. Harman yerinde at\u0131n çek ti\u011fi düven ile saplar\u0131ndan ayr\u0131lan bu\u011fday daneleri yaba ile havaya savrulup samandan ayr\u0131l\u0131r, ard\u0131n dan bulgur yap\u0131lacak bu\u011fdaylar bak\u0131r kazanlarda kaynat\u0131l\u0131rd\u0131. Kaynam\u0131\u015f bu\u011fdaylar (hedik) kurutul mak için serildi\u011finde bunlar\u0131 avuç avuç yemek ayr\u0131 bir zevk verirdi biz çocuklara.<\/span>
<\/span><\/div>\n
Tarlalar\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131nda da bu\u011fday ve pamuk rotasyonu olurdu, ama buralara Karak\u0131lç\u0131k de\u011fil Floransa bu\u011fday\u0131 eki lirdi.Bir süre sonra Meksika bu\u011fday\u0131 geldi; Karak\u0131lç\u0131\u011f\u0131n pabucunu dama atan Floransa’n\u0131n yerine Meksi ka bu\u011fday\u0131 ekilir oldu. Neden diye sorarsan\u0131z; Karak\u0131lç\u0131k dekara 80 kg, Floransa 140 kg, Meksika bu\u011fday\u0131 da 450 kg veriyordu da ondan. Son y\u0131llarda Panda ekiliyor du, \u015fimdi onun yerini Adana 99 ald\u0131 vs. Bu\u011fday tohum culu\u011fu hatta \u0131slah\u0131 ile u\u011fra\u015fan arkada\u015flardan Karak\u0131lç\u0131k tohumu istedi\u011fimde hep benzer yan\u0131tlar ald\u0131m: “da\u011f köylerinde ara, belki bulursun”. Oralarda da bulama d\u0131m. Umar\u0131m “Tohum Gen Bankam\u0131z” Karak\u0131lç\u0131k bu\u011f day\u0131 bulmama yard\u0131mc\u0131 olur…Bu k\u0131sa an\u0131m\u0131 payla\u015ft\u0131ktan sonra “Tohum Gen Bankas\u0131” nedir? Ne i\u015fe yarar? Ya da bir i\u015fe yarar m\u0131? Bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 bulmaya çal\u0131\u015fmadan önce baz\u0131 \u015feyleri hat\u0131rlamakta yarar var… Hepimizin bildi\u011fi gibi ço\u011fu bitkiler nesillerini devam ettirebilmek için tohum olu\u015ftururlar. Muz gibi baz\u0131 bit kiler ise do\u011falar\u0131 gere\u011fi tohum olu\u015fturamaz ama vejetatif olarak yani rizom, yumru gibi çe\u015fitli organlar\u0131 va s\u0131tas\u0131yla ço\u011fal\u0131rlar. Ço\u011fu meyve türleri ise bitki tohum olu\u015ftursa bile tar\u0131msal niteliklerinin muhafazas\u0131 için göz veya kalem a\u015f\u0131s\u0131 yap\u0131larak vejetatif olarak ço\u011falt\u0131 l\u0131r. Yani, bitkiler kendi nesillerini sürdürmek için tohum üretirken insanlar da avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 kültürden yerle\u015fik tar\u0131mc\u0131 topluma geçtikleri 10 bin y\u0131ld\u0131r g\u0131da ve bar\u0131nma ihtiyaçlar\u0131 için uygun bitkileri yeti\u015ftirmek pe\u015findedirler. Biyoçe\u015fitlili\u011fin temel ö\u011felerinden ekolojik çe\u015fitlilik yani farkl\u0131 toprak ve iklim ko\u015fullar\u0131, evrim boyunca bu ko\u015fullarda ya\u015famlar\u0131n\u0131 sürdüren farkl\u0131 organizmalar\u0131n ve türlerin ortaya ç\u0131kmas\u0131n\u0131 ve yine ayn\u0131 tür içerisin de de farkl\u0131 genetik yap\u0131lar\u0131n geli\u015fmesini sa\u011flamakta d\u0131r. Bitki özelinde bakacak olursak dünyan\u0131n farkl\u0131 co\u011f rafi bölgelerinde binlerce farkl\u0131 bitki türünün ve çe\u015fi dinin geli\u015fmesi bundand\u0131r. \u0130nsano\u011flu önce kendi yak\u0131n çevresindeki bitkileri kültüre alm\u0131\u015f, ekip biçmeye ba\u015f lam\u0131\u015f ve binlerce y\u0131ld\u0131r bunlar aras\u0131nda kendi ihtiyaçlar\u0131 için en uygun olanlar\u0131 seçip iyile\u015ftirmeye çaba göster mi\u015ftir, bu da tar\u0131msal biyoçe\u015fitlili\u011fi ortaya ç\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. 16. yüzy\u0131ldan itibaren, bilimsel ara\u015ft\u0131rmaya olan ilginin artmas\u0131 sadece astronomi, fizik ve kimya alanlar\u0131nda de\u011fil botanik, zooloji, entomoloji gibi tar\u0131m için önem li temel alanlarda da görülmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar s\u0131rf yeni bitkiler toplamak için k\u0131talararas\u0131 seyahatle re ç\u0131k\u0131yor yeni ke\u015ffedilen ülkelerden bitkiler toplay\u0131p botanik bahçeleri kuruyorlard\u0131. Bu tip faaliyetler art\u0131k manast\u0131r ve kilise bahçelerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmaya ba\u015fla m\u0131\u015f hemen her önemli \u015fehirde botanik bahçeleri kurul maya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ziyaret etti\u011fim onlarca botanik bah çesi aras\u0131nda, 1545’te Padova’da kurulan botanik bah çesi ile \u0130ngiltere’deki 250 y\u0131ll\u0131k “Kew Gardens” san\u0131r\u0131m Bat\u0131’daki ilk bitki gen bankalar\u0131 aras\u0131nda say\u0131labilir. Tabii ki burada, Kristof Kolomb’un Amerika’y\u0131 ke\u015ffinden bah­setmeden geçemeyiz. Amerika’n\u0131n ke\u015ffedilmesi, gemi cili\u011fin geli\u015fmesi, yeni yerlerin bulunup sömürgele\u015fti rilmesi beraberinde yeni bitki türlerinin de bulunarak Avrupa’ya ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131, bunun yan\u0131nda eski dünya -bife^ ki türlerinin de Amerika’ya götürülmesine yoi açm\u0131\u015ft\u0131r. Bugünkü anlamda ilk tohum gen bankas\u0131 1921 y\u0131 l\u0131nda Sovyet genetikçi Nikolai Vavilov taraf\u0131ndan St. Petersburg’da kurulmu\u015ftur. Yakla\u015f\u0131k 20 y\u0131l içerisinde dünyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinden 200 bin civar\u0131nda örnek toplay\u0131p kataloglayan Vavilov, tar\u0131msal bitkilerin dün ya üzerindeki gen kaynaklar\u0131 merkezlerini de tan\u0131mla m\u0131\u015ft\u0131r. Bu\u011fday ve m\u0131s\u0131r gibi yayg\u0131n bitki türlerinin \u0131slah\u0131 için önemli çal\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f olan Vavilov’un Mendel kanunlar\u0131n\u0131 reddeden Lysenko’yla çat\u0131\u015fmas\u0131 nedeniyle Sovyet rejimi taraf\u0131ndan tutuklanmas\u0131 ard\u0131ndan da ha piste açl\u0131ktan ölmesi tarihin ders ç\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken ac\u0131 olaylar\u0131ndan birisidir. Bunun ard\u0131ndan 1940’larda ise Amerikan Ulusal Gene tik Kaynaklan Koruma Merkezi kurulmu\u015ftur. Halen 38 bin kadar bitki türüne ait 450 bin’e yak\u0131n örne\u011fin mu hafaza edildi\u011fi tohum gen bankas\u0131nda dünyan\u0131n he men her yerinden toplanm\u0131\u015f tohum ve bitki materya li bulunmaktad\u0131r. Elektronik veri taban\u0131na yerle\u015ftiril mi\u015f bu bitki gen kaynaklar\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve \u0131slah amac\u0131yla dünyan\u0131n her yerine bedelsiz olarak gönderilmektedir. Ye\u015fil Devrim ile birlikte yüksek verimli bu\u011fday ve çel tik çe\u015fitlerinin dünyaya yay\u0131lmas\u0131yla Karak\u0131lç\u0131k bu\u011fday\u0131 gibi yerel çe\u015fitlerin ortadan kalkmaya ba\u015flamas\u0131 ta r\u0131msal biyoçe\u015fitlili\u011fin kayb\u0131 konusundaki kayg\u0131lar\u0131 ar t\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bitki \u0131slahç\u0131lar\u0131 aç\u0131s\u0131ndan son derece önem li olan bu gen kaynaklar\u0131n\u0131n koruma alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 için dünyan\u0131n çe\u015fitli ülkelerinde tohum gen bankala r\u0131 kurulmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra 1974’te Ulusla raras\u0131 Bitki Genetik Kaynaklar\u0131 Enstitüsü (IPGRI) kuru larak gen bankalar\u0131 aras\u0131nda i\u015f birli\u011fi ve a\u011f olu\u015ftur ma çabalar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Böylece gerek geli\u015fmi\u015f gerek se geli\u015fmekte olan ülkelerde bulunan gen kaynaklar\u0131 n\u0131n korunmas\u0131 ve \u0131slah amaçl\u0131 payla\u015f\u0131lmas\u0131 daha i\u015flev sel hale gelmi\u015ftir. Halen bu gen bankalar\u0131nda bulunan örnek say\u0131s\u0131 2.3 milyonun üzerinde olup bunlar\u0131n yüz de 97’sini tohumlar, yüzde 3’ünü de klonal bitki mater yalleri olu\u015fturmaktad\u0131r. Bundan 10 y\u0131l kadar önce yürürlü\u011fe giren ve Türkiye’nin de taraf oldu\u011fu Uluslararas\u0131 Biyolojik Çe\u015fitlilik Sözle\u015f mesi ise sadece tar\u0131msal bitki türlerinin de\u011fil tüm bitki çe\u015fitlili\u011finin korunmas\u0131, biyolojik çe\u015fitlili\u011fin sürdürüle bilir kullan\u0131m\u0131 ve bu biyolojik çe\u015fitlilikten olu\u015facak fay dalar\u0131n adil payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 öngörmektedir. Bu ba\u011flamda, \u0130ngiltere’deki Kew Botanik Bahçesi ta raf\u0131ndan e\u015fgüdümü yap\u0131lan ve 2000 y\u0131l\u0131nda ba\u015flat\u0131lan Biny\u0131l Tohum Bankas\u0131 Projesi önemli bir ad\u0131md\u0131r. Yine, 2008 y\u0131l\u0131nda faaliyete giren Norveç’teki Svalbard Küre sel Tohum S\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 tesisleri ülkeler aras\u0131ndaki i\u015f birli \u011fine güzel bir örnek te\u015fkil etmektedir. Bu s\u0131\u011f\u0131nakta as l\u0131nda, farkl\u0131 gen bankalar\u0131nda muhafazaya al\u0131nm\u0131\u015f to humlar\u0131n olas\u0131 risklere kar\u015f\u0131 yedeklemesi yap\u0131lmakta d\u0131r. Türkiye’de ise gerçek anlamda ilk Tohum Gen Bankas\u0131’n\u0131n 1974 y\u0131l\u0131nda Ege Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsü’nde kuruldu\u011fu söylenebilir. \u015eüphesiz bu nun yan\u0131nda daha ufak tohum koleksiyonlar\u0131 ile önem li meyve türleri ile ba\u011f çe\u015fitlerini içeren exsitu kolek siyonlar da olu\u015fturulmu\u015ftur. Ancak bunlar hiçbir za man Bat\u0131’da gen bankalar\u0131na gösterilen ilgiyi görme mi\u015f ve gereken kadro ile finansal kaynaklara ula\u015fama m\u0131\u015flard\u0131r. Özetle, bitki gen kaynaklar\u0131n\u0131n önemi ve bunlar\u0131n ge rek tar\u0131msal üretim sistemlerindeki de\u011fi\u015fimler gerekse do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n tahribi sonucu kaybolma teh likesi alt\u0131nda olduklar\u0131 art\u0131k hemen herkes taraf\u0131ndan fark edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile hem klasik \u0131s lah çal\u0131\u015fmalar\u0131 hem de modern genetik yöntemler için genetik kaynaklar\u0131n toplanmas\u0131, korunmas\u0131 ve ta\u015f\u0131d\u0131k lar\u0131 özelliklerin morfolojik ve moleküler düzeyde tespit edilmesi büyük önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu arada, genetik kaynaklar\u0131n sadece exsitu yani bir yerden toplanarak gen bankalar\u0131nda korunmaya al\u0131n-malar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, in situ yani do\u011fal yeti\u015fme ortam lar\u0131nda korunmalar\u0131, bunlar\u0131n do\u011fal ortamdaki evrim leri ve genetik aç\u0131l\u0131ma ve de\u011fi\u015fime u\u011framalar\u0131 aç\u0131s\u0131n dan da önemlidir. \u0130n situ koruma önündeki en büyük engel ise do\u011fal ya\u015fama alanlar\u0131n\u0131n h\u0131zla yok olmas\u0131d\u0131r. Türkiye’de örne\u011fin, 1950’lerden itibaren mekanizasyo-nun artmas\u0131yla mera alanlar\u0131n\u0131n bozularak tarlaya dö nü\u015ftürüldü\u011fü, ayn\u0131 \u015fekilde ormanlar\u0131n tahribiyle tar\u0131 ma müsait olmayan dik e\u011fimli alanlarda ekim yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, özellikle 1960’lardan itibaren göllerin ve sulak alanla r\u0131n kurutularak yeni tar\u0131m arazilerinin yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, sula ma ve\/veya elektrik üretimi amaçl\u0131 göl ve göletler olu\u015f turularak vadi içi habitatlar\u0131n tahrip edildi\u011fi ve geni\u015f alanlarda sulu tar\u0131ma geçildi\u011fi ve böylece do\u011fal den genin olabildi\u011fince bozuldu\u011fu gerçe\u011fi in situ koruma y\u0131 daha da zor hale getirmi\u015ftir.Dolay\u0131s\u0131 ile bitki gen kaynaklar\u0131n\u0131n gen bankalar\u0131nda ex situ korunmas\u0131 zorunlu, ancak zorunlu oldu\u011fu kadar da zordur. Tohumlar fizyolojik olarak su kaybederek din lenmeye (bitki büyüme ve geli\u015fmesi için gerekli ko\u015ful lar olmadan çimlenmemeye) programlanm\u0131\u015f oldukla r\u0131ndan, bunlar\u0131 derin dondurucuda -20°C’de, hatta s\u0131v\u0131 azotta -156°C’de uzun süre muhafaza etmek mümkün dür. Yine de bitki türüne ba\u011fl\u0131 olarak bir tohumun can l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 muhafaza süresi 10-50 y\u0131l, az say\u0131da baz\u0131 tür ler için daha uzundur. Ancak, iyimser bir tahminle bunu 25 y\u0131l olarak al\u0131rsak, Bakanl\u0131k yetkililerinin beya n\u0131na göre 250 bin örne\u011fin muhafaza edilece\u011fi Tohum Gen Bankas\u0131’nda her y\u0131l 10 bin örne\u011fin tarlaya ekilip tohumlar\u0131n\u0131n hasat edilerek tekrar korumaya al\u0131nmas\u0131 gerekir. Bunun gerektirdi\u011fi i\u015fgücü ve maliyetin yan\u0131n da, toplanan bu tohumlar\u0131n kendi aralar\u0131nda tozla\u015fa-rak veya kendili\u011finden genetiklerinde aç\u0131l\u0131m olmas\u0131 ya da tohumlar\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma olas\u0131l\u0131klar\u0131 tüm gen bankala r\u0131 için büyük bir risk olu\u015fturmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile bun lar\u0131n gerek morfolojik gerekse moleküler düzeyde çok iyi bir \u015fekilde karakterize edilerek kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nma lar\u0131 ve tohum yenileme s\u0131ras\u0131nda yinelenmeleri gerekir. Türkiye’de 1974’te kurulan Tohum Gen Bankas\u0131 ile di \u011fer bitkisel gen kaynaklar\u0131 koleksiyonlar\u0131 \u015fimdiye kadar ne yaz\u0131k ki bu i\u015flevleri tam olarak yerine getirebilecek kadro ve mali imkanlara sahip olamam\u0131\u015flard\u0131r. Gen bankalar\u0131ndaki tüm bu zor ve pahal\u0131 çal\u0131\u015fmalar\u0131n amac\u0131 \u015füphesiz ki bu gen kaynaklar\u0131n\u0131n tar\u0131msal üre timde kullan\u0131lacakyeni çe\u015fitlerin \u0131slah edilmesinde kul lan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu da ancak yukar\u0131da da belirtti\u011fim üze re tohum gen bankas\u0131nda muhafaza alt\u0131na al\u0131nacak ör neklerin tar\u0131msal, morfolojik ve moleküler düzeyde ta n\u0131mlanmas\u0131n\u0131, kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve bu bilgilerin ve materyalin bitki \u0131slahç\u0131lar\u0131n\u0131n eri\u015fimine aç\u0131k olma- s\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Nitekim yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda örne\u011fi ni verdi\u011fim tohum gen bankalar\u0131, tüm zorluklara ra\u011f men bu asgari ko\u015fullar\u0131 sa\u011flamaya gayret göstermek te bunun için her türlü i\u015f birli\u011fi kanallar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme ye çal\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Tüm bunlar çok say\u0131da ve nitelikte ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve destek personelinin istihdam\u0131n\u0131 zorun lu k\u0131lmaktad\u0131r. Bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ya da yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 tak dirde onca yat\u0131r\u0131m ve emek heba olacak, böylece top lanan tohumlar i\u015flevsiz olarak bir bak\u0131ma ölüme terk edilecektir. Sonuç söz olarak, umar\u0131m bu “Tohum Gen Bankas\u0131” “Tohum Morgu” olmaz da gerçekten o çok övündü\u011fü-müz*biyolojik çe\u015fitlili\u011fimiz yeni nesiller ve insanl\u0131k için ekonomik faydaya dönü\u015ftürüldü\u011fü \u0131slah çal\u0131\u015fmalar\u0131n da kullan\u0131l\u0131r<\/span><\/div>\n
 Prof. Dr. Selim ÇET\u0130NER Sabanc\u0131 Üniversitesi. Mühendislik ve Do\u011fa Bilimleri Fak. \u0130STANBUL TARLASERA-  <\/span><\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof. Dr. Selim \u00c7ET\u0130NER<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Umar\u0131m bu “Tohum Gen Bankas\u0131” “Tohum Morgu” olmaz da gerçekten o çok övündü\u011fümüz biyolojik çe\u015fitlili\u011fimiz yeni nesiller ve insanl\u0131k için ekonomik faydaya dönü\u015ftürülen \u0131slah çal\u0131\u015fmalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.Hat\u0131rlarsan\u0131z geçti\u011fimiz Mart ay\u0131nda “Türkiye Tohum Gen Bankas\u0131” Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan aç\u0131ld\u0131. Tabii ki yap\u0131lan her i\u015f, dikilen her eser k\u0131y metlidir. Devlet imkânlar\u0131n\u0131 bu merkez için tahsis edenlere \u015fükranlar\u0131m\u0131z\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-15270","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15270"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170636,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15270\/revisions\/170636"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15270"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=15270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}