<\/p>\n
Kabuk böceklerindeki toplanma feromonlar\u0131 hakk\u0131nda ilk çal\u0131\u015fmalar 1948’de yap\u0131lm\u0131\u015f, fakat 1960 y\u0131l\u0131ndan sonra istenilen sonuçlar al\u0131nmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Seks feromonlar\u0131n\u0131n aksine kabuk böceklerinde feromonlar d\u0131\u015far\u0131ya bir salg\u0131 bezinden verilmez. Bunlar, genellikle, maddelerin de\u011fi\u015fimi olarak d\u0131\u015fk\u0131yla verilir. Ayn\u0131 konukçuyu i\u015fgal eden akraba türlerde de, benzer koku maddeleri bulunmaktad\u0131r. Kimyasal haberle\u015fmenin sa\u011flanmas\u0131nda, günlük ve mevsimlik hareketler, feromon bile\u015fiklerinin kombinasyonu, konukçu bitkinin koku maddesi, tür ve popülâsyonlar\u0131n\u0131n özel durumlar\u0131 etkilidir.<\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Kabuk böceklerindeki toplanma feromonlar\u0131, uygun kuluçka materyalini belirlemek amac\u0131yla ç\u0131kar\u0131l\u0131r. Toplanmada amaç, bir konukçu a\u011fac\u0131n birlikte i\u015fgal edilmesi ve e\u015flerin birbirini bulabilmesidir. E\u011fer, böcek herhangi bir sebeple kar\u015f\u0131 konulmaya maruz kalmaz veya kar\u015f\u0131 bir mukavemetle topluluk da\u011f\u0131t\u0131lmazsa, konukçu a\u011faç ba\u015far\u0131yla i\u015fgal edilir. Konukçu a\u011fac\u0131n bireylerle a\u015f\u0131r\u0131 derecede i\u015fgal edilmesi, kuluçkalanmay\u0131 önleyici ve uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 feromon yard\u0131m\u0131yla veya çekici madde üretiminin kesilerek durdurulmas\u0131yla önlenmi\u015f olur. Çekici ve uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 maddelerle olu\u015fturulan toplanmalar bir a\u011façtan di\u011fer a\u011faca do\u011fru yönlendirilerek, ormanlarda zararlar öbek öbek ba\u015flayarak ilerler.<\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Scolytus <\/span><\/em><\/strong>türlerinde son ba\u011f\u0131rsakta bulunan salg\u0131 bezine benzeyen bir yap\u0131, feromon sal\u0131m\u0131na kat\u0131l\u0131r. Kabuk böceklerinde feromon sal\u0131m\u0131 d\u0131\u015fk\u0131 ile olur. Bu türlerde toplanma feromonunun üretim ve verimine konukçu a\u011fac\u0131n etkisi de bulunur. Birçok <\/span>Ips <\/span><\/em><\/strong>türü konukçu a\u011fac\u0131n monoterpen’ini terpen alkole dönü\u015ftürür ve bunu feromon olarak kullan\u0131r. Örne\u011fin, <\/span>Ips paraconfusus <\/span><\/em><\/strong>Lanier’un erkeklerinin, konukçu bitkideki mircene maddesini kullanarak Ipsdienol ve Ipsenol ürettikleri saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu maddeler, konukçuda galeri olu\u015fturduktan sonra erkekler taraf\u0131ndan salg\u0131lanmaktad\u0131r. <\/span>I. paraconfusus<\/span><\/em><\/strong> ve <\/span>I. avulsus<\/span><\/em><\/strong>’un erkekleri feromon üretimi için yeterli mircene ihtiyaç duymaktad\u0131rlar. <\/span>I. calligraphus<\/span><\/em> <\/span><\/strong>ve <\/span>I. grandicollis<\/strong><\/span><\/em><\/span>’<\/span><\/strong>in erkekleri mircene’yi ipsidenol’a dönü\u015ftürmeden önce mutlaka beslenmelidirler. <\/span>Dendroctonus ponderosae <\/span><\/em><\/strong>(Dencpo)<\/span>’n\u0131n erkeklerinin trans-verbenol feromonunu üretmek için bir uyar\u0131c\u0131 olarak konukçu a\u011façlardaki <\/span><\/span><\/span>a<\/span><\/span>-pinene’yi kulland\u0131klar\u0131 tespit edilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarda, Lepidoptera türlerinde di\u015finin günlük feromon üretim düzeni, erkeklerin günlük arama uçu\u015f düzeniyle paralel oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. D\u0131\u015fk\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak verilen feromonun toplanma sinyali de ancak, günlük bir düzen içerisinde olabilmektedir. Kabuk böceklerinin uçu\u015fu ve günlük feromon verimi, iklim \u015fartlar\u0131na ve erginin ç\u0131k\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Genellikle türlerde konukçunun i\u015fgali ö\u011fleden sonra en yüksek noktaya ula\u015f\u0131r, fakat serin günlerde uçma s\u0131cak ö\u011fle saatlerinde, s\u0131cak günlerde ise ak\u015fam serinli\u011finde olmaktad\u0131r. Kabuk böceklerinin aksine odunda üreyen scolytidler cezbedici devreleri s\u0131ras\u0131nda hiçbir g\u0131da al\u0131m\u0131nda bulunmazlar. Dolay\u0131s\u0131yla, bir d\u0131\u015fk\u0131 verimi yoktur. Çünkü toplanma feromonu son ba\u011f\u0131rsak ile d\u0131\u015far\u0131 verilir.<\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Kabuk böceklerinde popülâsyonu cezbedici maddeler ise, daha karma\u015f\u0131k bir yap\u0131 gösterir. <\/span>Dendroctonus <\/span><\/em><\/strong>türlerinde di\u015fi, <\/span>Ips <\/span><\/em><\/strong>türlerinde erkek taraf\u0131ndan üretilen bu maddelerin verimi, a\u011façlardaki i\u015fgalin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, e\u015feysel duruma ve konukçu a\u011fac\u0131n kalitesine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmektedir. \u0130\u011fne yaprakl\u0131 a\u011façlardaki kabuk böceklerinde reçine, direkt veya indirekt olarak feromon verimini etkilemektedir. Böce\u011fin delme faaliyetine ba\u011fl\u0131 olarak, popülâsyon cezbedici maddesi, ancak, terpen bile\u015fikleri içerisinde aç\u0131\u011fa ç\u0131kabilmektedir. Bu sebeple, i\u015fgalin olabilmesi, kaynaktaki çekici madde yo\u011funlu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Ips typographus <\/span><\/em><\/strong>(L.) için geli\u015ftirilen ve seri üretimi yap\u0131larak pazarlarda sat\u0131lan pheroprax feromon preparat\u0131n\u0131n arazi uygulamalar\u0131nda etki aral\u0131\u011f\u0131 5-30 m’dir. Tuzaklar aras\u0131 30 m ve dikili a\u011façlardan en az uzakl\u0131\u011f\u0131n ise 5 m olmas\u0131 istenmektedir. Yap\u0131lan bir çal\u0131\u015fma sonucunda ise tuzaklar\u0131n en az 30 m aral\u0131kl\u0131 olmas\u0131, fakat uçu\u015f yapan böcekler için 100 m veya daha fazla uzakl\u0131\u011f\u0131n yeterli olabilece\u011fi tespit edilmi\u015ftir. <\/span>Dendroctonus brevicomis <\/span><\/em><\/strong>LeConte’in feromonlarla haberle\u015fme sistemi ve biyolojisi \u015fu \u015fekilde gerçekle\u015fmektedir. Bu tür ilkbaharda ya\u015fl\u0131 a\u011façlardaki k\u0131\u015flama yerini terk ederek, önce di\u015filer konukçu a\u011faca gelirler. Delme s\u0131ras\u0131nda d\u0131\u015f kabuktan soymu\u011fa geldi\u011fi zaman, giri\u015f deli\u011fi civar\u0131nda reçine hunisi olu\u015fur ve bu giri\u015f deli\u011finden d\u0131\u015far\u0131ya d\u0131\u015fk\u0131yla beraber exo-brevicomin salg\u0131lan\u0131r. Bu madde erkekleri çeker. Çekilen erkekler frontalin üretiminde bulunarak daha çok di\u015fiyi çekerler. Bu arada verbenon da üreterek a\u015f\u0131r\u0131 i\u015fgal önlenir, gelen di\u015filerin bir k\u0131sm\u0131 a\u011fac\u0131n i\u015fgal edilmemi\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131na ve kom\u015fu a\u011façlara do\u011fru yönelirler. Reçine ak\u0131\u015f\u0131 ve feromon verimi durur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Dentroctonus micans<\/span><\/em><\/strong> <\/span><\/em>(Kugelann), ülkemizde ilk kez 1966 y\u0131l\u0131nda Kars’\u0131n Posof ormanlar\u0131nda görülmü\u015f, daha sonra popülâsyonu artm\u0131\u015f ve bugün Artvin do\u011fu ladini ormanlar\u0131nda yayg\u0131n durumdad\u0131r. Bu türün, kabu\u011fu delip soymuk tabakas\u0131nda ana yollar\u0131n\u0131 açmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda büyük oranda okside olmu\u015f terpineol üretmektedir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, henüz yiyimde bulunmam\u0131\u015f genç erginleri ise <\/span><\/span><\/span>a<\/span><\/span><\/span>-pinen’in oksidasyonuyla olu\u015fan mirtenol ürettikleri tespit edilmi\u015ftir. <\/span>Ips sexdentatus <\/span><\/em><\/strong>(Börner), Do\u011fu Karadeniz Bölgesi’nde do\u011fu ladini ormanlar\u0131nda periyodik olarak popülâsyon art\u0131\u015f\u0131yla ekonomik zararlara sebep olan bir türdür. Bu türe kar\u015f\u0131 <\/span><\/span><\/span>“Ipslure” feromon denemesi yap\u0131lm\u0131\u015f ve bu uygulamalardan ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span>Orthotomicus erosus<\/em><\/strong> <\/em><\/span>(Wollaston)<\/span>’un konukçu a\u011faca yönelmesi ilk defa erkek erginler taraf\u0131ndan olmakta ve bunlar a\u011fac\u0131 yeni i\u015fgal ettikleri zaman, toplanma feromonu olan methyl-butenol ve ipsdienol üretimine ba\u015flarlar. Bu maddeler ile yap\u0131lan arazi çal\u0131\u015fmalar\u0131nda ipsdienolun uzaktan çekici ve methyl-butenolun ise konma etkilerinin bulundu\u011fu tespit edilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kabuk böceklerindeki toplanma feromonlar\u0131 hakk\u0131nda ilk çal\u0131\u015fmalar 1948’de yap\u0131lm\u0131\u015f, fakat 1960 y\u0131l\u0131ndan sonra istenilen sonuçlar al\u0131nmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Seks feromonlar\u0131n\u0131n aksine kabuk böceklerinde feromonlar d\u0131\u015far\u0131ya bir salg\u0131 bezinden verilmez. Bunlar, genellikle, maddelerin de\u011fi\u015fimi olarak d\u0131\u015fk\u0131yla verilir. Ayn\u0131 konukçuyu i\u015fgal eden akraba türlerde de, benzer koku maddeleri bulunmaktad\u0131r. Kimyasal haberle\u015fmenin sa\u011flanmas\u0131nda, günlük ve mevsimlik hareketler, feromon […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-155691","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155691","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=155691"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155691\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170413,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155691\/revisions\/170413"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=155691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=155691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=155691"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=155691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}