{"id":15766,"date":"2010-12-15T10:25:00","date_gmt":"2010-12-15T10:25:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:00","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:00","slug":"sebze-bahcesinde-yillik-bakim-isleri-15766","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/sebze-bahcesinde-yillik-bakim-isleri-15766","title":{"rendered":"Sebze bah\u00e7esinde y\u0131ll\u0131k bak\u0131m i\u015fleri"},"content":{"rendered":"

. Toprak i\u015fleme
\n<\/strong>Bitkisel üretimin di\u011fer dallar\u0131nda oldu\u011fu gibi sebzecilikte de toprak i\u015fleme son derece önemli bir kültürel i\u015flemdir. Yeti\u015ftirici, topra\u011f\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek, en iyi düzeyde tutabilmek için topra\u011f\u0131 de\u011fi\u015fik biçimlerde, de\u011fi\u015fik zamanlarda ve de\u011fi\u015fik derinliklerde i\u015flemek durumundad\u0131r. Çok y\u0131ll\u0131k bahçe bitkileri bölümünün toprak i\u015fleme k\u0131sm\u0131nda, toprak i\u015flemenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 genel yararlar anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için burada ayn\u0131 bilgilerin tekrarlanmas\u0131ndan kaç\u0131n\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak sebze tar\u0131m\u0131, di\u011fer bahçe bitkilerinden biraz farkl\u0131 oldu\u011fu için, sebzecilikteki toprak i\u015fleme biçimlerini k\u0131sa da olsa incelemek yararl\u0131 olacakt\u0131r.
\n Sebzecilikte toprak i\u015flemesi, i\u015fleme derinli\u011fine göre dörde ayr\u0131larak incelenmektedir:<\/p>\n

– Derin toprak i\u015fleme
\n– Orta derin toprak i\u015fleme<\/p>\n

– Yüzeysel toprak i\u015fleme<\/p>\n

– Ekim-dikim yerlerinin haz\u0131rlanmas\u0131<\/p>\n

Derin toprak i\u015fleme: Topra\u011f\u0131n 40-60 cm derinlikte i\u015flenmesidir. Krizma ve pulluk çizi taban\u0131 k\u0131r\u0131lmas\u0131 biçimlerinde yap\u0131l\u0131r. Her y\u0131l yap\u0131lan bir i\u015fleme de\u011fildir. Bu nedenle derin toprak i\u015fleme biçimleri bahçe tesisi konusunda i\u015flenmi\u015ftir.<\/p>\n

Orta derin toprak i\u015fleme: Topra\u011f\u0131n pullukla veya bellenerek i\u015flenmesidir. Pullukla yap\u0131lan i\u015fleme sürüm ad\u0131 verilir. Orta derin toprak i\u015flemesinde topra\u011f\u0131n 10-35 cm’lik k\u0131sm\u0131 aktar\u0131l\u0131r, yumu\u015fat\u0131l\u0131r ve kabart\u0131l\u0131r. Böylece bir ürün yeti\u015ftirilip kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra toprak ikinci bir ürüne haz\u0131rlan\u0131r. Orta derin toprak i\u015flemesi, y\u0131lda en az bir kez yap\u0131l\u0131r. Ancak ayn\u0131 yerden birden çok ürün alm\u0131yorsa daha fazla da yap\u0131l\u0131r. Sürüm derinli\u011fi, yeti\u015ftirilecek bitki türüne, topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131na ve i\u015fleme mevsimine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Genelde sürüm derinli\u011fi 12-20 cm’dir. Ancak derin köklü türlerin yeti\u015ftiricili\u011fi söz konusu oldu\u011funda sürümde 20-30 cm’ye kadar inilebilir. Buna derin sürüm denir. \u0130\u015fleme derinli\u011finin 10-12 cm aras\u0131nda olmas\u0131nda ise yüzeysel sürümden söz edilir. Derin sürüm y\u0131lda bir kez ve sonbahar aylar\u0131nda yap\u0131l\u0131r. Di\u011fer mevsimlerdeki sürümler normal veya yüzeysel olarak uygulan\u0131r.<\/p>\n

Yüzeysel toprak i\u015fleme: Topra\u011f\u0131n 8-10 cm derinlikte i\u015flenmesidir. Yüzeysel toprak i\u015flemesi esas olarak ekim ve dikim için iyi bir tohum yata\u011f\u0131 haz\u0131rlanmas\u0131, toprak yüzeyinin düzeltilmesi, kaymak k\u0131rma, yabanc\u0131 otlar\u0131 yok etme ve bo\u011faz doldurma amaçlar\u0131yla yap\u0131l\u0131r. Bu amaçlara ula\u015fmak için diskaro, kazaya\u011f\u0131, freze, rotavatör, çapa makinas\u0131, t\u0131rm\u0131k vb. gibi traktörlerle çekilen aletlerden ve çapa, çepin, t\u0131rm\u0131k vb. el aletlerinden yararlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

a) Ekim yata\u011f\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131<\/p>\n

Orta derin toprak i\u015flemesinden sonra toprak yüzeyi ekim ve dikim yap\u0131lacak nitelikte de\u011fildir. Sürümün olu\u015fturdu\u011fu tümsek ve çukurlar, de\u011fi\u015fik irilikte kesekler vard\u0131r. Toprak yüzeyim düzeltmek, kesekleri ufalay\u0131p parçalamak, ekim s\u0131ras\u0131nda tohumlar\u0131n veya dikimde fide köklerinin toprakla daha iyi temas\u0131n\u0131 sa\u011flamak için topra\u011f\u0131 biraz s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak gerekmektedir. Bu nedenle sürümden sonra topra\u011f\u0131n diskaro, kazaya\u011f\u0131, freze, rotavatör gibi aletlerle bir kez daha i\u015flenmesi yararl\u0131d\u0131r. Toprakta bir önceki kültürden kalan bitki art\u0131klar\u0131, yabanc\u0131 ot art\u0131klar\u0131 gibi maddeler bulundu\u011fu takdirde bunlar\u0131 ay\u0131klamak aç\u0131s\u0131ndan bir de t\u0131rm\u0131k geçirmek söz konusu olabilir. Toprak yüzeyinin bast\u0131r\u0131l\u0131p s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, keseklerin k\u0131r\u0131l\u0131p ufalanmas\u0131 için tapan veya merdaneler kullan\u0131labilir. Bu i\u015flem tohum ve köklerin toprakla temas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rman\u0131n yan\u0131nda topraktaki kapilariteyi de artt\u0131r\u0131r. Böylece toprak suyu yüzeye do\u011fru yakla\u015f\u0131r ve ekimden sonra tohumlar\u0131n çevresinde sürekli olarak nemli bir ortam korunur.
\nb) Kaymak k\u0131rma ve ot çapas\u0131<\/p>\n

Parsellerde bitki bulundu\u011fu zaman yap\u0131l\u0131r. \u0130\u015fleme derinli\u011fi 3-8 cm’dir. Kültür bitkileri ile rekabet eden otlar\u0131 kesmek ve uzakla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla ot çapas\u0131 uygulan\u0131r. Ot çapas\u0131, küçük parsellerde el çapalar\u0131 ile yap\u0131l\u0131r. Büyük parsellerde ise s\u0131ra aralar\u0131 traktörle çekilen kazaya\u011f\u0131, çapa makinas\u0131 veya yüzeysel sürüm ile i\u015flenerek; s\u0131ra üzerleri ise, yine el çapalar\u0131 ile i\u015flenerek gerçekle\u015ftirilir. Çapalamanm bir di\u011fer yarar\u0131 da kaymak k\u0131rmad\u0131r. Kuvvetli ya\u011fmurlardan ve sulamalardan sonra toprak yüzeyinde olu\u015fan sert tabaka parçalan\u0131r. Kapilarite bozularak yüzeyden meydana gelen su kayb\u0131 önlenir.<\/p>\n

c) Bo\u011faz doldurma<\/p>\n

Toprakalt\u0131 organlar\u0131 yenen patates, tatl\u0131 patates, ku\u015fkonmaz gibi baz\u0131 türler ile kolayca adventif kök veren domateste uygulanan bir i\u015flemdir. Bitkilerin geli\u015fmeleri belirli bir düzeye ula\u015ft\u0131ktan sonra, s\u0131ra aralar\u0131ndaki toprak, s\u0131ra üzerlerine do\u011fru çekilerek bitki gövdelerinin etraf\u0131na y\u0131\u011f\u0131l\u0131r. Böylece kök, yumru ve sürgünlerin daha iyi geli\u015fmesi sa\u011flan\u0131r. Bo\u011faz doldurma i\u015flemi ço\u011funlukla çapalamalar s\u0131ras\u0131nda tedricen yap\u0131l\u0131r. Fakat büyük i\u015fletmelerde bu i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131na
\nimkan veren, traktörle çekilen özel pulluklardan veya aletlerden de yararlan\u0131labilir.<\/p>\n

Ekim-dikim yerlerinin haz\u0131rlanmas\u0131<\/b><\/p>\n

Toprak i\u015flemenin de\u011fi\u015fik bir biçimidir. Orta derin ve yüzeysel i\u015flemeyle ekim ve dikime haz\u0131rlanan topra\u011fa baz\u0131 durumlarda do\u011frudan ekim-dikim yap\u0131labilir. Di\u011fer baz\u0131 durumlarda ise bundan sonra toprak bir kez daha i\u015flenerek özel ekim-dikim yerleri haz\u0131rlan\u0131r. Sebzecilikte ekim ve dikim be\u015f de\u011fi\u015fik biçimde uygulan\u0131r: Düze, kar\u0131\u011fa, tavalara, tahtalara ve masuralara. Düze ekim-dikim yap\u0131lacak ise topra\u011f\u0131 yeniden i\u015flemeye gerek yoktur. Ancak di\u011ferlerinde toprak yüzeyine belirli bir \u015fekil vermek söz konusudur.<\/p>\n

Kar\u0131klar:<\/b> Toprak yüzeyinde belirli aral\u0131klarla kar\u0131klar aç\u0131l\u0131r. Bunun için pulluktan yararlan\u0131labilir. Kar\u0131klar\u0131n derinli\u011fi 15-20 cm kadard\u0131r. Kar\u0131klar aras\u0131ndaki mesafeler ise yeti\u015ftirilecek sebze türüne göre de\u011fi\u015fir. Genellikle fide dikimi için elveri\u015flidir ve tarla sebzecili\u011fi biçimindeki domates yeti\u015ftiricili\u011finde yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131r. Kar\u0131klar\u0131n içinde dikilen fideler daha nemli bir toprakta daha kolay geli\u015fir. Bitkiler belirli bir büyüklü\u011fe ula\u015ft\u0131ktan sonra kar\u0131klar doldurulmaya ba\u015flan\u0131r ve düzeltilir. Daha ileri a\u015famada ise bo\u011faz doldurma yoluyla s\u0131ra üzerleri yükseltilir (\u015eekil 8.16).<\/p>\n

Tavalar<\/b>: Tavalar birbirlerinden 15-20 cm yükseklik, 30-40 cm geni\u015flikte küçük toprak s\u0131rtlar\u0131yla ayr\u0131lm\u0131\u015f olan, 1.5-5.0 m geni\u015flik ve 5.0-15.0 m uzunlukta dikdörtgen biçiminde yeti\u015ftirme yerleridir (\u015eekil 8.17A). Tere, nane, maydanoz, lahana, turp, karmbahar ve \u0131spanak gibi suyu çok seven sebzeler için elveri\u015flidir. Haz\u0131rlanmalar\u0131 elle veya makine ile yap\u0131labilir. Makina olarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iki soku veya diski topra\u011f\u0131 toplayan özel pulluklar kullan\u0131labilir veya pullukla birbirine yakm olarak bir gidi\u015f geli\u015f yap\u0131l\u0131r ve aktar\u0131lan toprak ayn\u0131 yere ya\u011f\u0131l\u0131r. Daha sonra benzer i\u015flemler 90°’lik aç\u0131 ile di\u011fer yönde de yap\u0131l\u0131r ve kesi\u015fme yerleri çapalarla düzeltilir.<\/p>\n

Tahtalar:<\/b> Tavalardaki durumun tam tersi söz konusudur. Burada bitkilerin yeti\u015ftirildi\u011fi k\u0131s\u0131mlar hafifçe yükseltilmi\u015ftir ve birbirlerinden
\n<\/a>
\n\u015eekil 8.17. Tava (A), tahta (B) ve masura (C) biçimindeki yeti\u015ftirme yerlerinin kesitlerinin görünümü ve bitkilerin yerleri.<\/p>\n

30-40 cm geni\u015flik ve 20-25 cm derinlikteki su arklar\u0131yla ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eekil 8.17-B). Tahtalar\u0131n geni\u015fli\u011fi tavalara göre daha azd\u0131r. Genelde 120×180 cm aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Sulama s\u0131zd\u0131rma yöntemiyle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için daha geni\u015f tahtalarda sorunlar ç\u0131kabilir. Tahta biçimindeki yeti\u015ftirme yerleri so\u011fan, sarm\u0131sak gibi fazla sudan ho\u015flanmayan sebzeler için çok uygundur. Ayr\u0131ca ilkbahar döneminde ve k\u0131\u015f\u0131n fazla sulamaya gerek görülmeyen mevsimlerde veya ya\u011fmurlama sulama uyguland\u0131\u011f\u0131nda, salata, marul, turp, vb. türlerin yeti\u015ftiricili\u011finde de kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Masuralar:<\/b> Topra\u011f\u0131n belirli aral\u0131klarla yükseltilmesiyle haz\u0131rlan\u0131r. Aralar\u0131nda su arklar\u0131 bulunur (\u015eekil 8.17.C). Geni\u015flikleri 60-80 cm aras\u0131ndad\u0131r. Masuralar\u0131n aras\u0131ndaki su arklar\u0131 da 30-40 cm geni\u015fli\u011findedir. Uzunluklar\u0131 arazinin e\u011fimine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir ve 6-10 m aras\u0131ndad\u0131r. Bitkiler masuralar\u0131n üzerine tek s\u0131ral\u0131 veya çift s\u0131ral\u0131 olarak dikilir. Domates, biber, h\u0131yar, kabak ba\u015fta olmak üzere birçok sebzenin yeti\u015ftiricili\u011fi için idealdir. Ürünler sulama suyu ve çamurla temas etmez. Dolay\u0131s\u0131yla çürüme ve kirlenme söz konusu olmaz. Masuralar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda el aletleri ve insan gücü kullan\u0131labilir. Ancak bu çok masrafl\u0131d\u0131r. Büyük i\u015fletmelerde masura haz\u0131rlanmas\u0131nda yine çift soklu veya çift diskli özel pulluklardan yararlan\u0131lmaktad\u0131r<\/p>\n

Prof.Dr Atila GÜNAY <\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof.Dr. Atila G\u00dcNAY<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

. Toprak i\u015fleme Bitkisel üretimin di\u011fer dallar\u0131nda oldu\u011fu gibi sebzecilikte de toprak i\u015fleme son derece önemli bir kültürel i\u015flemdir. Yeti\u015ftirici, topra\u011f\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek, en iyi düzeyde tutabilmek için topra\u011f\u0131 de\u011fi\u015fik biçimlerde, de\u011fi\u015fik zamanlarda ve de\u011fi\u015fik derinliklerde i\u015flemek durumundad\u0131r. Çok y\u0131ll\u0131k bahçe bitkileri bölümünün toprak i\u015fleme k\u0131sm\u0131nda, toprak i\u015flemenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 genel yararlar […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-15766","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15766","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15766"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15766\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170628,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15766\/revisions\/170628"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15766"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=15766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}